Icma.az
close
up
RU
Donald Trampın masaya atdığı duel dəsmalını kim götürəcək? Rusiyamı, Çinmi?

Donald Trampın masaya atdığı duel dəsmalını kim götürəcək? Rusiyamı, Çinmi?

Icma.az bildirir, Hurriyyet portalına istinadən.

Donald Tramp Qrenlandiya, Kanada və Panama kanalını ilhaq etmək istəyindən danışarkən zarafat etmir. İlhaq açıqlaması ilə o, Amerika superqitəsini yaratmaq və Arktikada Rusiya ilə Çinə meydan oxumaq niyyətindədirmi?

Dünya Qrenlandiya, Kanada və Panama kanalını ABŞ-a birləşdirmək arzusunu bəyan edən ABŞ-ın 45-ci və 47-ci prezidenti Donald Trampın ilhaq təşəbbüslərini müzakirə etməkdə davam edir. Beynəlxalq ictimaiyyətin ilkin emosiyaları başa düşüləndir: Trampın sözləri cəfəngiyyat və uğursuz zarafat kimi qəbul edilib. Əslində isə Tramp bu haqda danışanda heç zarafat etmir.

Gəlin təfərrüatlara baxaq.

“Monro doktrinası” 1817-ci ildən 1825-ci ilə qədər vəzifədə olan beşinci Amerika prezidenti Ceyms Monronun şərəfinə adlandırılmışdır. Corc Vaşinqton, Con Adams, Tomas Cefferson və Ceyms Medisonla birlikdə o, Amerika dövlətinin beş “qurucu atasından” biri idi.

Monro Kontinental orduda müstəqillik müharibəsinin veteranı idi. Məhz onun səyləri ilə ABŞ-ın o vaxtkı ərazisini ikiqat artıraraq Luiziananı fransızlardan almaq mümkün oldu. O, həmçinin “Missuri Kompromisi”ni imzaladı və dövlət katibi Con Quincy Adams ilə birlikdə Floridanı İspaniyadan aldı.

Bununla belə, “Monro doktrinası”nın devizi ərazilərin ələ keçirilməsi yox, “Amerika amerikalılar üçün” idi. Onun mahiyyəti sadədir: öz maraqları kontekstində başqa ölkələrə fayda verməkdənsə diqqəti ABŞ-ın və onun əhalisinin maraqlarına yönəltmək. Trampın versiyasında bu, onun avropalı müttəfiqlərə dəstəyi məhdudlaşdırmaq, “demokratiyaya dəstəy”ə tonlarla vəsaitin axmasını  dayandırmaq və NATO-nun maliyyələşdirməsində iştirakını azaltmaq istəyində ifadə olunur.

Trampın amerikalı müttəfiqlərinə hərbi xərcləri ÜDM-in 5%-nə qədər artırmaq üçün verdiyi mesaj da bununla bağlıdır. Hələlik yalnız döyüşkən Polşa bununla tam razıdır. Bununla belə, Trampın digər müttəfiqlərini də “inandırmaq” üçün kifayət qədər alətləri var.

Onun Qrenlandiyanı ilhaq etmək və Kanadanı ABŞ-ın 51-ci ştatına çevirmək istəyi ilə bağlı açıqlamalarına gəlincə - təbii ki, bu, ilkin olaraq uğursuz zarafat kimi qəbul edilib. Lakin Trampın gücü ondadır ki, onu və onun sözlərini ciddi qəbul etməyənlər səhvlərinin əvəzini çox ağır ödədilər. Altı ay əvvəl çoxları əmin idi ki, Trampın Ağ Evə qayıtmaq şansı azdır. Bu gün o, bütün problemləri və çətinlikləri sözün əsl mənasında sındıraraq zirvədədir.

Trampın sözləri artıq kifayət qədər ciddi müzakirə olunur. Onlar Qrenlandiyanın özündə müzakirələrə və fərziyyələrə səbəb olub. Elə bu dəmdə “Overton pəncərəsi” dərhal açılmağa başladı: formal olaraq Danimarkaya tabe olan Qrenlandiyanın yerli administrasiyası ABŞ-a qatılmanın əleyhinə olduğunu, lakin onun Avropa “metropolisindən” də müstəqil olmasının tərəfdarı olduğunu bildirdi. Buna görə də, altı ay və ya bir ildən sonra Qrenlandiyanın ABŞ-a daxil olması məsələsi daha ciddi konturlar alsa, heç kim təəccüblənməməlidir.

Xatırladaq ki, Qrenlandiya 1953-cü ildən Danimarkanın müstəmləkəsi olub, sonradan özünü idarə edən əraziyə çevrilib və 2009-cu ildən səsvermə yolu ilə müstəqilliyini elan etmək hüququ alıb. Səsvermənin Vaşinqtonun nəzarəti altında keçirilməsini təmin etmək üçün Birləşmiş Ştatların kifayət qədər gücü və resursları var. Elə isə bu zaman ilhaq məsələsi kütləvi amerikapərəst hərəkatın təşkili və referendum yolu ilə gerçəkləşə bilər. Görünür, bu, ABŞ-ın bütün dünyada həyata keçirdiyi çoxsaylı “rəngli inqilablar”dan xeyli asan və daha ucuz başa gələcək.

Bununla belə, hərbi yol da istisna deyil. Qrenlandiya ərazisində artıq bir neçə ABŞ hərbi bazası yerləşir.

Donald Trampın oğlu kiçik Donald Tramp bu yaxınlarda atasının təşəbbüsü ilə bağlı müzakirələr fonunda Qrenlandiyaya səfər edib. Yeri gəlmişkən, Tramp Qrenlandiyanı almaq fikrini birinci müddətinin sonunda dilə gətirmişdi. Lakin sonra buludlar Respublikaçılardan qisas almaq istəyən Demokratlar və Trampın sonradan əsl müharibəyə girdiyi ABŞ-ın “deep state-dərin dövləti” simasında  onun üzərində toplandı.

Kiçik Tramp rəsmi olmasa da, təmtəraqla qarşılandı. Hava limanında bir qrup Danimarka sakini onu ümidverici işarələrlə qarşılayıb. Daha sonra xəbər yayıldı ki, həmin sakinləri qarşılanma mənzərəsi xətrinə təşkilatlanmış şəkildə oraya gətiriblər. Ancaq bu qarşılanma mənzərəsi şəklin özünü təkzib etmir. Və zəruri mənzərə, o cümlədən sosioloji müstəvidə formalaşdırılacaq.

Amerikanın “Patriot Polling” qeyri-hökumət təşkilatının məlumatına görə, guya Qrenlandiya əhalisinin yarısından çoxu adanın Amerikaya birləşməsini dəstəkləyir. İddialara görə, Qrenlandiyanın ABŞ-ın tərkibinə daxil olması fikri respondentlərin 57,3%-i tərəfindən bəyənilib, respondentlərin 37,4%-i isə bunun əleyhinə olub. Qalanları qərarsız qalıb. Amma sıravi əhalisinin əksəriyyətinin fikri kimi maraqlandırır?

Qrenlandiyanın Trampa nə üçün lazım olduğunu təxmin etmək çətin deyil. Bu adanın alınması (dövlət kimi olmasa belə, ərazi kimi), eləcə də Kanadanın ilhaqı (bu da hələlik tam cəfəngiyat kimi görünür) Birləşmiş Ştatların superkontinentə çevrilməsini mümkün edəcək. Həm də Vaşinqtonun Arktikada təsirini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcək.

Məhz Arktika 21-ci əsrdə fövqəldövlətlərin əsas “döyüş meydanı” adlandırılır. Burada ABŞ, Rusiya və Çinin maraqları kəsişir. Şimala çıxışı olan super qitənin yaradılması Vaşinqtona Moskvanın böyük önəm verdiyi Şimal dəniz marşrutunu daha güclü şəkildə təhdid etməyə imkan verəcək. Bu həm də Çin mallarının Avropaya daşınması üçün böyük tranzit marşrutudur.

Kanadaya gəlincə, orada artıq kifayət qədər güclü amerikapərəst hərəkat var. Və Tramp Kanadanın 51-ci ştat kimi daxil olmasının ölkədə vergilərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasına və Kanada biznesini soyub-talayan gömrük rüsumlarının aradan qaldırılmasına imkan yaradacağını deyəndə də zarafat etmir.

Bununla belə, yuxarıda göstərilənlərin hamısı Trampın dövründə mütləq baş verməyəcək. Onun artıq 79 yaşı var, amma hələ dörd prezidentlik ili qalıb. Ancaq bu hadisələr ondan sonra yeni vitse-prezident, gənc və son dərəcə nüfuzlu Trampçı Cey Vensin iki müddətlik ardarda president seçildiyi təqdirdə gerçəkləşə bilər. Onun komandaya daxil olmasının səbəblərindən biri də öz seçilmək potensialı idi. Cey Vens yeni, gənc Respublikaçı prezident ola bilər. Xüsusən də Tramp prezident kimi ciddi uğur qazanarsa…respublikaçı varis qismində…

Amerikanın nüfuzlu “Bloomberg” qəzetinin köşə yazarı Hal Brands kimi məşhur Qərb analitikləri artıq Trampın təşəbbüsünün ciddiyə alınmalı olduğunu yazır. Deməli, Trampın fikrinə gülənlər yanılırlar.

Rusiya üçün bunlar duel arenasına atılmış yeni meydan oxumadır, xüsusən də ona görə ki, Ukraynada davam edən hərbi əməliyyatlar fonunda Kreml istəsə də, istəməsə də bu və ya digər şəkildə ABŞ-ın atdığı “duel simvolu”na cavab verməli olacaq. Bununla belə, Ukrayna Tramp üçün prioritet deyil; ABŞ üçün əsl problem Çindir. Ukrayna Moskvanı tələyə salmaq üçün ye midi. Və burada Moskva hər iki tərəf arasındakı ziddiyyətlər üzərində oynamalı olacaq. Görək şikar kim olacaq – Moskvamı, Pekinmi?

Ülviyyə, Hurriyyet.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:198
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 14 Yanvar 2025 13:12 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see414

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see322

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see305

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see293

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see281

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see275

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see271

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see261

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see243

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see241

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see235

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see235

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see235

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see234

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see222

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see222

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see187

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri