“Donald Trampın “Sülh Şurası“: yeni təşəbbüs, köhnə suallar“ BBC

"Qəzza üçün nəzərdə tutulan təşəbbüs getdikcə qlobal iddialar doğurur, Ukrayna isə Rusiya ilə eyni masaya oturmaqdan imtina edir..."

ABŞ prezidenti Donald Trampın irəli sürdüyü "Sülh Şurası" ideyası ilkin mərhələdə Qəzza bölgəsində münaqişənin tənzimlənməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu formatda BMT tərəfindən də ehtiyatla dəstəklənmişdi.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Lakin Vaşinqtondan yayılan yeni məlumatlar təşəbbüsün tədricən daha geniş - faktiki olaraq yeni bir beynəlxalq mexanizmə çevrildiyini göstərir. Məhz bu məqam beynəlxalq aləmdə ciddi suallar doğurur.

Kimlər dəvət olunub və Ukrayna niyə narazıdır?

"Bloomberg"-in 19 yanvar tarixli məlumatına görə, "Sülh Şurası"na 49 ölkənin lideri dəvət alıb. Avropadan Ursula fon der Lyayen, Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, İtaliya və Polşanın rəhbərləri, Asiyadan Çin, Hindistan, Pakistan və Yaponiya, Yaxın Şərqdən isə İsrail, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn və İordaniya siyahıya daxildir. Fələstin Muxtariyyətinin dəvət olunmaması xüsusi diqqət çəkir.

Tramp eyni zamanda Rusiya, Ukrayna və Belarus liderlərini də şuraya çağırıb. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski dəvəti aldığını təsdiqləsə də, Rusiya və Belarusun iştirak etdiyi hər hansı qurumda işləməyi qəbuledilməz saydığını bildirib.

Zelenski vurğulayıb ki, Rusiya Ukrayna üçün "sülh tərəfi" deyil və bu mövqe yalnız sözügedən şura ilə bağlı deyil - Kiyev prinsipial olaraq Moskva ilə eyni platformalarda təmsil olunmağı qəbul etmir.

Kimlər razılıq verib və üzvlük nəyə başa gəlir?

Albaniya, Argentina, Macarıstan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Paraqvay liderləri şuraya qoşulmağa hazır olduqlarını açıqlayıblar. Belarus tərəfi də Lukaşenkonun iştirak niyyətini təsdiqləyib. Kanada baş naziri Mark Karni isə dəvəti qəbul etsə də, daimi üzvlük üçün tələb olunan 1 milyard dolları ödəməyəcəyini bildirib.

ABŞ administrasiyasının məlumatına görə, daimi üzv olmaq istəyən ölkələr üçillik müvəqqəti statusdan fərqli olaraq 1 milyard dollar ödəməlidir. Bu vəsaitin Qəzzanın bərpasına yönəldiləcəyi qeyd olunur.

BMT-yə alternativ yaradılırmı?

Tramp dünya liderlərinə ünvanladığı məktubda "Sülh Şurası"nı "taleyüklü və möhtəşəm təşəbbüs" adlandırır. "Reuters"-in əldə etdiyi layihə sənədinə əsasən, Tramp prezident postunu tərk etsə belə, şuranın ömürlük sədri qala bilər.

"Haaretz" qəzeti təşəbbüsü BMT-nin effektivliyi sual altında olan strukturlarına alternativ kimi dəyərləndirir. Fransa prezidenti Emmanuel Makrona yaxın mənbələr isə şuranın mandatının Qəzzanı aşdığını və bunun BMT prinsipləri ilə bağlı ciddi suallar yaratdığını bildirir. Ağ Ev isə planın BMT Təhlükəsizlik Şurasının Qəzza ilə bağlı qətnaməsinə uyğun olduğunu deyir.

Qəzzada real sülh mümkündürmü?

BMT-nin qiymətləndirməsinə görə, Qəzzada binaların təxminən 80 faizi dağıdılıb və 60 milyon ton dağıntı yaranıb. Humanitar vəziyyət ağır olaraq qalır, əsas problem isə kövrək atəşkəsin qorunmasıdır.

HƏMAS silahı yalnız Fələstin dövlətinin yaradılması ilə bağlı razılaşma əldə olunacağı halda yerə qoyacağını bildirir. İsrail isə qoşunlarını yalnız HƏMAS-ın tərksilahından sonra çıxarmağa hazır olduğunu deyir.

Bu ziddiyyətli mövqelər fonunda Donald Trampın "Sülh Şurası"nın real dəyişiklik yaradıb-yaratmayacağı hələlik açıq sual olaraq qalır.