Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Dünən haramdır, bu gün zərurət

Dünən haramdır, bu gün zərurət

Modern.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Güc, qorxu və niyyətin dəyişən məntiqi

Tarix bəzən hadisələri xronoloji ardıcıllıqla deyil, məntiqin özünə zidd bir şəkildə qurur. Səbəb ilə nəticə yerlərini dəyişir, başlanğıc sonun içində gizlənir, son isə başlanğıcın gecikmiş izahına çevrilir. Mən belə hadisələr haqda oxuyanda həmişə eyni hissi keçirirəm: sanki səbəblər nəticələri yox, nəticələr səbəbləri doğurur.

İranın nüvə proqramı da belə məqamlardan biridir…

1960–70-ci illərdə Məhəmməd Rza Pəhləvi dövründə İran ABŞ-ın ən yaxın müttəfiqlərindən biri idi. “Sülh üçün atom” (Atoms for Peace) çərçivəsində Tehrana gətirilən texnologiya yalnız enerji vəd etmirdi. O, daha böyük bir iddianın ifadəsi idi: modern dövlət quruculuğu, rasionallığın hakimiyyəti və gələcəyin idarə oluna biləcəyi fikri. Reaktorlar tikilir, kadrlar hazırlanır, gələcəyin infrastrukturu qurulurdu. Bu, sadəcə texnologiyanın transferi deyil, düşüncə modelinin transferi idi.

Ancaq texnologiyanın özü neytraldır, onu mülki edən də, təhlükəli edən də insanın niyyətidir. Çünki exnologiyalar günahsızdır; ona günah və ya məsumluq yükləyən insan iradəsidir. Mahiyyəti dəyişməz, dəyişən onun haqqında qurulan hekayədir. Texnologiya yalnız potensialdır; onu istiqamət verən iradədir. Mənə həmişə elə gəlib ki, insan texnologiyanı idarə etdiyini düşünür, amma əslində texnologiyanın yaratdığı imkanlar insanın seçimlərini daraldır.

1979-cu ildə Ruhullah Xomeyni səhnəyə çıxanda bu xətt qırıldı. Dini rəhbər bu layihəyə qarşı çıxdı. Mövqeyi açıq idi: Nüvə silahı İslamla uzlaşmır. Bu fikir yalnız dini hökm kimi səslənmirdi. Bu, eyni zamanda, başqa bir epistemologiyanın, başqa bir legitimlik modelinin elan olunması idi.

Dini mövqedən çox siyasi bəyanat idi. Rədd edilən nüvə texnologiyaları yox, onun arxasındakı Qərb dünyası idi. Ayatollalar bu mirasdan imtina edirdilər. Amma tarixdə “qəti rədd” deyə bir şey yoxdur. Hər rədd öz daxilində gələcək qəbulun imkanını da saxlayır – bunu tarix dəfələrlə göstərib.

Bir anlıq belə görünürdü ki, tarix bu xətti burada kəsəcək. Amma İran-İraq müharibəsi başlayanda Rənbər başqa bir həqiqətlə üz-üzə qaldı: Məgərsə ölkəni müdafiət edən, qoruyan ideologiya deyil, gücdür.

Kimyəvi silahlarla vurulan bir ölkə üçün “haramdır” arqumenti artıq kifayət etmirdi. O anda dövlət düşüncəsi dəyişdi. Beləcə, bir vaxtlar “İslami deyil” deyə rədd edilən proqram, səssiz-sədasız geri qayıtdı, amma artıq başqa niyyətlə. Məhz bu nöqtədə aydın olur ki, nəzəri prinsiplərlə real təhlükə arasında məsafə düşündüyümüzdən daha qısadır. Dövlətin ontologiyası burada dəyişir: o, artıq ideyaların deyil, sağ qalmanın məntiqi ilə hərəkət etməyə başlayır. Və məhz bu nöqtədə zərurət ideologiyanı susdurur.


Nüvə proqramını başlayan ABŞ, ona qarşı çıxan Xomeyni olmuşdu. Onu davam etdirən isə tamamilə başqa bir siyasi məntiqdi. Nəticədə ortaya eyni texnologiya və üç fərqli niyyət çıxdı...

Bu, bizi daha çətin bir sualla üz-üzə qoyur: texnologiyanın kimə aid olduğu sualı əslində yanlış sualdır. Çünki texnologiya heç kimə aid deyil. O, yalnız müxtəlif iradələrin üzərindən keçdiyi bir xəttdir. Bir nöqtədə o, modernləşmənin alətidir. Başqa bir nöqtədə o, ideoloji rəddin obyektidir. Daha sonra isə o, zərurətin diktə etdiyi seçimə çevrilir.

Bu hadisələr zəncirinə baxanda mən bir şeyi aydın görürəm: dəyişən texnologiya deyil, insanın özüdür. İndi İranın nüvə proqramı haqqında danışarkən onu “təhlükə” və ya “müdafiə vasitəsi” kimi təsnif etmək cəhdləri əslində problemi sadələşdirməkdən başqa bir şey deyil. Çünki bu proqram nə birincidir, nə də ikincisi. O, daha fundamental bir reallığın ifadəsidir:

Gücün qorxunu doğurduğu, qorxunun zərurətə çevrildiyi, zərurətin isə yenidən güc yaratdığı qapalı struktur.

Bu strukturun içində etik kateqoriyalar zəifləyir, ideoloji sərhədlər isə elastikləşir. Dünən mümkün olmayan günümüzdə qaçılmaz görünür. Bir vaxtlar “İslami deyil” deyilən şey, sabah milli zərurətə çevrilir.

Və mənə elə gəlir ki, tarix eyni hekayənin fərqli dillərdə, fərqli niyyətlərlə yenidən yazılmasından başqa bir şey deyil.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:96
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 03 Aprel 2026 11:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see343

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see329

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see325

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see306

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see300

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see298

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see289

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see280

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see268

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see264

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see252

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see251

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see246

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see242

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see237

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see229

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see225

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see222

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see221

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see217
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri