Dünya Bankı Bakının ekoloji problemlərinin həlli üçün 410 milyon dollar ayırmağı planlaşdırır

Dünya Bankı "Yaşana bilən Bakı" layihəsinin icrasına 410 milyon ABŞ dolları ayırmağı planlaşdırır.

"Report" Dünya Bankına istinadən xəbər verir ki, layihənin 26 oktyabr 2026-cı il tarixinədək qiymətləndirilməsi planlaşdırılır, Direktorlar Şurası tərəfindən təsdiqi isə 2027-ci il fevralın 18-nə nəzərdə tutulub.

Maliyyələşdirmə Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (Dünya Bankının strukturuna daxildir) xəttilə həyata keçiriləcək.

Layihənin ümumi dəyəri 501,25 milyon ABŞ dolları təşkil edir - Azərbaycan hökumətinin payı 91,25 milyon ABŞ dolları məbləğində nəzərdə tutulur. Layihənin məqsədi Böyük Bakı və ətraf ərazilərdə həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi və iqlim təhdidlərinə qarşı dayanıqlığın gücləndirilməsidir.

Layihə çərçivəsində Azərbaycan paytaxtının şəhər mühitinin ən aktual ekoloji problemlərin həlli məqsədilə razılaşdırılmış kapital qoyuluşu və institusional inkişaf tədbirlərinin maliyyələşdirilməsi təmin ediləcək. Layihəyə bir-birini tamamlayan üç investisiya komponenti və bir layihə idarəetməsi komponenti daxildir. Layihənin konsepsiyasına əsasən, Bakının şəhər mühitinin keyfiyyətinin və dayanıqlığının yüksəldilməsi infrastruktur boşluqlarının, ekoloji çirklənmənin aradan qaldırılması və institusional imkanların gücləndirilməsi üçün paralel səylər göstərilmədən qeyri-mümkündür.

Layihənin birinci komponenti - "Bərk məişət tullantılarının kompleks idarə edilməsi" Bakı və Abşeron rayonu ərazisində bərk məişət tullantılarının idarə olunması infrastrukturunun yenilənməsi üçün tikinti işlərinin maliyyələşdirilməsini, malların və xidmətlərin alınmasını nəzərdə tutur. Əsas investisiyalar təbiəti mühafizə üzrə beynəlxalq standartlara cavab verən sanitar poliqonların inşası və istifadəyə verilməsi, tullantıların yüklənməsi stansiyalarının təşkili, həmçinin resursların çıxarılmasının səmərəliliyinin artırılması və tullantıların basdırılması həcmlərinin azaldılması məqsədilə materialların çeşidlənməsi və rekuperasiyası obyektlərinin yaradılması daxildir. Bu komponent həmçinin tullantıların əmələ gəldiyi mənbələrdə ayrı-ayrı toplanmasının təkmilləşdirilməsi, təkrar emalın inkişafı və qapalı dairəvi iqtisadiyyatın formalaşdırılması üzrə tədbirlərin dəstəklənməsini nəzərdə tutur.

"Çirklənmiş göllərin və ərazilərin rekultivasiyası" adlanan İkinci komponent ən genişmiqyaslı komponent hesab olunur və təbii su hövzələrinin və neftlə çirklənmiş torpaqların ekoloji reabilitasiyasına yönəlib. Komponent çərçivəsində onilliklər ərzində sənaye və məişət tullantıları ilə çirklənməyə məruz qalmış üç təbii gölün - Zığ, Xocəsən və Böyük Şor gölünün qərb hissəsinin bərpası üçün maliyyə ayrılacaq. Bundan başqa, komponent Böyük Bakıda neftlə çirklənmiş müəyyən sahələrin rekultivasiyasına dəstək verəcək. Bərpa edilmiş ərazilərin yaşıl zonaların sahəsinin genişləndirilməsi, həmçinin şəhərsalma üçün torpaqların boşaldılması sayəsində mühüm ekoloji üstünlüklər təmin edəcəyi gözlənilir.

Üçüncü komponent olan "İnstitusional gücləndirmə" dövlət orqanlarının ekoloji cəhətdən əlverişli və dayanıqlı şəhər mühitinin planlaşdırılması, idarə edilməsi və qorunub saxlanması sahəsində potensialının inkişafına hədəflənib. Əsas tədbirlər inteqrasiya olunmuş şəhər planlaşdırılması və idarə edilməsi sahəsində imkanların gücləndirilməsini; torpaq resurslarının idarə edilməsi sistemlərinin yaradılması və tətbiqini; bərk məişət tullantılarının idarə edilməsi sektorunda islahatlara, o cümlədən normativ islahatlara, tarif tənzimlənməsi sahəsində islahatlara və normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsinə köməklik göstərilməsini əhatə edir.

"Layihənin idarə edilməsi, monitorinq və qiymətləndirmə" adlı dördüncü komponent layihənin İcra Qrupunun əməliyyat xərclərinin, o cümlədən satınalma fəaliyyəti, maliyyə idarəçiliyi, ekoloji və sosial standartlara riayət olunması, monitorinq və qiymətləndirmə, eləcə də layihə çərçivəsində kommunikasiya işlərinin maliyyələşdirilməsini təmin edəcək. Bundan əlavə, bu komponent baza məlumatlarının toplanması və əldə olunan nəticələr üzrə hesabatlılıq mexanizmləri də daxil olmaqla, layihənin monitorinq və qiymətləndirmə sisteminin formalaşdırılmasını dəstəkləyəcək.

Dünya Bankı layihəyə olan ehtiyacın uzun illər ərzində davam edən neft hasilatı və sənaye fəaliyyəti nəticəsində torpaqların və su obyektlərinin çirklənməsi ilə bağlı olduğunu açıqlayıb.

"Vəziyyət tullantıların idarə edilməsi sistemindəki çatışmazlıqlar və şəhərin təbii risklərə – seysmik, sel və temperatur risklərinə məruz qalması ilə daha da mürəkkəbləşir. Konseptual işlənmə mərhələsində layihənin ekoloji və sosial riskləri yüksək olaraq qiymətləndirilib", - layihənin təsvirində bildirilib.

Layihənin icrasını İqtisadiyyat Nazirliyi yanında profil nazirliklərin və kommunal təşkilatların cəlb edilməsi ilə hibrid İcra Qrupu təmin edəcək.

Dünya Bankı bildirirki, Azərbaycan qlobal miqyasda orta gəlir səviyyəsindən yuxarı olan dövlətlər sırasına daxildir. "Ölkənin iqtisadi sistemi tarixən karbohidrogen sənayesindən əldə olunan gəlirlərə söykənib və bu vəziyyət infrastruktur sahəsinə, həmçinin insan kapitalına böyük həcmdə dövlət investisiyalarının yönəldilməsinə şərait yaradıb. Lakin Azərbaycan neft gəlirlərindən asılılığı minimuma endirmək məqsədilə iqtisadiyyatın diversifikasiyası tələbi ilə qarşı-qarşıyadır və hökumət məhsuldarlığın yüksəldilməsinə, xarici investisiyaların cəlbinə, eləcə də dövlət xidmətlərinin və şəhər infrastrukturunun keyfiyyətinin artırılmasına istiqamətlənmiş struktur islahatlarını reallaşdırır. Son iki onillik ərzində Bakı sürətli urbanizasiya prosesini yaşasa da, bu inkişaf qeyri-bərabər xarakter daşıyıb.

İqlim dəyişikliyi mövcud problemləri daha da dərinləşdirir: havanın istiləşməsi "şəhər istilik adası" təsirini və bütün aqlomerasiyaya düşən ekometeoroloji təzyiqi artırır. Bu kompleks urbanizasiya problemlərinin həlli Azərbaycanın dayanıqlı və davamlı iqtisadi inkişaf istiqamətindəki daha geniş hədəfləri baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir", - Dünya Bankının mütəxəssisləri qeyd ediblər.

Ekspertlərin fikrincə, Bakı şəhərinin ekosisteminin effektiv idarə edilməsi Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, SOCAR və "Təmiz Şəhər" ASC kimi müxtəlif qurumların koordinasiyalı işini zəruri edir.

"Şəhər təsərrüfatının inteqrasiya olunmuş idarəçiliyi üçün institusional imkanlar, koordinasiya mexanizmləri və etibarlı məlumat sistemləri hələlik formalaşma mərhələsindədir. Azərbaycan hökumətinin hazırladığı Bakının 2040-cı ilə kimi dövrü əhatə edən Baş planı paytaxtın uzunmüddətli inkişafı üçün vahid strateji çərçivəni müəyyənləşdirir və Bakını rahat, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı aqlomerasiyaya çevirmək məqsədilə 55 milyard ABŞ dolları həcmində investisiya proqramını əhatə edir. 500 milyon ABŞ dolları dəyərində olan "Yaşana bilən Bakı" layihəsi birbaşa "Baş plan-2040"ın ekoloji və dözümlülük komponentlərinin icrasına dəstək verir", - Dünya Bankı qeyd edib.