“Dünya böyük qarışıqlıq həddindədir...”

...Şamil Sultanov, rus filosofu, tarixçisi, publisisti, ictimai-siyasi xadimi olub.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, o, "Rusiya – İslam Dünyası" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin prezidenti. İzborsk Klubunun daimi üzvü olub.

Qeyd edək ki, o, bu gün həyatda olmasa da verdiyi proqnozlar aktual olaraq diqqəti cəlb etməkdədir...və beləliklə...

Neft qiymətləri Trampın iddialarına qarşı: məlumatlar boğaz nəzarəti haqqında nə deyir...

Amerikanın dominantlığı və neft axınları üzərində nəzarət iddiaları bazar dinamikası və neft qiymətləri ilə ziddiyyət təşkil edir. ABŞ-ın boğaza və onun üzərindən gəmiçiliyə həqiqətən nəzarət edib-etməməsi, Trampın boğazın və gəmiçilik trafikinin onun nəzarəti altında olduğu iddiaları ilə deyil, neft qiymətləri və ABŞ ehtiyatlarındakı dəyişikliklərlə müəyyən edilə bilər.

Əgər iddia etdiyi kimi, boğazdan gündəlik on milyonlarla barel keçərsə, ABŞ-ın strateji ehtiyatından neftin çıxarılması dayandırılmalı və qiymət anlaşma memorandumunun imzalanmasından sonra boğazın açılması elan edildikdən sonra əldə edilən səviyyədən aşağı düşməlidir.

Müharibədən əvvəl ABŞ ehtiyatı təxminən 430 milyon barel idi, sonra 250-260 milyona düşdü və gündə təxminən yarım milyon barel azalmağa davam edir. Qiymətə gəldikdə isə, İran boğazın açıldığını elan edəndə, 1 iyulda qiymət bir barel üçün təxminən 70 dollar idi. Lakin, Amerikanın açıqlamalarına baxmayaraq, yenidən yüksəldi və sabit şəkildə 100 dollardan yuxarı qaldı.

Bu o deməkdir ki, boğazdan keçən neftin həcmi - əvvəlcə 600 milyon, sonra 800 milyon, daha sonra isə bir milyard barel - bazar dinamikası ilə dəstəklənmir.

Bundan əlavə, Yəmən dolayı yolla İranın əlinə keçən təxminən beş milyon barel Səudiyyə neftinin nəqlini bloklayır: bu, boğazdakı vəziyyətlə bağlı Amerikanın açıqlamalarından asılı olmayaraq avtomatik olaraq neft qiymətlərini qaldırır.

Yeni tammiqyaslı müharibənin baş verməsi çox az ehtimal olunur.

Media bölgəyə gedən təyyarədaşıyan gəmilərin sayı, orada cəmləşən qüvvələrin miqyası və qarşıdan gələn ara seçkilərdən sonra müharibənin qaçılmazlığı barədə məlumat verir. Buna baxmayaraq, yeni tammiqyaslı müharibənin baş verməsi çox az ehtimal olunur.

Səbəb sadədir və Qırx günlük müharibənin təcrübəsindən irəli gəlir: mövcud məlumatlar Vaşinqtonun yenidən belə bir müharibə aparmaq iqtidarında olmadığını göstərir.

ABŞ əslində atəşkəs üçün yalvardı və nə müharibə məqsədlərinə çata biləcəyi, nə də hazırkı formada davam etdirə biləcəyi qənaətinə gələrək alçaldıcı bir anlaşma memorandumuna razı oldu.

Nə müdafiə sursatı ehtiyatları, nə də yeni müharibənin daxili siyasi dəyəri Vaşinqton və Təl-Əvivə eyni miqyasda belə bir müharibəyə yenidən qoşulmağa imkan vermir.

Bir neçə mənbəyə görə, Amerikanın zenit raket ehtiyatları Ukraynadakı hərbi əməliyyatlar və daha sonra İrana qarşı Qırx günlük müharibə nəticəsində tükənib.

"Dünya miqyasında" bütün Amerika bazalarında bu raketlərdən mindən az qalıb.

Əgər İran Qırx günlük müharibə dövründə olduğu kimi gündə orta hesabla iki yüz raket atsa, qalan ehtiyat iki-üç gün ərzində tükənəcək - hər hücum edən raketi tutmaq üçün iki tutucu qurğunun tələb olunduğunu fərz etsək.

İordaniyadakı Amerika bazalarına qarşı kütləvi raket hücumlarının çox sayda tutucu qurğunun necə tükənməsinə səbəb olduğunu artıq görmüşük.

Nəticədə hava hücumundan müdafiə sistemləri sıradan çıxdı və Amerika qırıcıları yerdə məhv edildi.

İranın minlərlə raketi olduğu və onların istiqamətləndirmə sistemlərini və dəqiqliyini təkmilləşdirdiyi bir vaxtda indi nə baş verəcək?

İsrailin təcavüzü və Qəzza, eləcə də Livana qarşı başlatdığı məhvetmə müharibəsi, ardınca Amerikanın İrana qarşı müharibəsi Amerika bunker bombalarının ehtiyatını tükəndirib.

Eyni zamanda, İran raket bazalarını və vacib obyektlərini möhkəmləndirərək, onları yeraltı komplekslərə və böyük dərinliklərdəki tunellərə yerləşdirib. Bu da uzun müddət ərzində raket atışlarına davam etməyə imkan verib.

Çinlə münasibətlərdə artan böhran və ABŞ-a nadir torpaq metallarının ixracına qoyulan qadağa səbəbindən dərin hədəfləri məhv etmək üçün nəzərdə tutulmuş istifadə olunmuş sursatların doldurulması bir neçə il çəkəcək.

Bu metallar Amerika bunker bombalarının və tutucu raketlərin istehsalı üçün vacibdir.

Buna görə də, ağırlıq mərkəzi dəyişib: hər iki tərəf düşmənin əvvəlcə sərt şərtlərə təslim olacağına ümid edir.

Lakin, İranda subsidiyalaşdırılan enerji və rabitə xidmətlərinin qiymətlərinin ABŞ və digər ölkələrdəki qiymətlərlə müqayisəsi göstərir ki, yanacaq və elektrik enerjisi qiymətlərinin kəskin artması bazarın bu mal və xidmətlərin qiymətlərini daha sərt müəyyən etdiyi cəmiyyətlərə təsir edəcək.

Beləliklə, çətin həyat şəraiti hər iki tərəfi sıxışdırır, lakin əhalisi gündəlik həyatda bu cür çətinliklərə öyrəşməmiş ABŞ daha çox zərbə alır.

Digər tərəfdən, İran gündəlik həyatın bir çox sahəsində özünü təmin etməyə qadirdir və buna görə də daha uzun müddət müqavimət göstərə bilər.

Dizel də daxil olmaqla, yanacaq qiymətlərinin artması çörəkdən elektrik enerjisinə qədər hər şeyin qiymətinin artmasına səbəb olacaq.

…Qeyd edilməlidir ki, bütün bunlar mərhum Şamil Sultanovun ifadə etdiyi nəticəyə gətirir.

O, qlobal sosial inqilab gözləyirdi. O, bunun ABŞ-da, Parisdə, Berlində və Londonda nümayişlər, eləcə də kütləvi iğtişaşlarla müşayiət olunacağını və potensial olaraq dünyanın 135 ölkəsinə yayıla biləcəyini proqnozlaşdırır.

Bu kontekstdə Tramp həqiqətən də ABŞ-ın "son prezidenti" ola bilər və Sultanovun proqnozlaşdırdığı kimi, ölkədəki qarışıqlıq vətəndaş müharibəsinə çevrilmək riskini daşıyır. Nəticə etibarilə, bu, ABŞ-ın qlobal güc kimi tənəzzülünə və yox olmasına səbəb ola bilər.

Əli Babayev