Dünyada ən güclü təbii zəhər: Hamımızın süfrəsində ola bilər

Həkim olmasanız, barəsində heç vaxt eşitməyəcəyiniz bəzi xəstəliklər var. Amma hər kəsin qarşılaşa biləcəyi xəstəliklər də var ki, onlar haqqında bilmək vacibdir.

Bunlardan biri də botulizmdir. Botulizm həyati təhlükə yaradan yoluxucu və zəhərli bir xəstəlikdir. Təsiredici maddə torpaqda və bir çox heyvanın bağırsaqlarında yaşayan Clostridium botullini-dir. Mikrob heyvanın nəcisində olur və torpaqdan qida məhsullarında, ən çox tərəvəz və göbələklərdə tapıla bilər.

Ölümə səbəb olur

Bakteriyanın özü insanlar üçün təhlükəli deyil, lakin oksigen səviyyəsi aşağı olan bir mühitdə (məsələn, konservləşdirilmiş qidalarda) toksinlər istehsal etməyə başlayır. Bu toksinlər qəbul edildikdən sonra mədə-bağırsaq traktı və bağırsaq mukozası vasitəsilə qan dövranına hopur və sinir sisteminin müxtəlif hissələrinə təsir göstərir. Xəstəlik olduqca sürətlə irəliləyir və sinir impulslarının ötürülməsinin pozulmasına və bədəndə əzələ iflicinə səbəb olur. Müalicə olunmazsa, ifrazat sisteminin iflici ölümə səbəb olur.

Botulizm toksini dünyada məlum olan ən güclü təbii zəhərlərdən biridir: o, zınqırovlu ilan zəhərindən 375.000 dəfə güclüdür və insanlar üçün öldürücü doza bədən çəkisinin 5-50 nq/kq-dır.

Əksər hallarda botulizmə konservləşdirilmiş göbələklər və evdə bişirilmiş tərəvəzlər səbəb olur. Botulizm toksini konservləşdirilmiş yuvalarda yığıldığı üçün eyni konservi yeyən hər kəs xəstələnmir.

2 saata gələn dəhşət

Botulizmin inkubasiya dövrü iki saatdan bir neçə günə qədər davam edə bilər. Bəzən xəstəliyin zəhərlənmədən 12 gün sonra ortaya çıxdığı hallar olub. Xəstəlik nə qədər ağır olsa, inkubasiya dövrü bir o qədər qısa olur.

Botulizmin ilk simptomlarına bulanıq görmədir. Bura bulanıq görmə, yaxınlıqdakı əşyaları ayırd etməkdə çətinlik, ikiqat görmə və strabismus daxildir. Bunun ardınca nitqin pozulması, zəiflik, ağız quruluğu, udma çətinliyi, səs dəyişiklikləri, ürəkbulanma və qusma, maye nəcis və digər simptomlar yarana bilər. Bədən temperaturu normal və ya yüksək ola bilər.

İnsanlar bəzən bu simptomları alkoqol intoksikasiyası və ya sadə zəhərlənmə ilə səhv salır və vaxtında tibbi yardım almırlar ki, bu da sağalma şanslarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Evdə müalicə mümkün deyil

Botulizm üçün ilk yardım tələb olunmur, təcili tibbi yardım vacibdir. Qusdurma və ya mədə - bağırsağın yuyulması mənasızdır, çünki toksin mədədən qan dövranına tez bir zamanda sorulur. O, xəstəliyin ilk simptomları görünməzdən əvvəl qan dövranına daxil olur.
Diaqnoz adətən klinik mənzərəyə əsasən yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssis tərəfindən qoyulur və xəstənin xəstələndiyi qida qalıqlarının bakterioloji müayinəsi ilə təsdiqlənir.

Müalicənin əsasını toksini neytrallaşdıran antibotulinum serumunun tətbiqi təşkil edir. Bu, xəstəxana şəraitində aparılır, buna görə də evdə botulizmin müalicəsi mümkün deyil və həyati təhlükə yaradır.

Stasionar müalicəyə botulizmin vurduğu zərərin kompensasiyası da daxildir: tənəffüs əzələlərinin çatışmazlığı baş verərsə, süni tənəffüs aparatı istifadə olunur və udma pozulursa, boru vasitəsilə süni qidalanma təşkil edilir və s. Botulizmə görə xəstəxanada qalma müddəti təxminən üç həftədir.
Qeyd etmək lazımdır ki, botulizmə qarşı immunitet inkişaf etmir, yəni xəstəliyə dəfələrlə yoluxmaq mümkündür.

Özünüzü belə qoruyun

Botulizmin qarşısını almaq üçün konservləşdirilmiş və evdə hazırlanmış qidalardan çəkinmək tövsiyə olunur. Konservləşdirilmiş qidalar ixtisaslaşmış şəraitdə, ixtisaslaşmış texnologiyalardan və çox yüksək temperaturdan istifadə etməklə hazırlanır ki, bu da botulizmə yoluxma riskini olduqca aşağı salır. Evdə konservləşdirilmiş qidaların tam təhlükəsizliyini təmin etmək sadəcə mümkün deyil, hətta qaynatmaq belə Clostridium botulini bakteriyalarını öldürmür.
Ev şəraitində konservləşdirilmiş qidalar yeməyi planlaşdırırsınızsa, mütəxəssislər onları yeməkdən əvvəl 20-25 dəqiqə qaynatmağı məsləhət görürlər.

Qeyd etmək lazımdır ki, evdə konservləşdirilmiş mürəbbə təhlükəsizdir və şəkər tərkibi 50%-dən çox olarsa, botulizmə səbəb olmaz.

Botulizm həyati təhlükə yaradan bir xəstəlikdir, lakin onun qarşısını almaq nisbətən asandır, sadəcə evdə hazırlanmış konservləşdirilmiş qidalardan çəkinin. Xəstəliyin ilk əlamətində həkimə müraciət edin və evdə hazırlanmış konservləşdirilmiş qidalar yediyinizi bildirin. Botulizmi evdə müalicə etməyə çalışmaq qəti qadağandır, xəstəxanalarda mövcud olan xüsusi serum tətbiq edilməsə, xəstə çox güman ki, öləcək.

Çünki botulizm botulinum toksininin (Clostridium botulinum bakteriyası tərəfindən aşağı oksigen şəraitində istehsal olunur) qidaya daxil olması zamanı baş verən ağır qida zəhərlənməsi formasıdır. Botulinum toksini tibbi və kosmetik məqsədlər üçün istifadə olunsa da (Botoksun əsasını təşkil edir), insana məlum olan ən güclü üzvi zəhərlərdən biri olaraq qalır.

Onu 5 dəqiqəyə öldürə bilərsiniz

Qəbul edildikdə maddə əzələlərin yığılmasına səbəb olan sinir siqnallarını bloklayır. Düzgün istifadə edildikdə, bu, spazmları müalicə edə, dərini hamarlaşdıra və hətta miqrenin qarşısını ala bilər. Lakin neyrotoksin açıq yaraya və ya mədəyə daxil olarsa, sinir sisteminə ciddi ziyan dəyir: beyindən gələn siqnallar əzələlərə çatmağı dayandırır və iflicə səbəb olur. Udma, danışma və nəfəs alma üçün məsul toxumalar ən çox təsirlənir. Botulizm nadir hallarda baş versə də, ölüm nisbəti yüksəkdir, halların 5-10%-i ölümcüldür.

Botulizm ilk dəfə 1793-cü ildə Almaniyada qeydə alındıqda, yoluxmuş 13 nəfərdən yalnız yeddisi sağ qalıb. Erkən tibbi yardım (antitoksin tətbiqi və zəruri hallarda süni tənəffüs aparatına qoşulma) xəstənin həyatını xilas etmək üçün çox vacibdir, buna görə də toksikozun ilk əlamətlərində tibbi yardım almaq vacibdir.

Qidada botulinum toksininin mövcudluğunun əlaməti qutunun və ya qabarcıqların bulanıq olması ola bilər Ona görə də qidanı qaynatmaq bakteriyaları öldürməyin zəmanətli yoludur. O, 100°C-də 5-15 dəqiqəyə, 80°C-də isə yarım saata ölür. 

Botulizim xüsusilə bayram ərəfəsində çox aktual mövzu kimi diqqəti çəkir. Problem ondadır ki, bayram süfrəsindəki yeməklər vizual cəlbediciliyinə baxmayaraq, həmişə təhlükəsiz olmur. Bir çox evdar qadın Yeni il yeməklərini otaq temperaturunda asanlıqla xarab ola biləcək şəkildə masanın üstündə qoymaq kimi təhlükəli bir vərdişə sahibdir.

Bayram tətillərinin ən ciddi təhlükəsi otaq temperaturunda saxlanılan xarab olmuş qidalardan qaynaqlanan qida zəhərlənməsidir.

Mütəxəssislər bayram süfrələri zamanı riayət etməli olduğunuz bir neçə sadə məsləhət verirlər:

*Bütün inqrediyentlərin təzə olduğundan əmin olun

Yeməyin təzə olduğundan əmin olun. Həmçinin, onun harada saxlanıldığını - soyuducuda və ya otaq temperaturunda öyrənməyə çalışıb.

*Ətin çiy olmadığından əmin olun

Ətin düzgün bişirildiyinə və çiy olmadığına əmin olun. Bişməmiş ət çox təhlükəlidir, çünki tərkibində qan, parazitlər və qəbul edildikdə ciddi problemlərə səbəb ola biləcək təhlükəli mikroorqanizmlər ola bilər.

*Konservləşdirilmiş tərəvəz yeməyin

Heç bir halda, kimisə ziyarət edərkən konservləşdirilmiş tərəvəz yeməyin. Ev sahibinin gəlişinizdən qısa müddət əvvəl badımcan kürüsü və ya qırmızı bibər salatı hazırlaması ehtimalı çox azdır. Çox güman ki, o, sizə botulizm mənbəyi ola biləcək konservləşdirilmiş tərəvəzlər təklif edir. Əgər həqiqətən evdə hazırlanmış konservləşdirilmiş qida yemək istəyirsinizsə, əvvəlcə onu 15-20 dəqiqə qaynadın. 

* Qidaları və hazırlanmış yeməkləri tez-tez qızdırmaqdan çəkinin 

Bu, yeməklərin qida dəyərini məhv edir və bəzi qidalar qızdırıldıqda təhlükəli kanserogenlər əmələ gətirir. Yeməyi yenidən qızdırmaq lazımdırsa, bütün qazanı qızdırmayın, yalnız yeməyi planlaşdırdığınızı yenidən qızdırın.

*Bütün qidaları soyuducuda saxlayın

Təzə salatlar kimi bəzi qidalar 2-3 gündən çox saxlanıla bilməz. Əks halda köhnə, müddəti bitmiş qidaları yemək qida zəhərlənməsinə səbəb ola bilər.

Əgər özünüzü təhlükəyə atmaq istəmirsinizsə, bu sadə qaydalara əməl edin. Çünki həyatımız bəzən bir yanlış qərardan asılı ola bilir. O qərarı vermək isə çox yox, cəmi bir neçə dəqiqəmizi alır.

Elnarə Kərimova
"Cebheinfo.az"

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin