Dünyada nəyi görüb, nəyi götürürük?!

Bir neçə il əvvəl ABŞ-ın Çikaqo şəhərini gəzərkən, heyrətlənməyə bilmədim. İnsan gözlərinə inana bilmir: XIX əsrin sonunda yarıdan çoxu yanmış (ya da yandırılmış) bu şəhər yenidən və daha möhtəşəm biçimdə tikilib.

Ernest Heminqueyin şəhərində 1871-ci ildə baş vermiş Böyük Çikaqo yanğını tarixdə nə ilk belə böyük ynğın olub, nə də sonuncu idi. Boston, London, Lissabon, Tokio... kimi böyük şəhərlər də müxtəlif zamanlarda yanıb (ya da yandırılıb). Sonra hər biri Çikaqo kimi öz küllərindən yenidən "doğulub".

Böyük Çikaqo yanğınının baş vermə səbəbi haqqında iki versiya var: kimisi deyir, bir tövlədə inək kerosin lampasını aşırıb, kimisi də deyir, yox, tövləyə oğru giribmiş, quru otu yandırıb gedib.

İnəyi anlamaq olar; öz ehtiyatsız hərəkətinin özü də, öz tövləsi də içində olmaqla şəhərin yarısını külə döndərəcəyini bilməyib. Bəs oğruya nə deyək?! Axı o heyvan deyil, insandır. Öz əməlinin nələrə səbəb olacağını bilir.

Bu uzun girişdən sonra keçək əsas mətləbə. Mətləb - "siyasi" yanğınlardır.

Tarixin müxtəlif zamanlarında və Dünynın müxtəlif yerlərində "siyasi" yanğınlar olub və günümüzdə də baş verir. Tutaq ki, qədim Efesdə (indiki İzmirdə deyək) Herostat Artemida məbədini yandırmışdı ki, tarixə düşsün. Onun siyasi məqsədi yox idi; hakimiyyətə etiraz əlaməti olaraq bu yanğını törətməmişdi. Amma bu gün Herostatdan da irəli gedənlər - siyasi motivlərlə şəhərlərə od vuranlar var.

Zaman-zaman hətta Avropanın orta göbəyində -Fransada belə yanğınlar olur. Hökumətə etiraz edənlər mağazaları, başqa obyektləri, avtomobilləri yandırırlar. Bu günlərdə Serbiyada, ardınca İndoneziyada bu cür - siyasi motivlərlə yanğınlar törədildi. İnsanlar hökumətə etiraz edərkən, hökumət binalarını yandırırlar. Daha əvvəl eyni əməllər Banqladeşdə də olmuşdu.

İndi sual olunur: tutaq ki, hökumət ədalətsizdir, yaxud fərasətsizdir, buna etiraz edərkən cinayətə yol verməyə nə lüzum?! Bunun bəraəti yoxdur axı. Yandırılan binalar ya dövlətin, ya da vətəndaşların əmlakıdır. Bu hökumətə - hökumət binalarındakı asamlara etiraz edirsən, binaların nə günahı var?! Tutaq ki, ölkəni daha abad, özünü daha azad görmək istəyirsən, ölkəni niyə yandırıb, özünü azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum etdirirsən?!

Bu yazını, bilirsiniz, niyə yazdım?! Əsasən sosial mediada Serbiyadakı, İndoneziyadakı "siyasi" yanğınların görüntülərini paylaşıb, az qala: "Əlinizə sağlıq!" "Bu bizə də lazım!" deyə rəy yazanlar var. Guya ölkədə daha yaxşı sosial-siyasi situasiya yaratmaq üçün mütləq haranısa dağıtmaq, haranısa yandırmaq lazımdır.

Bu cür adamların 19-cu əsrdəki Çikaqo tövləsində kerosin lampasını aşıran inəkdən, ya da tövləni yağmalamağa gəlmiş oğrudan fərqi var?! Yox!

Necə ola bilər ki, adam öz ölkəsini gözəlləşdirmək üçün... onu yandırsın?!

Bu, əlbəttə, ritorik sualdır.

Ölkən üçün can yandıra bilərsən, millətinə ürəyin yana bilər, amma bu hisslərin səni ölkənə od vurub yandıracaq nöqtəyə gətirirsə, bu, artıq ədalət deyil, cəhalətdir. Daha dəqiq desək, cinayətdir.

Sən hökumətdən nə qədər narazı olsan belə, dövlətini dağıtmağa haqqın yoxdur. Yanan da sənsənsə, bu cəhalət üzündən yaman da sən olarsan. Kiməsə, nəyəsə etirazın varsa, bunu bildirməyin onlarla qanuni yolu var. Qanunsuz yolla qanun tələb etməyə qalxsan, o qanun istəsə də səni qoruya bilməyəcək.

Başqa ölkələrdən öyrənəciyimiz o qədər yaradıcı yeniliklər var ki. Biz niyə başqasından dağıdıcılığı öyrənək?! Görüb-götürmək dünyasında hər gün çoxlu pis şeylər də görürük, amma yaxşıları götürsək, pis olmaz...

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi

Bahəddin Həzi, Bizimyol.info