Düşənbə Sammiti İlham Əliyevin məğrur duruşu və Rusiyanın hesab verməyə məcbur qalması Həsən Qarayev

10 oktyabr 2025-ci il tarixində Tacikistanın paytaxtı Düşənbədə keçirilən MDB Dövlət Başçıları Şurasının sammiti, diplomatik tarixdə sadəcə rəsmi toplantı yox, həm də geosiyasi balansların dəyişdiyi bir məqam kimi yadda qaldı. Bu tədbir təkcə regional əməkdaşlıq məsələlərini deyil, həm də Rusiya - Azərbaycan münasibətlərində yaranan ciddi gərginliyi müzakirəetmə fürsəti yaratdı. Bu fikirləri SİA-ya açıqlamasında Qloballaşma və Milli Həmrəylik İctimai Birliyinin sədri Həsən Qarayev demişdir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sammitdə sərgilədiyi məğrur, prinsipial və dövlət maraqlarını önə çəkən duruşu xüsusilə, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə keçirilən təkbətək görüşdə daha qabarıq hiss olundu. Bu görüş, bir çox təhlilçiyə görə, Rusiyanın Azərbaycana qarşı ilk dəfə hesab vermək məcburiyyətində qaldığı diplomatik hadisə kimi qiymətləndirildi. Bu əsas etibarilə, 25 dekabr 2024 cü-ci ildə Rusiya hava məkanında, AZAL-a məxsus sərnişin təyyarəsinin vurulması hadisəsi ilə bağlı baş vermişdir. Bu hadisə, Azərbaycan cəmiyyətində və siyasi dairələrində ciddi narazılıq doğurdu. Rəsmi Bakı, Moskvanın bu məsələyə aydınlıq gətirməsini və məsuliyyət daşımasını tələb etdi.

Düşənbədə hər iki ölkənin Prezidentləri arasında keçirilən təkbətək görüş zamanı, Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin bu məsələ ilə bağlı izahat xarakterli çıxış edərək sərnişin təyyarəsinin texniki səhv nəticəsində vurulduğunu etiraf etdi, məsul şəxslərin müəyyən edilib, onların hərəkətlərinə hüquqi qymət veriləcəyini və Azərbaycan tərəfinə kompensasiya ödəniləcəyini də bəyan etdi. Həmin an bir çoxları üçün aydın oldu ki, Rusiya bu dəfə susmadı, cavab verməyə məcbur oldu. Rusiya Prezidentinin bu görüş zamanı etdikləri və dedikləri bir sıra cəhətdən hesab vermək kimi qiymətləndirilə bilər. Hadisənin təfərrüatlarını izah etməyə məcburqalma, komandirlərin və texniki heyətin araşdırılacağı, Azərbaycanın narahatlığının açıq şəkildə qəbul etməsi və kompensasiya öhdəliyi götürməsi, bütün bunlar Moskvanın diplomatik leksionunda nadir hallarda rast gəlinən haldır. Əgər, bu cür hadisə Ermənistanla, Belarusla və ya digər postsovet ölkələrilə yaşansaydı, Kremlin bu cür izahat verəcəyi sual altında olardı. Bu baxımdan, İlham Əliyevin liderliyi və Azərbaycan diplomatiyasının təsir gücü burda öz təsdiqini tapmış oldu.

İlham Əliyev, Rusiya prezidentinin izahatını təmkinlə qarşılayaraq, beynəlxalq diplomatiyada iradəli və balanslı lider obrazını nümayiş etdirdi. Azərbaycan Prezidentinin bu sammitdəki davranışı həm ölkə daxilində, həm də ölkə xaricində məğrur duruş kimi qiymətləndirildi. Bu duruşun əsas elementləri, milli maraqlardan geri çəkilməmək, diplomatik təzyiqlər qarşısında prinsipial mövqe tutmaq, mədəni və rəsmi üsluba lakin, sərt ismarıclarla çıxış etmək, səmimi, güzəştsiz ünsiyyət qurmaq bacarığıdır.

Düşənbə sammiti göstərdi ki, artıq regionda kiçik dövlətlər böyük güclərlə dialoqda geri durmur, əksinə onların səhvlərinə cavab tələb edir. İlham Əliyevin sərgilədiyi məğrur duruş Azərbaycanın regional güc mərkəzi statusunu daha da möhkəmləndirdi. Bu hadisə, MDB daxilində və postsovet məkanında siyasi münasibətlər sistemində yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Burada, artıq “böyük qardaşlıq“ yox bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq əsas prinsip kimi ortaya çıxır.