Düşmənlər İstanbulda görüşür REALLIQ

Rusiya və Ukrayna İstanbulda danışıqların üçüncü raundu üçün hazırlığı yekunlaşdırırlar. Bu, prezident Trampın sentyabrın 3-dək Moskvaya münaqişəni sona çatdırmaq üçün ultimatum verməsindən sonra onların ilk görüşü olacaq. Vladimir Putinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun dediyi kimi, tərəflərin nizamlanmaya yanaşmalarını əks etdirən memorandumlar tamamilə ziddiyyət təşkil edir. Buna baxmayaraq, yeni görüş İstanbulda müxtəlif problemləri həll edən həm Moskvanın, həm də Kiyevin maraqlarına cavab verir. Ukraynada siyasi və diplomatik nizamlanmaya sadiqliyini təsdiq edən prezident Tramp da Rusiya-Ukrayna danışıqlarını davam etdirməlidir.

Çərşənbə axşamı İstanbulda Rusiya-Ukrayna danışıqlarının üçüncü raundunun dəqiq tarixi ilə bağlı intriqa həllini tapmadı: müxtəlif mənbələr iki nümayəndə heyətinin görüşünün gözlənilən tarixlərini iyulun 23 və 24-ü adlandıraraq, yalnız danışıqların baş tutacağına şübhə etmədiyini bildiriblər.

Rusiya nümayəndə heyətinin tərkibi dəyişməyib. Ona hələ də Rusiya prezidentinin köməkçisi Vladimir Medinski rəhbərlik edir. Rusiya danışıqlar qrupuna xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin, Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Baş İdarəsinin rəisi İqor Kostyukov və müdafiə nazirinin müavini Aleksandr Fomin daxildir.

Mayın 26-da və iyunun 2-də İstanbulda keçirilən iki əvvəlki raundda tərəflər “minə min” düsturuna əsasən məhbusların dəyişdirilməsi və ağır xəstə və gənc (25 yaşdan aşağı) məhbusların “hamı üçün” formatı üzrə – hər tərəfdən ən azı min nəfərin qaytarılması barədə razılığa gəliblər.

Moskva və Kiyevin danışıqlar prosesində təxminən iki aylıq fasiləni dayandırmağa və İstanbulda yeni görüş keçirməyə hazır olduqları ötən həftənin sonunda məlum olub.

Kremlin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, iyulun 18-də Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefon danışığı zamanı prezident Putin “münaqişənin siyasi və diplomatik yolla nizamlanmasına dair prinsipial öhdəliyini” təsdiqləyib. O, həmçinin türkiyəli həmkarına “İstanbul platformasında birbaşa Rusiya-Ukrayna danışıqlarını asanlaşdırmağa davam etməyə hazır olduğuna görə” təşəkkür edib.

“Anadolu” agentliyinin məlumatına görə, prezident Ərdoğan da öz növbəsində Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətlərinin İstanbulda növbəti görüşlərini təşkil etməyə hazır olduğunu qeyd edib.

Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın söhbətindən sonra prezident Zelenski ötən şənbə günü bildirib ki, Ukraynanın müdafiə naziri kimi əvvəlki iki raundda Ukrayna nümayəndə heyətinə başçılıq etmiş Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının (MDŞ) katibi Rustem Umerov gələn həftə Rusiyaya danışıqlar qruplarının növbəti görüşünü İstanbulda keçirməyi təklif edib.

Rustem Umerov iyulun 16-da, baş nazir Denis Şmıxalın bütün hökuməti istefaya göndəriləndə Müdafiə Nazirliyinin rəhbəri postunu itirsə də, cəmi iki gün sonra o, Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının rəhbəri təyin edilib.

Ali Radanın Milli Təhlükəsizlik, Müdafiə və Kəşfiyyat Komitəsinin katibi Roman Kostenkonun izah etdiyi kimi, prezident Zelenski Rustem Umerova Rusiya Federasiyası ilə gələcək danışıqlar üçün status vermək üçün onu Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının katibi təyin edib. “Düşünürəm ki, ona statusu ona görə veriblər ki, danışıqları davam etdirsin, o, sadəcə olaraq vəzifəsi olmayan şəxs olmasın”, - Roman Kostenko Rustem Umerovun Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasına təyinatını şərh edərkən deyib.

Vladimir Zelenski videomüraciətində Ukrayna nümayəndə heyətinin vəzifələrini formalaşdırıb. Onun sözlərinə görə, Ukrayna Rusiya ilə əsirlərin mübadiləsi, ukraynalı uşaqların vətənlərinə qaytarılması və iki ölkə liderləri arasında görüşün hazırlanmasını müzakirə etmək niyyətindədir.

Eyni zamanda, cənab Zelenski Ukrayna nizamlanmasının Moskva üçün prinsipial əhəmiyyət kəsb edən əsas məsələlərindən heç birinin adını çəkməyib.

“Der Spiegel” jurnalının qeyd etdiyi kimi, Ukrayna tərəfinin Rusiya ilə danışıqlar aparmaq qərarı prezident Trampın xüsusi nümayəndəsi Keyt Kelloqun keçən həftə Kiyevə səfəri zamanı ABŞ-la razılaşdırıla bilərdi.

Dmitri Peskov Rusiyanın İstanbulda gözlənilən danışıqları dəyərləndirib. "Bizim memorandum layihəsi var, Ukrayna tərəfinin təqdim etdiyi layihə var. Hazırda tamamilə diametral şəkildə ziddiyyət təşkil edən bu iki layihə üzrə fikir mübadiləsi və faktiki olaraq danışıqlar aparılır. Ona görə də qarşıda çoxlu diplomatik işlər var", - o vurğulayıb.

Rusiya tərəfinin İstanbuldakı danışıqlarda Ukrayna nümayəndə heyətinə təqdim etdiyi nizamlanma memorandumu Ukraynanın neytrallığını və onun ərazisində üçüncü dövlətlərin hər hansı hərbi fəaliyyətinə qadağa qoymasını nəzərdə tutur.

Sənədin birinci bölməsində “yekun hesablaşmanın əsas parametrləri” yer alır. Atəşkəs şərtlərinə həsr olunmuş ikinci bölmə iki mümkün ssenaridən ibarətdir. Xüsusilə, şərtlərdən biri Kiyevin “siyasi məhbuslar”a amnistiya elan etməsi və həbsdə olan hərbçilərin və mülki şəxslərin azadlığa buraxılmasıdır. Üçüncü bölmə addımların ardıcıllığını və onların həyata keçirilməsi müddətlərini müəyyən edir.

Dmitri Peskovun şərhindən belə çıxır ki, Moskva qarşıdakı danışıqlardan hər hansı irəliləyiş gözləmir və gərginliyin azaldılması istiqamətində atılacaq istənilən addımı irəliləyiş kimi qiymətləndirəcək.

"Gəlin açıq deyək: Ukrayna nizamlanmasının mövzusu o qədər mürəkkəbdir ki, mübadilə və ya ölənlərin cəsədlərinin qaytarılması ilə bağlı razılaşmaların əldə olunması artıq nəticədir, ona görə də bu halda mən sizin skeptisizminizi bölüşməzdim. Təbii ki, möcüzələr kateqoriyasından hansısa irəliləyişlərə ümid etmək üçün heç bir əsas yoxdur. Çətin ki, bu, real vəziyyəti necə izah edə bilər? İstanbulda gözlənilir.

Dmitri Peskov onu da açıqlayıb ki, Ukrayna prezidentinin çağırdığı Vladimir Putinlə Vladimir Zelenskinin şəxsi görüşü hələ planlaşdırılmayıb, çünki “hələ görüləsi çox iş var”. Eyni zamanda, Kreml ondan irəli gəlir ki, cənab Zelenskinin prezident Putinlə danışıqlara qoyduğu qadağanı hələ də aradan qaldırmayıb.

Ümumiyyətlə, Rusiya tərəfi İstanbuldakı görüşü prezident Trampın Ukrayna nizamlanmasında irəliləyiş olmadığı halda sentyabrın 3-dən Moskvanın tərəfdaşlarına qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etmək hədələri fonunda diplomatik pəncərəni açıq saxlamaq imkanı kimi qiymətləndirir.

Danışıqlarda irəliləyiş ABŞ və Rusiya liderləri arasında gələcək görüş üçün ilkin şərtlər yarada bilər. Dmitri Peskovun dediyi kimi, Moskva güman edir ki, Vladimir Putinlə Donald Tramp arasında mütləq görüş baş tutacaq. Gələcək razılaşmaları rəsmiləşdirmək lazım ola bilər, amma bunun vaxtı hələ çatmayıb. "Biz hamımız Trampın kifayət qədər sərt və düz ritorikasına öyrəşmişik. Eyni zamanda, o, sülh yolu ilə nizamlanmanı asanlaşdırmaq üçün mümkün olan hər şeyi etmək niyyətini təsdiqləyir", - Dmitri Peskov bildirib.

Öz növbəsində, Ukrayna tərəfi tamamilə fərqli problemi həll edir: o, konstruktiv dialoqa hazır olduğunu nümayiş etdirmək istəyir, lakin qarşı tərəfin “danışıq apara bilməməsi” səbəbindən belə bir dialoq mümkün deyil, bundan Qərb Kiyevə hərbi yardımı artırmaq və Moskvaya siyasi və iqtisadi təzyiqi artırmaq lazım olduğu qənaətinə gəlməlidir.

Nəhayət, Rusiya-Ukrayna danışıqlarının davam etdirilməsi iyulun 14-də Rusiyaya təqdim etdiyi 50 günlük ultimatumuna baxmayaraq, Ukraynada siyasi və diplomatik nizamlanmaya sadiqliyini təsdiqləyən prezident Tramp üçün də zəruridir.

Ağ Evin mətbuat katibi Caroline Levittin bazar ertəsi verdiyi məlumata görə, prezident Tramp “Rusiya və Ukraynada müharibəyə son qoymaq üçün fəal işləməyə davam edir”.

V.VƏLİYEV