Düyü tarlalarından qlobal isyana “Bella Ciao”nun əsl tarixi

Kulis.az "Miksteyp" rubrikasından məşhur "Bella Ciao" mahnısı haqqında materialı təqdim edir.

Çoxları bu mahnının İkinci Dünya müharibəsi zamanı yarandığını düşünür. Lakin onun kökləri daha dərinə, 19-cu əsrin sonlarına, İtaliyanın şimalındakı Po vadisinə gedib çıxır. O vaxtlar "mondina" adlanan qadın işçilər dizə qədər suyun içində, gün altında və ağcaqanadların əhatəsində düyü tarlalarında işləyirdilər. Onların iş şəraiti dözülməz dərəcədə ağır idi, verilən maaş isə sadəcə qarınlarını doyurmağa çatırdı.

İlk “Bella Ciao” məhz bu qadınların fəryadı idi. Orijinal sözlərdə "o bella ciao" (ey gözəl, əlvida) gəncliyə, azadlığa və gözəlliyə edilən bir vida, bir növ, ağı idi. Qadınlar səhər tezdən tarlaya gedərkən zülmkar işəgötürənlərə qarşı nifrətlərini bu cür ifadə edirdilər.

Bu, sadəcə musiqi deyil, əməyin istismarına qarşı oxunan kədərli bir manifest idi.

Lakin “Bella Ciao”nun əsl məşhurluğu 1943-1945-ci illərə, İtaliyada faşizmə qarşı müqavimət hərəkatına təsadüf edir. Mussolini diktaturasına və nasist işğalçılara qarşı dağlara çəkilən italyan partizanlar bu köhnə xalq mahnısını yenidən kəşf etdilər. Sözlər müharibənin ruhuna uyğun olaraq dəyişdirildi. Artıq mahnıdakı düşmən qəddar tarla müdiri deyil, məmləkəti zəbt edən "işğalçı" (lo invasore) idi.

Partizanlar hər an ölümü gözə alaraq vuruşurdular. Mahnının yeni versiyasında belə deyilirdi:

Əgər partizantək ölərəmsə,
Siz məni basdırın.

Basdırın dağlar qoynunda.

Bu sətirlər ölümün qaçılmazlığını qəbul edən, lakin azadlıq uğrunda canından keçməyə hazır olan bütöv bir nəslin himninə çevrildi. Müharibədən sonra bu qəhrəmanlıq nəğməsi bütün İtaliyaya, oradan isə dünyaya yayıldı.

1947-ci ildə Praqada keçirilən Ümumdünya Gənclər Festivalında italyan nümayəndə heyəti bu mahnını oxuduqda, fərqli ritm hər kəsi sehrlədi. Çox keçmədən fransız, ispan, ingilis və rus dillərinə tərcümə olundu. Bu gün Çilidəki tələbə tətillərindən tutmuş, Avropadakı iqlim aksiyalarına, Yaxın Şərqdəki insan hüquqları etirazlarına qədər hər yerdə “Bella Ciao” eşidilir. O, artıq hər hansı bir millətin deyil, ümumiyyətlə, ədalətsizliyə qarşı çıxan hər kəsin ortaq dilinə çevrilib.

İndi isə o, qlobal populyar mədəniyyətin ayrılmaz bir parçasıdır. Kimsə onu dinləyəndə qırmızı geyimli bank soyğunçularını xatırlayır, kimsə düyü tarlalarında belini əyən o yorğun qadınları, kimsə də dağlarda faşizmə qarşı vuruşan cəsur gəncləri. Lakin bütün bu fərqli mənzərələrin içində bir şey dəyişməz qalır: "Bella Ciao" sadəcə bir notlar ardıcıllığı deyil, insanlığın heç vaxt susmayan, ən çətin anlarda belə ümid verən azadlıq harayıdır.
Mahnının Azərbaycanda ən məşhur versiyalarından biri əfsanəvi Müslüm Maqomayevin ifasındakı "Bella Ciao"dur.