Əhaliyə səhiyyə xidmətinin keyfiyyəti artır

İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi

Vətəndaşlarımız “Reseptim” mobil əlavəsini yükləməklə, onlara yazılan reseptləri görə bilər

Ölkədə icbari tibbi sığortanın tətbiqinin başlanması ilə əhalinin tibb müəssisələrinə müraciəti çoxaldı, insanlarda həkimlərə, tibbə inam da artdı. İcbari tibbi sığorta ilə səhiyyə sahəsində daha bir neçə faydalı yeniliklərə, yeni tətbiqlərə yol açdı. Elektron resept, elektron bülleten xidmətinin icrasına başlanıldı. 

Son məlumatlara görə, 2024-cü il ərzində icbari tibbi sığorta çərçivəsində 5.2 milyondan çox şəxs tibb müəssisələrinə 24.1 milyon dəfə müraciət edib. Bu o deməkdir ki, ölkə əhalisinin 54 faizi icbari tibbi sığortadan yararlanıb. Göstərilən xidmət sayı isə 84.4 milyon olub. Tibbi xidmətlərin 87 faizi ambulator, 13 faizi stasionar şəraitdə göstərilib. Ən çox xidmət göstərmiş tibb müəssisələrinin ilk beşliyində Bakı Baş Səhiyyə Mərkəzinin tabeliyindəki tibb müəssisələri, Sumqayıt Tibb Mərkəzi, Gəncə Şəhər Birləşmiş Xəstəxanası, Sabunçu Tibb Mərkəzi və Ak. M.Ə.Mirqasımov adına Respublika Klinik Xəstəxanası. Ən çox müraciət edilən xəstəliklər sırasında ilk yerdə ümumi tibbi müayinə, endokrin, tənəffüs, qan dövranı və sümük-əzələ sisteminin xəstəlikləridir. Bu statistika icbari tibbi sığortanın əhalinin sağlamlığının müdafiəsində necə böyük əhəmiyyət daşıdığına sübutdur. 

Qeyd edək ki, TƏBİB-in tabeliyindəki dövlət tibb müəssisələrində göstərilməsi mümkün olmayan xidmətləri vətəndaşların əldə etməsi üçün onlara Agentliyin müqaviləli tibb müəssisələrinə - özəl və müvafiq dövlət orqanlarının tabeliyində olan tibb müəssisələrinə göndəriş verilir. Ötən il vətəndaşlara 331 984 göndəriş verilib. Bu xidmətlərdən 3055-i uşaqlara, 185 140-ı isə böyüklərə göstərilib. Göstərilən əməliyyatlar arasında invaziv radiologiya, oftalmoloji, ürək-damar cərrahiyəsi üzrə xidmətlər olub. Ötən ilin 11 ayı ərzində Xidmətlər Zərfi çərçivəsində 151 orqan transplantasiyası əməliyyatı icra olunub. Bunlardan 50 faizini böyrək, 46 faizini qaraciyər, 4 faizini isə sümük iliyi transplantasiyası əhatə edir. İcbari tibbi sığorta xidmətlərinə tibb müəssisələrində stasionar müalicə alan xəstələrin dərman preparatları ilə təminatı da daxildir. Bunun nəticəsidir ki, pərakəndə ticarət dövriyyəsində əczaçılıq məhsulları və tibbi ləvazimatlara çəkilən xərclər üstünlük təşkil edib. Bu barədə millət vəkili, Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov açıqlama verib. Millət vəkili qeyd edib ki, 2025-ci ilin ilk 5 ayında pərakəndə ticarət dövriyyəsi 3.8 faiz artaraq 23 milyard 341 milyon manat olub. Bu, məhz həmin məbləğdə mal və xidmətlərin istehlakçılara satılması anlamına gəlir. Pərakəndə ticarət dövriyyəsinin strukturunda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri əczaçılıq məhsulları və tibb ləvazimatlarına çəkilən xərclərdir. Bu xərclər əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18.2 faiz artaraq, 598 milyon manatdan çox olub. Əczaçılıq məhsullarının alınmasına çəkilən xərclərdə artım həmin dövrdə pərakəndə ticarətin strukturunda rekord səviyyədə olub və bütün digər istiqamətləri üstələyib. Digər tərəfdən, həmin dövrdə yalnız bu istiqamət üzrə xərclərdə ikirəqəmli artım faizi qeydə alınıb. Bütün digər xərclər üzrə artım faizi birrəqəmlidir. Millət vəkili izah edib ki, əczaçılıq məhsulları üzrə xərclərin artması dərman preparatlarının qiymətlərindəki dəyişikliklər və eləcə də, tibbi xidmətlərə tələbin yüksəlməsi ilə bağlıdır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, istehlak malları və əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlər üzrə tibbi xidmətlərin qiyməti həmin dövrdə 4.5 faiz yüksəlib. Tibbi təyinatlı malların qiymətində də artım qeydə alınıb. Bu isə o deməkdir ki, tələbin artması ilə yanaşı, tibbi xidmətlərdə qiymət artımları da davam edib. “Əczaçılıq məhsulları üzrə istehlak xərclərinin ailə büdcəsinə xüsusi təsirlərini nəzərə alsaq, bu istiqamətdə qiymət tarazlığının qorunması çox vacibdir. Doğrudur, dərman preparatlarının qiymətləri tənzimlənir. Amma bununla yanaşı, istehlak xərclərinin də optimallaşdırılması önəmlidir. Digər tərəfdən, qiymət və xərc tarazlığı üçün yerli istehsalın genişləndirilməsi və idxalın minimumlaşdırılması da vacibdir", - deyə deputat əlavə edib.

Həkim-terapevt Şahvələd Məmmədov “Şərq”ə açıqlamasında bildirdi ki, dərman preparatlarının dövlət tibb müəssisələrində və ya icbari tibbi sığorta ilə müqaviləsi olan və göndəriş əsasında müalicə alan pasiyentlərə ödənişsiz verilməsi çox müsbət haldır. Lakin dərman preparatlarına əhalinin əlçatanlığının artırılmasını istəyiriksə, daxildə istehsalın genişləndirilməsi çox vacibdir: 

- Dərman preparatlarının ölkə daxilində istehsalı genişlənərsə, təbii ki, idxaldan asılılıq azalacaq, bu da qiymətlərin əlçatanlığını təmin edəcək. İcbari tibbi sığortanın tətbiqi səhiyyə sahəsində bir çox müsbət yeniliklərə, inkişafa səbəb olur. Dövlət tabeli tibb müəssisələrində məlumat bazasının elektronlaşdırılması, elektron resept, elektron bülletenin tətbiqi vətəndaşların rahatlığı və lazım olan məlumatlara da sürətli və etibarlı əlçatanlığını təmin edir. Elektron resept kağız reseptin rəqəmsal versiyasıdır. “Elektron resept” sistemi Azərbaycanda mövcud olan dövlət və özəl tibb müəssisələrində vətəndaşlara yazılan reseptlərin elektron şəkildə qeydiyyatı və idarə olunması funksiyasını daşıyır. Eyni zamanda, “Elektron resept” sistemi həkim, pasiyent və əczaçılar üçün vahid bir platforma üzərindən reseptlərin idarə olunmasını təmin edir. Həkim müayinəsi və ya tibbi konsultasiyadan sonra vətəndaşlara elektron resept vasitəsilə təyin edilən dərman vasitələrini ölkəmizdə fəaliyyət göstərən istənilən aptek təşkilatından əldə etmək olar. Bunun üçün elektron reseptin qeydiyyat nömrəsini və ya elektron reseptin üzərindəki QR kodu əczaçıya təqdim etmək lazımdır. Elektron resepti əczaçıya istər pasiyentin özü, istərsə də elektron reseptini həvalə etdiyi şəxs təqdim edə bilər. Həmçinin, vətəndaşlarımız “Reseptim” mobil əlavəsini yükləməklə, onlara yazılan reseptləri görə bilər. Bu xidmət növü həkimlərin vətəndaşlara elektronlaşdırılmış, daha operativ şəkildə xidmət göstərməsini, həmçinin vətəndaşların da tibbi məlumatlarına əlçatanlığını, tibb mütəxəssislərinin daha effektiv xidmət göstərməsini və dərman dövriyyəsinə nəzarətin gücləndirilməsini təmin edir. 

“E-bülleten” sistemi də səhiyyə xidmətlərində effektivliyi və operativliyi artırır. Bu barədə isə 93 FM-in “Sağlam radio” verilişində çıxış edən Rəqəmsal Səhiyyə Mərkəzinin mütəxəssisi Sevinc Məhərrəmova danışıb. Onun sözlərinə görə, bu sistemin məqsədi əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi hallarının şəffaf uçotu və nəzarətinin təmin olunması, habelə səhiyyə xidmətlərində effektivliyin və operativliyin artırılmasıdır: “Elektron xəstəlik vərəqələrinin rəsmiləşdirilməsi və idarə olunması prosesi müvafiq qanunvericiliyə əsaslanmaqla, Vahid Səhiyyə İnformasiya Sistemi (VSİS) vasitəsilə həyata keçirilir. Həm dövlət, həm də özəl sektor bu sistemə inteqrasiya olunmaqla, eyni hüquqi və texniki tələblərə tabe olur. VSİS üzərindən həyata keçirilən bu proses sistemli nəzarət və hesabatlılıq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Özəl tibb müəssisələrində çalışan həkimlər — dövlət sektorundakı həmkarları kimi — elektron xəstəlik vərəqəsi tərtib etmək üçün VSİS-də qeydiyyatdan keçməli, fərdi istifadəçi identifikatoru əldə etməli və yalnız “Sima” hüquqi imza vasitəsilə sənədləri rəsmiləşdirməlidirlər. Bu, onların hüquqi məsuliyyətini və sistemdəki hərəkətlərinin izlənilə bilməsini təmin edir”. Mütəxəssis qeyd edib ki, rəqəmsal səhiyyə sistemlərinin uğurlu tətbiqi təkcə dövlət qurumlarının deyil, həm də özəl sektorun aktiv iştirakı ilə mümkün olur: “Elektron xəstəlik vərəqələrinin vahid platformada idarə olunması bu istiqamətdə dövlət-özəl tərəfdaşlığının real nümunəsidir. Özəl sektorun bu sistemə inteqrasiya olunması, həm hüquqi baxımdan məsuliyyətin paylaşılmasını, həm də xidmət keyfiyyətinin artırılmasını təşviq edir”.