Ekspert: Qlobal ticarətin təhlükəsizliyi və davamlılığı baxımından Orta dəhlizin əhəmiyyəti artır

Bakı, 15 aprel, AZƏRTAC

Yaxın Şərqdə baş verən münaqişələr, xüsusilə İran ətrafında hərbi qarşıdurmalar, qlobal ticarət və logistika sisteminə ciddi təsir göstərir. Bu kontekstdə Avrasiya məkanında alternativ nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti sürətlə artır. Belə marşrutlardan biri olan Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) artıq təkcə regional deyil, qlobal iqtisadi və geosiyasi sistemin əsas elementlərindən birinə çevrilib.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin aparıcı məsləhətçisi Vüsal Quliyev deyib.

Onun sözlərinə görə, İran ətrafında yaranan müharibə şəraiti ənənəvi nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyini sual altına alıb. Xüsusilə İran üzərindən keçən tranzit xətlər artan təhlükəsizlik riskləri, sığorta xərclərinin yüksəlməsi və logistika problemləri ilə üzləşir. Nəticədə yük daşımalarının bir hissəsi alternativ marşrutlara, o cümlədən Orta Dəhlizə yönəlir. Bu tendensiya Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

V. Quliyev qeyd edib ki, İran ətrafında baş verən hərbi əməliyyatlar regionda hava və dəniz nəqliyyatına da təsir göstərir: “Körfəz bölgəsində təhlükəsizlik risklərinin artması, hava məkanlarının bağlanması və gəmiçilik marşrutlarının riskli olması nəticəsində şirkətlər daha təhlükəsiz alternativlər axtarır. Bu baxımdan, Orta Dəhliz həm coğrafi, həm də siyasi baxımdan daha stabil və etibarlı marşrut kimi ön plana çıxır.

Orta Dəhlizin əsas üstünlüyü onun Rusiya və İran kimi sanksiyalara məruz qalan və ya münaqişə zonasında yerləşən ölkələrdən yan keçməsidir. Bu, xüsusilə Qərb ölkələri və beynəlxalq yükdaşıma şirkətləri üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Şimal marşrutuna alternativ kimi təqdim olunan Orta Dəhliz, indi İranla bağlı risklər fonunda daha da aktuallaşıb. Beləliklə, qlobal təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi prosesində bu marşrut mühüm rol oynayır. Statistik göstəricilər də bu fikri təsdiqləyir. Son illərdə Orta Dəhliz üzrə yük daşımalarının həcmi kəskin artıb, cəmi dörd il ərzində təxminən beş dəfədən çox artım müşahidə olunub. Bu artım yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi dəyişikliklərin nəticəsidir. Münaqişələr və sanksiyalar beynəlxalq ticarət axınlarını yenidən formalaşdırır və daha təhlükəsiz, sabit marşrutlara üstünlük verilməsinə səbəb olur”.

Ekspertin sözlərinə görə, Azərbaycan bu prosesdə mərkəzi rol oynayan ölkələrdən biridir. “Coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu və aktiv xarici siyasəti sayəsində Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas logistika qovşağına çevrilib. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər layihələr ölkənin tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu isə Azərbaycanın həm iqtisadi gəlirlərini artırır, həm də onun geosiyasi əhəmiyyətini gücləndirir. Bununla yanaşı, Orta Dəhlizin artan əhəmiyyəti regional əməkdaşlığı da təşviq edir. Azərbaycan, Qazaxıstan, Gürcüstan və Türkiyə kimi regional ölkələr arasında koordinasiyanın güclənməsi bu marşrutun səmərəliliyini artırır. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı və Çin kimi böyük aktorların da bu dəhlizə marağı artır, bu isə əlavə investisiya və texnoloji inkişaf imkanları yaradır. Nəticə etibarilə, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr fonunda Orta Dəhliz artıq alternativ marşrut olmaqdan çıxaraq strateji zərurətə çevrilib. Qlobal ticarətin təhlükəsizliyi və davamlılığı baxımından bu dəhliz yaxın perspektivdə daha da əhəmiyyət qazanacaq. Azərbaycan isə bu prosesdə yalnız tranzit ölkə deyil, həm də regional logistika və geosiyasi mərkəz kimi öz mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək”, - deyə ekspert əlavə edib.

Müxbir - Günel Türksoy