Ekstremal istilər və güclü yağış riski artır

Yer atmosferində su buxarının miqdarı rekord həddə çatıb. Alimlər bildirirlər ki, atmosferdə su buxarının artması dünyada həm ekstremal istilərin, həm də güclü yağıntıların yaranması riskini yüksəldə bilər.

Avropanın iqlim dəyişmələri xidməti Copernicus Climate Change Service (C3S)-in məlumatına görə, 2026-cı ilin avqustunda atmosferdəki su buxarının miqdarı müşahidələrin aparıldığı dövr ərzində ən yüksək səviyyəyə çatıb.

Atmosferdə nə qədər su buxarı var?

C3S-in məlumatlarına əsasən, avqust ayında atmosferdə hər kvadratmetr Yer səthinə düşən hava sütununda orta hesabla 27,35 kiloqram su buxarı olub. Bu göstərici 2024-cü ilin iyulunda qeydə alınmış əvvəlki rekorddan 0,04 kiloqram çoxdur.

İlk baxışda bu fərq çox böyük görünməyə bilər. Lakin alimlərin hesablamasına görə, planet miqyasında bu artım təxminən 20 trilyon litr əlavə suya bərabərdir.

Başqa sözlə, atmosferdəki əlavə suyun həcmini hər tərəfi bir kilometr olan təxminən 20 nəhəng su kubu ilə müqayisə etmək olar.

İsti hava daha çox su buxarı saxlayır

Alimlər rekord göstəricinin əsas səbəblərindən birinin qlobal istiləşmə olduğunu bildirirlər. Atmosfer temperaturu yüksəldikcə hava daha çox su buxarı saxlaya bilir.

Copernicus-un baş elmi əməkdaşı Julien Nicolasın sözlərinə görə, qlobal temperaturun hər 1 dərəcə yüksəlməsi atmosferin saxlaya bildiyi su buxarının miqdarını təxminən 7 faiz artırır.

2026-cı ilin avqustu da qlobal temperatur baxımından rekord ay olub. Copernicus məlumatlarına görə, bu ay ERA5 müşahidə məlumatlarında 1940-cı ildən bəri ən isti aylarla eyni səviyyədə olub. ABŞ-ın Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının daha uzunmüddətli məlumat bazasında isə avqust ən isti ay kimi qeydə alınıb.

El-Ninyo da təsir göstərir

Atmosferdə su buxarının rekord səviyyəyə çatmasında El-Ninyo iqlim hadisəsinin də rolu olduğu bildirilir.

Xüsusilə tropik okeanlarda dəniz səthinin temperaturunun yüksək olması buxarlanmanı artırır. Alimlər hesab edirlər ki, 2026-cı ilin avqustunda Sakit okeanın tropik hissəsində qeydə alınan yüksək temperatur və güclənən El-Ninyo atmosferə əlavə su buxarı daxil olmasına mühüm təsir göstərib.

Daha güclü yağışlar və fırtınalar mümkündür

Atmosferdə su buxarının çoxalması yalnız istiliklə bağlı deyil. Bu proses güclü yağışların və bəzi fırtınaların intensivliyinə də təsir göstərə bilər.

Alimlərin izahına görə, su buxarı kondensasiya olunaraq bulud damcılarına çevrilərkən istilik ayrılır. Bu əlavə enerji müəyyən hava sistemlərinin, o cümlədən tropik siklonların daha da güclənməsinə şərait yarada bilər.

Yeni Cənubi Uels Universitetinin iqlim alimi Steven Sherwood isə bildirir ki, atmosferdə su buxarının davamlı artması iqlim dəyişmələrinin təsirlərini gücləndirə bilər. Yüksək rütubət isti hava dalğaları zamanı gecə saatlarında havanın soyumasını çətinləşdirir və insanların yüksək temperaturdan sonra bərpa olunmasını daha da çətin vəziyyətə sala bilər.

Su buxarı özü də istixana qazıdır

Melburn Universitetinin iqlim alimi Kimberley Reid qeyd edir ki, temperaturla atmosferdəki su buxarı bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Su buxarı həm də istixana qazıdır. Atmosferdə onun miqdarı artdıqca daha çox istilik saxlanıla bilər. Bu isə atmosferin daha da isinməsinə və daha çox su buxarı qəbul etməsinə şərait yaradan geribildirim mexanizmi yaradır. Alimlərin fikrincə, bu prosesin əsas hərəkətverici qüvvəsi atmosferdə karbon qazı və metanın artmasıdır.

Qarşıdakı dövr üçün xəbərdarlıq

Hazırda Sakit okeanda formalaşan El-Ninyo təbiət hadisəsinin ilin sonuna doğru və 2027-ci ildə çox güclü səviyyəyə çatacağı proqnozlaşdırılır. İqlim alimləri bunun qlobal temperatur göstəricilərinə də təsir edə biləcəyini bildirirlər.

Beləliklə, atmosferdə su buxarının yeni rekordu yalnız bir iqlim göstəricisinin dəyişməsi deyil. Alimlər bunu yüksək temperatur, rütubət, güclü yağışlar və fırtınalar arasındakı əlaqənin daha da güclənməsi baxımından diqqətəlayiq siqnal kimi qiymətləndirirlər.

Lalə Mehralı