Əl tutanlar və əldən tutanlar

Odur ki, bu dəfə sitatlar olmayacaq (Emersonun bu sitatından başqa). Hərçənd mən həmişə öz sözlərimi söyləmişəm. Sitatlar isə fikri qüvvətləndirməyə kömək edib.

Nə isə. Mətləbə keçək.

...Tez-tez eşidirik: filankəs yaxşı adamdır. Məsələn, ehtiyacı olan adamlara əl tutan adamlar yaxşı adamlardır. Ən yaxşı adamlar isə adamların əlindən tutan adamlardır. Belələrinə "gözəl insan" deyirik...

O qədər adam var, istəkləri qürurunu aşa bilmir. Hamının gözləri önündə sönüb gedən o qədər işıqlı insanlar var ki. O qədər qınında yanan talantlar var, bir əlindən tutan olmadı. Kənd-kəsəkdə o qədər bəxtsiz "bəxtəvərlər" vardı ki. Yenə var. Alimdir, Akademiyası yox. Səsi var, səhnəsi yox. Biliyi olanlar yox, biləyi olanlar qabağa düşdü. Dili olanlar dilçəyi olanları əzib keçdi. Ehtiyacı olanın yox, tamahı olanın üzünü güldürdük...

Həm də məsələ təkcə insanın ehtiyacını ödəməkdə deyil ki. İnsana öz dəyərini vermək əsasdır.

Ehtiyac deyəndə, nədənsə biz maddi dəyəri olan bir şey başa düşürük. Elə hal olur, bir parça quru çörəyin var, bu, sənə bəs edir. Amma bir quruca sözə, bir təsəlliyə, bir təqdirə, lap elə tənqidə ehtiyacın olur. Bir təbəssüm bəzən insan üçün hər cür varidatdan qiymətlidir.

Adamlara əl tutmaq, bəli, yaxşı məziyyətdir. Ancaq bir cavanın əlindən tutmaq... Hə, bu, başqa işdir.

Məsələn, cavandır, yüksək təhsil alıb, ağlı, əxlaqı da öz yerində. Amma sən bu cavanı geri itələyib, öz nadan qohumunu irəli çəkirsən, sonra da bir yoxsulun cibinə qəpik-quruş basırsan. Oldun yaxşı adam?!

Yaxud büdcədən pul oğurlayıb, özünə cah-cəlal quran biri, baxırsan, kasıb şairlərə qonaqlıq verir. Qıraqdan baxan da deyir: "Nə yaxşı, əliaçıq adamdır!"

Bir başqaları da bu tərifin özünə alqış tutur. Amma adamın əliəyriliyi o dəmdə heç kimin yadına düşmədi.

Saysız-hesabsız, həm də günahsız adamların çörəyinə bais olan o qədər "çörəkli kişi" tanıyırıq ki. Gecə-gündüz şər işlərlə məşğul olub, ara-sıra xeyirxah xeyriyyəçi pozaları verənlər də az deyil. Minlərlə yetimin malını talan edib, bir yesirin qayğısına qalanlar da öz yerində.

Ötən illərdə bir "mömin" düz 26 dəfə Həcc ziyarətinə getdiyini demişdi. Bunu millətin başına qaxırdı: "Görün, necə əqidəli müsəlmanam!"

Amma bu 26 qat "mömin" ömründə bir dəfə də olsun, bir 26 yaşlı cavanın əlindən tutub?! Yox!

Əl tutmaq demirəm, əlindən tutmaq deyirəm. Əl tutmağa qalanda, az-çox, pis-yaxşı, bunu hamı bacarar. Hərə imkanına və insafına uyğun nəsə bir şeylər edər. Amma bir talantlı cavanın əlindən tutasan, təhsilinə, gələcəyinə yatırım qoyasan, onu cəmiyyətə çıxarasan, öz yerini qazanması üçün yol açasan. Hə, bu, olar başqa məsələ.

Aqillər gözəl deyib, adama balıq vermə, balıq tutmağı öyrət. Ehtiyacı olana balığı bir dəfə verərsən, ya iki dəfə. Amma öyrətsən, ömrü boyu özü balıq tutacaq.

Qısası, yoxsula əl tutanları əl üstündə tutanda, bir az da bunun o biri tərəfinin hesabını tutun. Birinin əlindən tutanların ayağından tutub çəkməyək.

Nə yazıq ki, bunu yaxşı bacarırıq.

İronik yanaşsaq, məmləkətimizdə bəlkə nefti də elə bu cür tapmışıq: bir-birimizin ayağının altını qazmışıq... neft çıxıb.

Ötən əsrin əvvəlində neft milyonçuları vardı. Amma bu nefti sonra tutub bir-birimizin əlindən aldıq, verdik əcnəbiyə... Neft milyonçuları dönüb oldu... neft dilənçiləri.

Həmin o milyonçulardan eləsi vardı, ehtiyacı olana əl tuturdu, eləsi vardı, ehtiyacı olanın əlindən tuturdu.

Amma, məsələn, Hacı Zeynalabdin Tağıyevdə əl tutmaq da olmuşdu, kiminsə əlindən tutmaq da. İkisi də vardı. Di gəl, öz doğma qızı Sara xanım saxta Sovet "cənnət"inin qaranlıq küncündə, həyatın dibində tək-tənha öldü. Nə əl tutduq, nə əlindən tutduq.

Yaxşılığı tez, pisliyi gec unutmaq... Görəsən, hamıda belədir, ya təkcə biz beləyik?

Bir şey də deyim: kiməsə əl tutan da, kiminsə əlindən tutan da bunu göstərə-göstərə eləməsin. Kimsə yaxşı deyib: "Yaxşılıq edirmiş kimi görünmə, yaxşılıq et və görünmə". Niyə?! Çünki mərhəmət duyğusu reklam marağının qulluğunda duranda, mərhəmət də "yıxılır", reklam da.

Mərhəmət dedim, yadıma düşdü: insanlar təkcə mərhəmət ummur, ən çox ədalət umur. Kiməsə əl tutmaq - mərhəmətdir, amma kiminsə əlindən tutmaq - ədalətdir. Bizim mərhəmətdən çox ədalətə ehtiyacımız var.

Dediyim kimi: adamlar kiminsə ona qiymətli bir şey verməsini deyil, ona özünü qiymətli hiss etdirməsini gözləyir. Öz qiymətini alan insandan daha bəxtəvəri varmı?! Həm də öz vaxtında.

...Yadınıza salın, məktəbdə haçansa hansısa müəllim qiymətinizi kəsəndə, balınızı aşağı salanda necə hisslər keçirmisiniz!

İnsana hələ körpəlikdən öz qiymətini vermək gərəkdir. Başqa cəmiyyətlərdə miqyaslı şəxsiyyətlər elə yetişdirilir. Xoşbəxt ailədə böyümək bir körpü, uşaq üçün həyatda ala biləcəyi ən qiymətli hədiyyədir. Bir çox hallarda görürük, ata-analar özlərini bədbəxt edirlər ki, uşaqları... xoşbəxt olsun. Yox, bədbəxtlik də, xoşbəxtlik də yoluxucudur. Özü bədbəxt olan heç kimi xoşbəxt edə bilməz. İllah da öz övladlarını. İnsanın xoşbəxt olması özünə verə biləcəyi ən yüksək qiymətdir. Eləcə də, özündən sonra gələnlərə. Əslində elm də sübut eləyib: xoşbəxt olmaq üçün çox şey lazım deyil. Xoşbəxt olmağın birinci şərti xoşbəxt etmək olsa gərək. Xoşbəxt etmək isə dəyər verməkdir. Bu qədər sadə!

Bəli, dahilər - biliyinə vaxtında inandığımız, qəhrəmanlar isə biləyinə və ÜRƏYİNƏ vaxtında güvəndiyimiz uşaqlardır...

Bahəddin Həzi, bizimyol.info