Icma.az
close
up
RU
Menu

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Elçin İbrahimin elmi baxışı: dil, əlifba və mədəniyyətin tarixi məsuliyyəti

Elçin İbrahimin elmi baxışı: dil, əlifba və mədəniyyətin tarixi məsuliyyəti

Icma.az, 525.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Səlçuk KARAKILIÇ
Türkiyənin Yunus Əmrə İnstitutunun sabiq Bakı nümayəndəsi

Elçin İbrahimin Birinci Türkoloji Qurultayda ortaq əlifba, imla və ədəbi dil məsələləri adlı fundamental tədqiqat əsəri Azərbaycan və bütövlükdə Türk dünyasının intellektual tarixində mühüm yer tutan Birinci Türkoloji Qurultay hadisəsinə yeni metodoloji prizma təqdim edir. Müəllif Qurultayı yalnız tarixi fakt kimi deyil, davam edən sivilizasion layihə kimi şərh edir. Əsərin əsas üstünlüyü də məhz bu yanaşmadadır: yüzillik zaman məsafəsindən baxaraq ideyanın niyə yarımçıq qaldığını, hansı səbəblərlə məhdudlaşdırıldığını və hansı şərtlər daxilində yenidən aktuallaşdığını elmi əsaslarla təhlil edir. Bu mənada, kitab retrospektiv təsvir deyil, intellektual rekonstruksiya nümunəsidir; müəllif kəsilmiş tarixi davamlılığı düşüncə müstəvisində bərpa edir və kollektiv yaddaşla gələcək perspektiv arasında konseptual körpü yaradır.

Əsər ilk növbədə metodoloji dəqiqliyi ilə seçilir. Geniş arxiv materiallarına, stenoqrafik hesabatlara və zəngin biblioqrafik mənbələrə əsaslanan tədqiqat 1926-cı il Qurultayını romantik idealizasiya predmetinə çevirmir. Əksinə, həmin dövrün mürəkkəb siyasi konteksti, sovet ideoloji nəzarət mexanizmləri və latın qrafikalı əlifbaya keçidin modernləşmə ilə yanaşı, mədəni oriyentasiya dəyişikliyi kimi çoxqatlı mahiyyəti obyektiv şəkildə açılır. Müəllif nə keçmişi ideallaşdırır, nə də onu inkar edir; tarixi prosesi səbəb-nəticə əlaqələri çərçivəsində təqdim etməsi əsərin elmi etibarlılığını möhkəmləndirir. Bu xüsusiyyət kitabı sıradan yubiley nəşrindən fərqləndirərək ciddi akademik tədqiqat statusuna yüksəldir.

Əhəmiyyətli cəhətlərdən biri də mövzunun dar filoloji çərçivədən çıxarılmasıdır. Dil burada yalnız fonetik, morfoloji və qrafik sistem kimi deyil, mədəni fenomen kimi təhlil olunur. Müəllifin yanaşmasında əlifba işarələr toplusu deyil, mədəni koordinat sistemidir. Yazı forması dəyişdikdə təkcə hərflər deyil, düşüncə istiqaməti, intellektual orientasiya və mədəni istiqamət də transformasiya olunur. Bu baxımdan ortaq əlifba məsələsi texniki uyğunlaşma problemi deyil, sivilizasion seçim məsələsidir. Əlifbanın mədəni yaddaşın texnologiyası kimi təqdim edilməsi əsəri filoloji çərçivədən çıxararaq mədəniyyət fəlsəfəsi və epistemoloji müstəviyə yüksəldir.

Müəllifin analitik üslubu xüsusi qeyd olunmalıdır. Arqumentasiya emosional ritorika üzərində deyil, faktoloji ardıcıllıq və məntiqi konstruksiya üzərində qurulur. Mənbələrə tələbkarlıq, daxili sistemlilik və strukturlaşdırılmış təhlil üsulu əsərin elmi səviyyəsini müəyyən edir. Pafosdan uzaq, lakin konseptual dərinliyi ilə seçilən bu üslub oxucunu hazır nəticə ilə deyil, düşüncə prosesinə cəlb edir. Bu isə müəllifin intellektual məsuliyyətinin göstəricisidir: fikir yönləndirilmir, əsaslandırılır.

Əlifba məsələsinin siyasi ölçüləri də obyektiv çərçivədə təhlil edilir. Yazı sistemi üzərində qərarın hər zaman siyasi iradə ilə bağlı olması açıq şəkildə göstərilir. Yazı üzərində nəzarət mədəni istiqamət üzərində nəzarət deməkdir. Müəllif əlifba dəyişikliklərini imperiya siyasətləri və mədəni idarəetmə strategiyaları kontekstində təhlil etsə də, bunu ideoloji polemika səviyyəsinə endirmir. Onun mövqeyi nə ittihamçı, nə də apologetikdir; tarixi reallıq tarixi kontekst daxilində təqdim olunur. Bu, sağlam akademik düşüncənin göstəricisidir.

Dil məsələsinə münasibətdə emosional identiklik ritorikasından qaçınılır. Dil siyasi şüar vasitəsi deyil, sivilizasion struktur elementi kimi dəyərləndirilir. Kitabda düşüncə intizamı, arqument mədəniyyəti və faktlara hörmət aydın şəkildə müşahidə olunur. Bu keyfiyyətlər əsərin elmi dəyərini müəyyən edən əsas meyarlardır.

Tədqiqatın gücü yalnız material zənginliyində deyil, həmin materialın konseptual sistemə salınmasındadır. Tarixi sənədlər sitat funksiyası daşımır; onlar ideyanın inkişaf xəttini göstərən analitik sübut kimi təqdim olunur. Qurultay epizod deyil, proses kimi dəyərləndirilir; qəbul edilən qərarlar isə nəticə deyil, başlanğıc kimi şərh olunur. Bu yanaşma əsəri intellektual tarix müstəvisinə yüksəldir və türkoloji araşdırmalar üçün metodoloji model statusuna yaxınlaşdırır.

Ortaq dil və ortaq ədəbi dil məsələsi təhlildə xüsusi yer tutur. Dialekt və şivələrin zənginliyi mədəni sərvət kimi qəbul edilir, lakin elmi və informasiya mübadiləsi üçün normativ platformanın zəruriliyi əsaslandırılır. Ortaq ədəbi dil elmi diskursun genişlənməsi, ədəbiyyatın qarşılıqlı təsiri və intellektual mühitin vahidləşməsi üçün strateji mexanizm kimi təqdim edilir. Bu yanaşma romantik birlik ideyasına deyil, rasional elmi zərurətə söykənir.

Müasir mərhələdə, xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın dərinləşdiyi şəraitdə vahid əlifba və ortaq norma məsələsi yalnız mədəni deyil, elmi, texnoloji və geosiyasi əhəmiyyət kəsb edir. Ortaq yazı sistemi strateji əməkdaşlığın intellektual infrastrukturunu gücləndirə bilər. Bu nəticə müəllif tərəfindən şüar kimi deyil, analitik təhlilin məntiqi yekunu kimi irəli sürülür.

Əsərin Qarabağ Universiteti nəzdində nəşri xüsusi rəmzi məna daşıyır. Xankəndidə elmi həyatın bərpası fonunda ortaq əlifba və ədəbi dil mövzusuna həsr olunmuş belə bir tədqiqatın işıq üzü görməsi mədəni və akademik davamlılığın göstəricisidir. Eyni zamanda nəşrin yüksək akademik standartlara uyğun hazırlanması onun elmi statusunu möhkəmləndirir.

Nəticə etibarilə, bu əsər dilçiliyin sərhədlərini aşaraq sivilizasion düşüncə mətninə çevrilir. Müəllif burada yalnız filoloq kimi deyil, tarixi məsuliyyəti dərk edən alim və strateji təfəkkür sahibi kimi çıxış edir. Əldə olunan nəticə aydındır: dil məsələsi texniki detal deyil, mədəniyyətin struktur elementidir; ortaq əlifba və ortaq ədəbi dil isə keçmişin nostaljisi deyil, gələcəyin intellektual layihəsidir.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:106
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 27 Fevral 2026 09:31 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see286

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see282

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see265

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see261

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see238

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see229

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see225

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see216

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see215

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see214

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see211

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see209

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see207

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see199

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see196

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see191

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see185

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see177

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see173

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri