Elçin Qaliboğlu: Folklor düşüncəmizin mayası təbiətdən gəlir

Bakı, 29 oktyabr, AZƏRTAC

Xalqımızın qədimdən bəri təbiətlə bağlı yaranan duyumu bu gün də canlıdır, yaşarıdır. Bu gün dünyada təbiətin qorunması ilə bağlı çağırışlar artdıqca insanın bu acınacaqlı durumu düzəldəcəyi ümidləri də artır. İnsanın içində təbiətə öncəki dönəmlərdəki kimi doğma, yaradıcı yanaşma yaranmalıdır. Azərbaycan insanı əcdaddan gələn təbiətə yanaşmanı yaradıcı inkişaf etdirməklə dünyaya örnək ola bilər. Bu, bizim mənəvi borcumuzdur. Həm də meşə fondunun, içməli su imkanının az olduğu ölkəmizdə təbiətə mənəvi yanaşmağımız təbii sayılmalıdır. Qloballaşan dünyada çözümü çətin olan qayğılar isə artmaqdadır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirləri “COP29: Qlobal və milli çağırışlar, elmin vəzifələri” kitabının təqdimat mərasimində AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elçin Qaliboğlu Azərbaycan folklorunda insan-təbiət münasibətlərindən danışarkən bildirib. O vurğulayıb ki, ilkin mifoloji düşüncədə tanrıçılıq görüşləri əcdadın dünyaya, həyata, insana, təbiətə yanaşmasını formalaşdırdı: “Adət-ənənə, mərasim və rituallarda da insan-təbiət birliyi özünü göstərir. Bu da təbiidir: insan təbiətdədir, bütün hadisələr təbiətdə baş verir. İnsanın halı, halsızlığı, xeyirliyi, şərliyi təbiətdə ifadəsini tapır. Əslində, təbiətlə insanın qarşılıqlı mənəvi birliyi var, bu birliyin canlı təsirləri insanın təbiətə yadlığının, ya da doğmalığının ölçüsünü göstərir. Folklorun bu və ya başqa çoxsaylı janrlarında insanın təbiətə doğmalığı, həyanlığı, dərdkeşliyi ilə yanaşı, amansızlığı, ruhsuzluğu, səbirsizliyi, kobudluğu və s. var. Əcdad - insan təbiətdə özünü görür, onsuz yaşaya bilmir, ancaq bu, təəssüf ki, hamıya aid deyil. Folklor düşüncəsi ulusallığın bəşəriliyi təsdiq edən ölçüsünü yaradır, burada qətiyyən güzəşt yoxdur. Əcdad - insan səhvini anlayır, dərsini alır, sonrakı peşmançılıq isə fayda vermir.

Alim qeyd edib ki, folklor düşüncəmizin mayası təbiətdən gəlir. Əcdad təsəvvüründə ilkinlik təbiətdəndir: hər şeydən öncə, ona görə ki, insanın jest və mimikalardan nitq imkanına kimi yol keçməsi, dil yiyəsi olması, cəmiyyət qurması təbiətdə mümkün olub.

“Əsas məsələ təbiətə ilahi, insani yanaşmadadır. Türk düşüncəsində bu yön xalqlar içərisində bənzərsizliyi ilə seçilir. Dağın, göyün, günəşin, ağacın və s. insanlaşmış obrazları folklorumuzdakı əcdad düşüncəsinin yaşarılığından gəlir. Ölməyən, yoxa çıxması mümkün olmayan bu duyğu əsrdən-əsrə, nəsildən-nəslə keçir, ənənə beləcə qırılmadan yaşayır. Məsələn, folklorda dağ vüqar, ləyaqət rəmzidir, həmişə yenilməzdir, tanrılıq mahiyyətli insan obrazındadır. Dağda insanı görmək özünü anlayan, duyan, təbiətin böyüklüyünü anladığı dərəcədə də özü ilə onun arasında mənəvi birlik görən əcdad düşüncəsindən gəlir”, - deyə o bildirib.