Icma.az
close
up
RU
“Elmin şəhidi” kimi tanınan Bruno əslində kim idi? Şok edən tarixi detallar KONKRET

“Elmin şəhidi” kimi tanınan Bruno əslində kim idi? Şok edən tarixi detallar KONKRET

Icma.az bildirir, Konkret.az saytına əsaslanaraq.

Cordano Brunonun elmin ilk şəhidi kimi təqdim olunan kanonik hekayəsi ciddi dərəcədə sadələşdirilib. Cordano Bruno alim deyildi, dini mistik idi. O, dominikan ordenindən qaçaraq Avropada 16 il davam edən səfər və köç həyatına başladı. Bu müddət ərzində demək olar ki, bütün kilsələr tərəfindən rədd edildi – həm katoliklərlə, həm kalvinistlərlə, həm də lüteranlarla münaqişə yaşadı.

Bəli, o, Kopernikin təlimini qəbul etmişdi. Lakin Bruno alim deyildi: nə təcrübələr aparırdı, nə də hesablamalar edirdi. Hətta riyaziyyata hörmətsiz yanaşırdı. Onun kopernikçi Günəşi sehrli, qədim Misirin ilahi işıq simvolu idi. Çoxsaylı dünyalar ideyasına isə metafizika və dini magiya vasitəsilə gəlib çıxmışdı: əgər Tanrı sonsuzdursa, deməli, Kainat da sonsuz olmalıdır.

Bruno Misir dinini ciddi qəbul edir, onu həqiqi və xristianlıqdan üstün din hesab edirdi. O, xristianlığı islah etmək deyil, qədim sehrli dini – təbiətdə ilahi olanın ilahiləşdirilməsini, Günəş kultunu və canlandırıcı magiyanı bərpa etmək istəyirdi.

O, ümumiyyətlə, mistikaya böyük maraq göstərirdi. “De magia naturali” (“Təbii magiya haqqında”) traktatında magiyanın doqquz növünün mövcudluğundan yazırdı. Bunların arasında müdriklərin magiyası və kimyəvi-alximiya magiyasından tutmuş okkult, demonik, nekromantik və dağıdıcı-zərərverici magiyaya qədər müxtəlif növlər sadalanırdı.

Cordano Bruno haqqında çoxsaylı donoslar – ittiham xarakterli məlumatlar – günümüzə qədər gəlib çatıb. Onlarda Brununun İsanın göstərdiyi möcüzələrin saxta olduğunu və onun sehrbaz olduğunu iddia etdiyi, cəhənnəmin mövcud olmadığını və heç kimin əbədi əzaba məhkum edilmədiyini, zaman keçdikcə hətta demonlar da daxil olmaqla hamının xilas olacağını söylədiyi qeyd olunur.

Həmçinin onun Qabilin dürüst insan olduğunu və qardaşı Habili öldürməkdə haqlı olduğunu, çünki Habilin zalım və heyvanlara işgəncə verən biri olduğunu dediyi bildirilir. Bruno Musa haqqında da onun sehrbaz olduğunu, Sinay dağında Tanrı ilə danışdığını söyləməklə yalan danışdığını iddia edirdi. Onun fikrincə, Musanın yəhudi xalqına verdiyi qanunları da özü uydurmuşdu. Bütün peyğəmbərləri isə hiyləgər, yalançı və fırıldaqçı adlandırırdı və onların buna görə layiq olduqları rüsvayçı şəkildə edam edildiklərini deyirdi.

Bruno yeddi il inkvizisiyanın araşdırması altında qaldı. Bu müddət ərzində gah özünün bidətçi hesab olunan fikirlərindən imtina edir, gah da həmin imtinalarını geri götürürdü. Onu ilahiyyat və magiyaya görə mühakimə etdilər, astronomiyaya görə yox.

Kopernikin nəzəriyyəsi hələ kilsə tərəfindən qadağan edilməmişdi. Bu, yalnız 16 il sonra, Qaliley işi zamanı baş verəcəkdi. Buna görə də Brunonun çoxsaylı məskunlaşmış dünyaların mövcudluğu ideyasına görə edam edildiyi barədə geniş yayılmış təsəvvür tarixi baxımdan dəqiq deyil.

17 fevral 1600-cü ildə Bruno Romada, Kampo-dei-Fiori meydanında diri-diri yandırıldı. Bu cəza rəsmi dildə yumşaq şəkildə “qan tökmədən cəza” adlandırılırdı. Edamdan əvvəl onun ağzına “dil üçün yüyən” taxılmışdı ki, bidətçi çıxışları ilə toplaşan insanları çaşdırmasın. Bruno parlaq natiq idi, çox səyahət etmiş, açıq mühazirələr oxumuş və müxtəlif elmi-fəlsəfi disputlarda iştirak etmişdi. Kilsə isə risk etmək istəmirdi.

Bununla belə, Cordano Bruno özünə abidə qoyulmasına layiq idi. O, haqlı olduğu üçün ölmədi – Misirə aid yanlış təsəvvürlər Roma miflərindən heç də yaxşı deyil. Bruno öz fikirlərini yanlış olsa belə, açıq şəkildə ifadə etmək və ölüm təhlükəsi qarşısında onlardan imtina etməmək azadlığı uğrunda öldü.

Əlavə edim ki, kilsə Bruno ilə bağlı mövqeyini heç vaxt rəsmi şəkildə dəyişməyib və onu reabilitasiya etməyib. Bu, 1992-ci ildə Papa II İohann Pavelin ehtiyatlı şəkildə bəraət qazandırdığı Qaliley hadisəsindən fərqlənir.

Müəllif: Dmitri Çernışov

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:149
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 21 Sentyabr 2026 15:46 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see337

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see313

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see310

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see276

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see272

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see268

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see257

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see253

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see193

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri