Yer əslində necə yaranıb? ŞOK ARAŞDIRMA KONKRET

Havay Universitetinin Manoa şəhərciyindən olan planetoloq Nader Haqiqipur və həmkarları Günəş sisteminin necə formalaşdığını yeni üsulla araşdırıblar. Alimlər bunun üçün mindən çox kompüter simulyasiyası aparıblar. Onlar hər bir modeldə protoplanet diskinə fərqli ilkin şərtlər verərək planetlərin necə formalaşdığını izləyiblər.

KONKRET.az xəbər verir ki, əvvəlki araşdırmalardan fərqli olaraq, alimlər nəticələri indiki Günəş sisteminə uyğunlaşdırmayıblar. Onlar prosesi mümkün qədər sərbəst şəkildə modelləşdirərək planetlərin hansı şəraitdə yarandığını müəyyənləşdirməyə çalışıblar.

Nəticələr maraqlı olub. Simulyasiyalar göstərib ki, Yerə bənzər qayalı planetin Günəşdən təxminən bir astronomik vahid məsafədə yaranması nadir hadisə deyil. Bu cür planetin meydana gəlməsi planet sisteminin normal inkişaf prosesinin nəticəsi ola bilər.

Simulyasiyaların təxminən 28 faizində Veneraya bənzər planet yaranıb. Marsa bənzər kiçik planetlər də indiki orbitinə yaxın məsafədə dəfələrlə formalaşıb.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, planet sisteminin son quruluşuna ilkin mərhələdəki kiçik dəyişikliklər ciddi təsir göstərə bilər. Tozun sıxlığı və planet embrionlarının ölçüsündəki fərqlər gələcəkdə planetlərin sayını, ölçüsünü və orbitlərini dəyişə bilər.

Yupiter kimi nəhəng planetlərin erkən hərəkəti də mühüm rol oynayır. Belə planetlər vaxtından əvvəl miqrasiya etdikdə daxili bölgədəki planetlərin yaranması üçün lazım olan materialı öz orbitlərindən kənarlaşdıra bilər.

Nader Haqiqipurun sözlərinə görə, araşdırmanın əsas nəticəsi Yerin yaranmasının sadəcə “xoşbəxt təsadüf” olmadığını göstərməkdir.

Alimlər hesab edirlər ki, bu nəticələr digər ulduz sistemlərində Yerə bənzər planetlərin yaranma ehtimalını öyrənməyə də kömək edə bilər.

Qeyd edək ki, 2026-cı ilin martında ETH Zurich alimləri də Yerin yaranması ilə bağlı ayrıca araşdırma təqdim etmişdilər. Onlar meteorit və digər kosmik cisimlərin izotop tərkibini araşdıraraq Yerin əsasən Günəş sisteminin daxili hissəsindəki materiallardan formalaşdığını müəyyənləşdiriblər. Bu nəticə də planetimizin yaranmasında xarici Günəş sistemindən gələn materialın mühüm rol oynadığı barədə əvvəlki fikirlərə yenidən baxmağa əsas verib.

Günay Əli 

KONKRET.az