Əmək müqaviləsinin ləğvi və hüquqi mübahisələr: 70 ci maddənin ç bəndinin təhlili

Əmək hüququ işçi və işəgötürən arasında qarşılıqlı hüquq və vəzifələri tənzimləyən hüquq sahəsidir.

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi işçilərin və işəgötürənlərin hüquqlarını qorumağa yönəlmiş mükəmməl bir qanunvericilik çərçivəsi təqdim edir. Məcəllənin 70-ci maddəsi işəgötürənə əmək müqaviləsini müəyyən hallar altında ləğv etməyə imkan verir. Bu maddənin "ç" bəndi isə, işçinin öz əmək funksiyasını yerinə yetirməməsi və ya daxili intizam qaydalarını kobud şəkildə pozması halında əmək müqaviləsinin ləğv edilməsini tənzimləyir.

70-ci maddənin "ç" bəndi işçi və işəgötürən arasında necə mübahisələrə səbəb ola bilər?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən hüquqşünas Ayxan Məmmədli bildirib ki, 70-ci maddəişəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsinin əsaslarını müəyyən edir:

"Həmin maddənin "ç" bəndi işçinin əmək funksiyasını yerinə yetirməməsi və ya intizam qaydalarını pozması hallarında işəgötürənin əmək müqaviləsini ləğv etməsini mümkün edir. Bu halın baş verməsi üçün bir neçə şərt yerinə yetirilməlidir. Birinci növbədə, işçi üzrsüz səbəblərlə işə gəlməməli, tapşırılan vəzifələri yerinə yetirməməli və ya ümumiyyətlə fəaliyyətə qatılmamalıdır. Həmçinin, çalışan şəxs iş yerində mövcud nizam-intizam qaydalarını pozmalı, məsələn, iş vaxtını pozmalı və ya əməkdaşlarla münasibətlərdə qaydalara riayət etməməlidir. O cümlədən, işəgötürənin qanuni göstərişlərini yerinə yetirməkdən imtina etməlidir. İşəgötürən tərəfindən verilən tapşırıqların əmək müqaviləsinə uyğun olmaması bu halda əsaslı səbəb sayıla bilər".

Hüquqşünas bildirib ki, işəgötürən əmək müqaviləsini ləğv edərkən müəyyən hüquqi prosedurlara əməl etməlidir. İşçinin əmək funksiyasını yerinə yetirməməsi və ya intizam pozuntusu halında ləğv prosesi aşağıdakı addımları əhatə edir:

"Əmək müqaviləsinin ləğvi üçün işəgötürən ilk növbədə pozuntunu sənədləşdirməlidir. İşçinin əmək funksiyasını yerinə yetirməməsi və ya intizam pozuntusu haqqında rəsmi akt və izahat yazılmalıdır. Pozuntunun təkcə şifahi şəkildə qeyd olunması kifayət etmir, hər bir pozuntu müvafiq olaraq sənədləşdirilməli və arqumentləşdirilməlidir. İşəgötürən işçini pozuntu ilə bağlı yazılı şəkildə xəbərdar etməli və izahat tələb etməlidir. İşçiyə pozuntusunu düzəltmək üçün müəyyən vaxt verilməlidir. Bu mərhələ əmək qanunvericiliyinin ən mühüm hissəsidir, çünki işçinin öz səhvini düzəltməsi və ya düzgün davranması üçün şərait yaradılmalıdır. Əgər işçi pozuntularını düzəltmirsə, işəgötürən əmək müqaviləsinin ləğvini düşünə bilər. Lakin böyük müəssisələrdə bu qərar müvafiq intizam komissiyası tərəfindən təsdiq edilə bilər. İntizam komissiyası işçinin pozuntularını qiymətləndirir və son qərarı verir".

Ayxan Məmmədli: İşçi işdən çıxarılmasının əsassız olduğunu iddia edə bilər

A.Məmmədli bildirib ki, əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı işçilərlə işəgötürənlər arasında tez-tez mübahisələr yaranır. Əsas mübahisələr, işçinin əmək funksiyasını yerinə yetirməməsi və ya intizam pozuntusu barədə işəgötürənin verdiyi qərarın düzgünlüyü ilə əlaqədardır. Bu cür mübahisələrdə müxtəlif məsələlər önə çıxır:

"İşçi işdən çıxarılmasının əsassız olduğunu iddia edə bilər. Məhkəmədə işçi əmək funksiyasını yerinə yetirdiyini və ya pozuntunun təkrarlanmadığını sübut etməyə çalışar. İşçiyə izahat vermək hüququ verilmədikdə, işçi məhkəməyə müraciət edərək işdən çıxarılma qərarının qanunsuz olduğunu irəli sürə bilər. O cümlədən, fəaliyyət göstərən şəxs işəgötürənin verdiyi göstərişlərin qeyri-qanuni olduğunu və ya əmək müqaviləsinə zidd olduğunu iddia edə bilər. Əgər işəgötürən prosedurları düzgün yerinə yetirməmişsə, məhkəmə işçinin bərpası ilə bağlı qərar verə bilər. Azərbaycan məhkəmə təcrübəsi göstərir ki, işçilər bu bəndə əsaslanaraq işdən çıxarılmalara qarşı iddialar qaldırırlar. Məhkəmələr isə bəzi hallarda işçinin lehinə qərar verə bilərlər".

Hüquqşünas işəgötürən və işçilərə tövsiyələr də verib. Həmsöhbətimiz deyib ki, işəgötürən əmək müqaviləsini ləğv etməzdən əvvəl bütün hüquqi prosedurlara əməl etməli, işçinin pozuntularını sənədləşdirmək və arqumentləşdirməli, ona izahat verməli, işdən çıxarılma qərarının əsassız olmadığına əmin olmaq:

"O cümlədən, işçilər əmək funksiyasını düzgün yerinə yetirmək və işəgötürənin qanuni göstərişlərinə əməl etmək, işdən çıxarılma barədə qərarın əsassız olduğunu düşünürsə, izahat yazmaq və mübahisəni sənədləşdirmək, son olaraq, əmək hüquqlarını müdafiə etmək üçün məhkəməyə və ya Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə müraciət etməklə bağlı hüquqlarını bilməlidir. Əmək müqaviləsinin 70-ci maddəsinin "ç" bəndinə əsasən ləğvi ciddi hüquqi məsələdir. İşəgötürənlər bu qərarı qəbul etmədən əvvəl hüquqi prosedurları düzgün yerinə yetirməli, işçilər isə öz hüquqlarını qorumaq üçün qanuni mübarizə aparmalıdırlar. Əmək münasibətlərində hər iki tərəfin hüquq və vəzifələrinə uyğun hərəkət etməsi, sağlam və düzgün bir iş mühitinin yaranmasına səbəb olur".

Əli Hüseynov