Əndəlüs itirilmiş İslam torpağı

İspaniyada miqrant probleminin arxasında bu ideologiyanın dayandığı barədə fikirlər dolaşır

Müsəlmanlar tarixən İspaniya torpaqlarını itirilmiş İslam ərazisi hesab edirlər, deyə Le Figaro qəzetində fransız-suriyalı jurnalist Ömər Yusif Süleyman yazır. Məqalədə qeyd olunur ki, buna görə də, mərakeşlilərin Seutaya kütləvi köçü əcdadlarının vətənlərinə qayıtmaq kimi qəbul edilir. İspaniyanın Seuta anklavına kütləvi miqrasiya axını fonunda ərəb-müsəlman dünyası bir daha İspaniya və xüsusən də Əndəlüs haqqında geri qayıtmaq lazım olan itirilmiş İslam torpağı kimi danışmağa başlayıb. Yazıçı Ömər Yusif Süleyman bu barədə danışır. Fransız-suriyalı jurnalist və romançı həmçinin "Şərdə əlbir olanlar" (Plon tərəfindən nəşr olunub, oktyabr 2025) kitabının müəllifi kimi tanınır.

Ərəb-müsəlman dünyasında "Əndəlüs" sözü xüsusi, demək olar ki, müqəddəs bir heyranlıq doğurur. İnsanlar bunu Əməvilərin qızıl dövrü ilə əlaqələndirirlər - ilk böyük İslam imperiyasını 661-ci ildən 750-ci ilə qədər Abbasilər tərəfindən devrilənə qədər idarə edən sülalə. Sağ qalan azsaylı şahzadələrdən biri olan I Əbdürrəhman Yaxın Şərqdən qaçdı və Əndəlüsdə təxminən üç əsr davam edən bir dövlət qurdu. O vaxtdan bəri müsəlmanlar itirilmiş şeyləri geri qaytarmağı kollektiv şəkildə arzulayırdılar və siyasi İslamın tərəfdarları indi bölgənin yenidən fəth edilməsini tələb edirlər və bunu bir vəzifə hesab edirlər. Mərakeşlilərin Seutaya kütləvi köçünün bu dairələr tərəfindən əcdadlarının vətənlərinə qayıtmaq kimi qəbul edilməsinin səbəbi də budur. Lakin bu bölgənin tarixi daha dərin köklərə malikdir.

Ərəb ölkələrindəki məktəb dərsliklərində və məscid dərslərində müsəlmanların Əndəlüsə gəlişi ətraflı şəkildə təsvir olunur. Dərslik müəllifləri və vaizlər Əndəlüs sivilizasiyasını gətirmək və "həqiqi" imanı yaymaq üçün kəşf etdiyinə görə "qəhrəman" rütbəsinə yüksəldilmiş hərbi lider Tariq ibn Ziyada mərkəzi rol verirlər. 711-ci ildə bir neçə min döyüşçüyə rəhbərlik edən Tariq, hələ də adını daşıyan boğazı - sonda Cəbəl-Tariq ("Tariq Dağı") keçdi. Əfsanəyə görə, sahilə çıxdıqdan sonra o, öz gəmilərini yandırdı və döyüşçülərini hər hansı bir qaçış yolundan məhrum etdi. Onun sözləri mütləq cəsarət simvoluna çevrildi: "Düşmən qarşınızda, dəniz arxanızdadır". Bundan sonra müsəlmanlar təxminən 800 il ərzində Avropa qitəsində yerləşdilər.

Bu tarixi epizod heç vaxt sadəcə qədim bir mif kimi təqdim edilmir. Müəllimlər bundan insanları keçmiş İslam dövlətini dirçəltməyə ruhlandırmaq üçün istifadə edirlər. Müəllimlər iddia edirlər ki, Avropa hazırkı çiçəklənməsinə məhz müsəlmanların, xüsusən də o dövrün filosoflarının və memarlarının sayəsində nail olub. Lakin cihadçılar vurğunu dəyişdirir və yalnız döyüşçüləri tərifləyirlər. Bütün bu dastan başlanğıcı kimi dramatik şəkildə başa çatdı. 1492-ci ildə İspaniyadakı son müsəlman qalası olan Qranada Katolik Monarxlarının hücumu altında təslim oldu. Şəhərin son hökmdarı Boabdil göz yaşları içində oranı tərk etdi. Rəvayətə görə, anası onun ardınca məşhur sözləri demişdi: "Kişi kimi qoruya bilmədiyin şey üçün qadın kimi ağla".

Rəssamlar bu tarixi hekayədən ilham alırlar və islamçı təbliğçilər də tərəfdarlarını toplamaq üçün bundan fəal şəkildə istifadə edirlər. Məsələn, 1992-ci ildə Fələstin şairi Mahmud Dərviş şeirində Qranadanın süqutunu Fələstinin itirilməsi ilə əlaqələndirərək birbaşa metafora çəkdi. Daha sonra, 2005-ci ildə Kordova xilafətinin süqutunu təsvir edən "Əl-Muluk əl-Təvaif" ("İspaniyanın Müsəlman Sülalələri") serialı yayımlandı. Bu filmə baxdıqdan sonra ərəb dünyasındakı insanlar bir daha itirilmiş Əndəlüs üçün həsrət hiss etdilər. Cihadçılar hər bir tərəfdarını bu torpaqları nəyin bahasına olursa olsun geri almağa məcbur etdilər. Hələ 2001-ci ildə adı ABŞ-da dünyanın bir çox ölkəsində terrorçu siyahılarına salınmın Usama bin Laden xəbərdarlıq etmişdi ki, Əndəlüs faciəsi Fələstin torpağında təkrarlanmamalıdır. 2021-ci ildə onun varisləri Seuta və Melilyanın Madriddən geri alınmasına çağıraraq İspaniyaya terror hücumları ilə hədələdi. 2017-ci ildə Barselonada baş verən hücumlardan sonra İŞİD Əndəlüs xəlifəliyinə qaytarılacağını açıq şəkildə deyirdi və 2025-ci ildə terrorçular "Xaçı qırmaq" şüarı altında kampaniya başladaraq İspaniya katolik kilsələrinə hücum etməklə hədələdilər.

İnsanlar keçiddə ölürlər: Mərakeşdən Seuta keçməyə çalışarkən cəmi bir neçə gün ərzində ən azı 72 nəfər boğulub, 70 mindən çox gənc mərakeşli isə daha yaxşı həyat axtarışında gəlib. Mühafizəkar müsəlman fəallar bu faciədən öz mənfəətləri üçün istifadə edirlər, çünki immiqrantlar artıq İslam Əndəlüs arzuları ilə Avropaya gedirlər. Radikal təbliğçilər onlara Tariq ibn Ziyadın kampaniyasını xatırladır və iddia edirlər ki, keçmişdə Əndəlüsün fəthinə Seuta sakinləri kömək ediblər. Müxaliflər iddia edirlər ki, Seuta və Melilyanın hazırkı statusu, bölgənin Əl-Əndəlüsün süqutundan sonra qurulmuş müstəmləkə boyunduruğu altında yaşamağa davam etməsi deməkdir. Beləliklə, islamçılar müasir qaçqınları qədim hadisələrin iştirakçıları ilə eyniləşdirir və Qranadanın süqutundan bu günə qədər vahid tarixi bir xətt çəkirlər.

İspaniyanın Seutanı müstəmləkə etdiyi aydındır. Lakin qərb siyasətçiləri bu şəhərin İslam Əndəlüs mifləri ilə heç bir əlaqəsinin olmadığını deyirlər. Gənclər dənizi müsəlman mədəniyyətini qəbul etdirmək üçün deyil, müasir Avropanın bir hissəsi olmaq üçün keçiblər. Bu əzablı səyahətdə bir çoxları vəhşicəsinə döyülüb, bəziləri hətta təcavüzə məruz qalıb. Bu faciəyə ciddi yanaşılmalı, hər hansı siyasi və ya dini təbliğatı kənara qoymalıdır. Hər iki tərəfin ideoloqları tamamilə çevik olmayan Avropa radikalları kimi baş verənləri öz məqsədləri üçün istismar etməyə davam edirlər. Korrupsiya, yoxsulluq və diktatura içində batmış Əndəlüs mifinin tərəfdarlarına gəldikdə isə, onlar insanları manipulyasiya etmək üçün illüziyalar yaratmaqdansa, öz həyatlarını yaxşılaşdırmalıdırlar.

V.SALAH