Epşteyn dosyesi: elitaların savaşı və ictimai tamaşa

Əslində fərqli bir şey baş vermir: mənzərə, şüarlar və ritorika dəyişir, amma məntiq eyni qalır

Elitaların müharibələri adətən həmişə xəbər başlıqlarına çıxır və demək olar ki, həmişə geniş auditoriya arasında böyük maraq doğurur. Məntiq sadədir və onilliklərdir ki, yaxşı işləyir: "Varlılar da ağlayır" və "Dünyanı alçaqlar idarə edir" şüarları altında cəmiyyət yuxarı təbəqənin üzvlərinin bir-birlərinə hücum etməyə başlamasını, illərdir gizli qalan ittihamedici dəlilləri, arxivləri və cinayət işlərinin ortaya çıxarmasını səbirsizliklə gözləyir və izləyir. Məhz belə anlarda gizli elita siyasəti ictimai tamaşaya çevrilir. (haifainfo.com)

Ceffri Epşteynin dosyesinin hekayəsi bu məntiqə mükəmməl uyğun gəlir. Bu, qəfil aşkarlanma və ya ədalətin qələbəsi deyil, cinayət materiallarının və kompromat məlumatların elitadaxili mübarizənin alətlərinə necə çevrildiyinin klassik nümunəsidir. Bu gün ictimai sahədə müzakirə olunan faktların əksəriyyəti Epşteynin həbsindən çox əvvəl və xüsusən də ölümündən əvvəl məlum idi. Əsas sual nə baş verdiyi deyil, bu məsələnin niyə indi yenidən açıldığı və bundan kim faydalandığıdır?

2007-2008-ci illərdə sübutlar, şahid ifadələri və zərərçəkmiş ifadələri var idi. Lakin iş federal səviyyədə effektiv şəkildə neytrallaşdırıldı. Bunu təsadüfi bir səhv və ya sistemli bir qüsurla izah etmək olmaz. Əksinə, şəbəkənin ifşa edilməməsi qəsdən verilmiş bir qərar idi. Çünki o çox geniş bir insan dairəsinə - siyasi, maliyyə və institusional elitanın nümayəndələrinə təsir göstərirdi.

Məhz buna görə də rəsmi ifadədən asılı olmayaraq Ceffri Epşteynin gözlənilməz və qəfil ölümü, onun ictimai və hüquqi arenaya gətirə biləcəyi məsələlərin təcililiyini və təhlükəsini vurğulayır. Onun yoxa çıxması hekayənin sonu deyildi, əksinə, bu şəbəkə ilə əlaqəli məlumatların nə qədər həssas olduğunun əlavə bir göstəricisi idi.

Bu cür şəbəkələr hakimiyyət dəyişikliyi zamanı təzyiq alətinə çevrilənə qədər dağıdılmır. Normal elit konsensusda güzəşt materialları "ehtiyatda" saxlanılır. O məhv edilmir - arxivləşdirilir. Və təsirin yenidən bölüşdürülməsi başlayanda məhz üzə çıxarılır.

Məhz buna görə də son illərin, o cümlədən ABŞ-ın məhkəmə və kvazi-məhkəmə proseslərinə qanunun qələbəsi kimi deyil, siyasi mübarizənin digər vasitələrlə davamı kimi baxılmalıdır. Bu kontekstdə Donald Trampla bağlı işlər xüsusilə aşkardır: əvvəlcə ona qarşı cinayət-hüquqi mexanizmlər istifadə olunurdu. Siyasi konfiqurasiya dəyişdikdən sonra eyni alətlər tərs istiqamətdə istifadə olunmağa başladı. Burada qanun arbitr kimi deyil, silah kimi xidmət edir.

Donald Trampla bağlı kontekst xüsusilə aşkardır: cəmi bir neçə il əvvəl ona qarşı ardıcıl olaraq cinayət və istintaq mexanizmləri, o cümlədən seçkilərə "Rusiyanın müdaxiləsi" iddiası ilə bağlı komissiyalar və araşdırmalar istifadə olunurdu. O vaxtlar o dinləmələrə çağırılmış və həqiqəti müəyyən etməkdən daha çox onu legitimləşdirməyə yönəlmiş siyasi və hüquqi çərçivə yaradılmışdı. Bu gün dəyişən siyasi mənzərə ilə biz güzgü görüntüsünün şahidi oluruq: “Klinton klanı” da daxil olmaqla, keçmiş isteblişmentin nümayəndələri Konqres qarşısında ifadə verməyə məcbur edilirlər. Bu, təcrid olunmuş bir hadisə deyil, bütün sistem üçün bir həyəcan siqnalıdır: qanun nəhayət ki, bir hakimdən elitadaxili müharibə alətinə çevrilir.

Qalmaqalın beynəlxalq miqyası yanlış yönləndirməməlidir. Qlobal elitalar uzun müddətdir transmilli formatda mövcuddurlar. Qapalı görüşlər, qeyri-rəsmi razılaşmalar, şəxsi əlaqələrdən istifadə, güzəşt materialları və kəşfiyyat məlumatları standart təcrübədir, sapma deyil. Elitalar razılaşmalara çatdıqca bu mexanizmlər görünməz qalır. Razılaşmalar pozulduqda, onlar ictimaiyyətə açıqlanır və ictimaiyyətə "ifşa" kimi təqdim olunur.

Vəziyyətin xüsusilə kinik təbiəti ondadır ki, bütün bunlar özlərini "nümunəvi demokratiyalar" kimi təqdim edən və mənəvi dəyərlərini digər dövlətlərə aktiv şəkildə ixrac edən ölkələrdə baş verir. Qanunun aliliyi bəyannamələri ilə hüquq-mühafizə orqanlarının faktiki seçiciliyi arasındakı boşluq gözardı etmək üçün çox aşkar olur.

Uzunmüddətli perspektivdə bu cür proseslər qaçılmaz olaraq məhkəmə sisteminə, hüquq-mühafizə orqanlarına və demokratik institutların özlərinə olan etimadı sarsıdır. Davamlı qavrayış modeli inkişaf edir: qanun həmişə işləmir, həqiqət parça-parça açılır və məsuliyyət siyasi məqsədəuyğunluqdan asılıdır. Bu, demokratiyanın imicini deyil, onun daxili legitimliyini məhv edir.

İsrail işi yalnız bu modelin universallığını təsdiqləyir. Biz müntəzəm olaraq nisbətən kiçik epizodların - istər "siqaret qutusu", istərsə də "şampan qutusu" olsun - milli fəlakət miqyasına qədər şişirdildiyini, prokurorluğun, təhlükəsizlik qüvvələrinin və ya inzibati orqanların işi ilə bağlı hərəkətlərin və qərarların isə çox vaxt nəzərdən qaçırıldığını müşahidə edirik: ictimai maraq çərçivəsi və ya texniki detallar kimi təqdim olunur.

Bu, konkret fərdlər haqqında deyil, prinsip haqqındadır. Bəzi hekayələr siyasi təzyiq və media səfərbərliyi alətinə çevrilir, digərləri isə sistematik şəkildə yatırılır. Bu, bir nasazlıq deyil, daxili bir mexanizmdir: elita öz aralarında dalaşır, elita öz aralarında danışıqlar aparır, elita bağlı qapılar arxasında yaşayır. Lakin lazımi anda cinayət işini siyasi silaha çevirirlər.

Epşteyn dosyesi elitaları məhv etmək üçün nəzərdə tutulmayıb. O onların nəzarətdən çıxmasının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulub.

Bunların heç biri yeni deyil. Əslində fərqli bir şey baş vermir: mənzərə, şüarlar və ritorika dəyişir, amma məntiq eyni qalır. Qalmaqallar təkrarlanacaq, dosyelər "üzə çıxacaq" və cəmiyyət dəfələrlə həqiqətlə deyil, onun ölçülmüş versiyası ilə - son elita münaqişəsi çərçivəsində icazə verilən miqdarda - qarşılaşacaq.