Ermənistan daxilində küçə siyasəti riski arta bilər

Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkilərində 19 siyasi qüvvənin iştirak etməsi parlamentdə sabit çoxluğun formalaşmasını çətinləşdirir. Sorğulara görə, Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Mülki Müqavilə” Partiyası öndə olsa da, təkbaşına 51 mandatı qazanması asan görünmür. Bu vəziyyət seçkidən sonra koalisiya hökumətinin formalaşması ehtimalını daha da aktuallaşdırır.Paşinyan seçkilərdə təkbaşına çoxluq əldə edə bilməsə, Ermənistan siyasətində ən real koalisiya ssenarisi hansıdır? Ermənistan parlamentində parçalanmış nəticə yaranarsa, bu ölkənin daxili siyasi sabitliyinə və xarici siyasət kursuna necə təsir edə bilər? Xüsusilə Azərbaycanla bağlı hansı nəticələr yarana bilər?

Politoloq Elman Telmanoğlu Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Ermənistanda parlament seçkilərində 19 siyasi qüvvənin iştirak etməsi siyasi səhnənin yüksək dərəcədə parçalandığını göstərir. Belə şəraitdə əsas məsələ yalnız hansı partiyanın birinci olacağı deyil, həm də seçkidən sonra idarəolunan çoxluğun formalaşdırılmasıdır. Mövcud siyasi dinamika göstərir ki, Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Mülki Müqavilə” Partiyası birinci yeri tuta bilsə belə, təkbaşına sabit parlament çoxluğu əldə etməsi əvvəlki seçkilərlə müqayisədə daha mürəkkəb görünə bilər.

Politoloqun fikrincə, ən real koalisiya ssenarisi Paşinyanın təkbaşına parlament çoxluğu qazana bilmədiyi halda ideoloji baxımdan daha yumşaq, sistem daxilində fəaliyyət göstərən mərkəzçi və ya qərbyönlü qüvvələrlə əməkdaşlıq ola bilər. Çünki Paşinyan üçün əsas prioritet hakimiyyətin qorunması ilə yanaşı, son illərdə formalaşdırdığı siyasi xəttin, institusional islahatların, Avropa istiqamətində yaxınlaşmanın və regional normallaşma siyasətinin davam etdirilməsidir.

“Digər tərəfdən, keçmiş hakim elitalarla əlaqəli olan revanşist və sərt müxalifət blokları ilə koalisiya ehtimalı olduqca aşağı görünür. Bu qüvvələr həm Paşinyanın siyasi legitimliyini uzun müddətdir mübahisələndirir, həm də onun xarici siyasət kursunu ciddi şəkildə tənqid edir. Belə bir ittifaq siyasi baxımdan ziddiyyətli və uzunömürlü olmazdı. Buna görə ən realist model “Mülki Müqavilə”nin əsas qüvvə kimi qalması və daha kiçik parlament fraksiyalarının dəstəyi ilə koalisiya və ya parlament əməkdaşlığı formatı qurmasıdır,” — deyə politoloq bildirib.

Parçalanmış parlamentin daxili siyasi sabitliyə təsiri ilə bağlı o qeyd edib ki, belə nəticə yaranarsa, Ermənistanın daxili siyasətində bir neçə mühüm proses baş verə bilər. İlk növbədə qərar qəbuletmə prosesi yavaşıya bilər, çünki koalisiya hökumətlərində müxtəlif siyasi qrupların maraqları arasında balansın qorunması zərurəti yaranır və bu da operativliyi azaldır.

Daha sonra hökumətin siyasi dayanıqlığı zəifləyə bilər. Ermənistan son illərdə həm təhlükəsizlik, həm iqtisadi, həm də sosial sahələrdə ciddi təzyiqlərlə üzləşib və belə şəraitdə zəif koalisiya hökuməti tez-tez siyasi böhranlar, etimad səsvermələri və yeni seçki müzakirələri ilə qarşılaşa bilər.

Sonda isə müxalifətin küçə siyasətinə qayıtmaq imkanları genişlənə bilər. Ermənistan siyasi təcrübəsi göstərir ki, parlament daxilindəki qarşıdurmalar çox vaxt küçə etirazlarına da keçid edir.

Xarici siyasət kursuna təsirlərə gəldikdə isə politoloq bildirib ki, parçalanmış parlament Ermənistanın xarici siyasətində də müəyyən qeyri-müəyyənlik yarada bilər. Son illərdə Paşinyan hökuməti ənənəvi təhlükəsizlik modelini yenidən nəzərdən keçirərək daha çox Qərb institutları ilə yaxınlaşmağa çalışırdı. Lakin koalisiya daxilində fərqli geosiyasi baxışlar təmsil olunarsa, hökumətin vahid xarici siyasət xətti formalaşdırması çətinləşə bilər. Bu halda Ermənistan eyni vaxtda müxtəlif istiqamətlər arasında balans axtarmağa məcbur qala bilər — Rusiya ilə münasibətləri tam kəsməmək, Qərblə əlaqələri genişləndirmək və regional proseslərdə iştirak etmək kimi.

Azərbaycanla münasibətlərə mümkün təsirlərə toxunan politoloq qeyd edib ki, zəif və ya koalision hökumət sülh gündəliyində daha ehtiyatlı davranmağa məcbur qala bilər. Bir tərəfdən Paşinyanın siyasi xətti regional normallaşmanı və sülh sazişi perspektivini gündəmdə saxlayır, digər tərəfdən isə parlamentdə sərt millətçi və revanşist ritorikaya malik qüvvələrin təsiri artarsa, hökumət daxili təzyiq altında qala bilər.

Bu isə bir neçə nəticə yarada bilər: Azərbaycan–Ermənistan sülh danışıqlarının tempi yavaşıya bilər, sərhəd delimitasiyası və kommunikasiya məsələləri üzrə qərarlar gecikə bilər, daxili auditoriyaya hesablanan daha sərt siyasi bəyanatlar arta bilər. Lakin strateji xətt tam dəyişməyə də bilər, çünki Ermənistanın regional reallıqları əvvəlki dövrlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib.

Politoloqun fikrincə, Ermənistan üçün əsas risk seçkidə kimin qalib gəlməsi deyil, seçkidən sonra idarəolunan siyasi sistemin formalaşıb-formalaşmamasıdır. Əgər parçalanmış parlament uzunmüddətli siyasi qeyri-müəyyənlik yaratsa, bu vəziyyət təkcə Ermənistanın daxili sabitliyinə deyil, həm də Cənubi Qafqazda davam edən regional normallaşma proseslərinə birbaşa təsir göstərə bilər.

İradə Cəlil, Bizimyol.info