Ermənistanı müdafiə edən Avropanın Azərbaycana təzyiq mexanizmləri yoxdur MÜSAHİBƏ

Rusiya Müasir Dövlət İnkişaf İnstitutunun direktoru Dmitri Solonnikov “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində Almaniya prezidenti Frank-Valter Ştaynmayerin Azərbaycana və Ermənistana nə üçün səfər etməsi ilə bağlı şərh verib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

-Dmitri Vladimiroviç, Almaniya prezidentinin Ermənistan və Azərbaycana səfəri təzadlı idi. İrəvandakı qalmaqallı hərəkətlər və bəyanatlar və onların inkarı və Berlinin Bakıdakı praqmatik mövqeyi. Bu nədir?

- Frank-Valter Ştaynmayer Almaniyada tutduğu mövqeyə görə simvolik, nümayişkaranə bir fiqurdur və heç bir fundamental qərar verən deyil. Amma yenə də təbii ki, onun Ermənistana və Azərbaycana səfəri həm bütövlükdə Avropa İttifaqının, o cümlədən Aİ-nin ən böyük iqtisadiyyatı olan Almaniyanın Cənubi Qafqaza siyasi marağını və diqqətini nümayiş etdirir.

Həddindən artıq beynəlxalq qeyri-sabitlik və Avropada iqtisadi proseslərin qeyri-sabit olduğu indiki şəraitdə hər yerdə təmaslar axtarılır. Müasir dövrdə Almaniya heç vaxt Zaqafqaziya ilə xüsusi maraqlanmayıb; daha doğrusu, bununla İngiltərə və Fransa kimi ölkələr maraqlanıb və maraqlanmaqda davam edir, lakin gördüyümüz kimi, Almaniya da öz bazarlarını və öz siyasi təmaslarını axtarmaq istəyir.

Almaniya prezidentinin Zaqafqaziyaya səfəri diplomatik və siyasi jestdir, maraq nümayişidir.

Ştaynmayerin sosial şəbəkədəki səhifəsində Ermənistana səfəri zamanı dərc olunmuş separatçı “DQR” bayrağı ilə yazının dərci qalmaqala səbəb olub. Bu, müəyyən mənada Ermənistana dəstəyin göstəricisidir. Düşünürəm ki, Almaniya Avropada dominant hekayəni belə şərh edir; Cənubi Qafqazdakı vəziyyət məhz bu şəkildə təqdim olunur. Almaniya isə bu mövqedən çıxmaq fikrində deyil.

Ştaynmayer Ermənistanda katolikosla da görüşüb. Düşünürəm ki, bu görüş Avropanın xristian dünyasını qalanlara qarşı müdafiə etməsi ideyası ilə əlaqələndirilməməlidir.

Eyni zamanda, hesab edirəm ki, Ştaynmayerin Ermənistandakı görüşləri hər iki tərəf üçün daha çox siyasi xarakter daşıyır. Azərbaycanda isə daha praqmatikdir.

Əslində, Azərbaycanla Almaniya arasında çoxlu fikir ayrılıqlarının olmasına baxmayaraq, bu münasibətlərdə bəzi üstün cəhətlər də var; münasibətlər məhz bu praqmatizm üzərində qurulub. Baxın, Azərbaycanın bu gün fəal şəkildə apardığı neokolonializmlə mübarizədə Almaniya ilə heç bir fikir ayrılığı yoxdur.

Enerji təchizatının şaxələndirilməsi məsələsi Avropa üçün, xüsusən də Almaniya üçün həmişə aktual olub. Azərbaycan və Almaniya enerji sektorunda əməkdaşlıq edir və alternativ enerji məsələlərində əməkdaşlıq etmək barədə razılığa gəliblər. Təbii ki, bu, hər iki ölkə üçün faydalıdır. Üstəlik, Avropa və NATO-da parçalanma yaxınlaşır və ziddiyyətlər artacaq. ABŞ-la münasibətlərin perspektivi Avropa üçün məlum deyil. Bu baxımdan, həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya ilə enerji sahəsində, nəqliyyat layihələri sahəsində əməkdaşlıq etmək Avropa üçün faydalıdır. Bu mövzular Bakıda Azərbaycan və Almaniya prezidentləri arasında müzakirə olunub. Praktiklik burada özünü göstərir.

Bütün deyilənlərə əsasən, Ştaynmayerin Cənubi Qafqaza səfərini Avropanın buraya təsir cəhdlərinin davamı kimi şərh etmək olar. Avropa Birliyinin ən böyük iqtisadiyyatı, Avropanın ən böyük iqtisadiyyatı, uzun müddətdir ki, Aİ-nin hərəkətverici qüvvəsi olan ölkə niyə birdən-birə təsir imkanlarından uzaqlaşsın?

Azərbaycan isə bütün bunları çox gözəl anlayır. Ermənistan Qərbə bəzi istəklərini irəli sürməyə çalışır ki, ona dəstək verilsin. Azərbaycan daha praqmatikdir. Azərbaycan konstruktiv, praqmatik ölkədir. Ermənistan siyasiləşib və Qərbə münasibətdə iqtisadi baxımdan daha çox siyasi mənada öz maraqları var. Azərbaycanla Ermənistanın Qərbə münasibəti arasında bu fərq nəzərə çarpır. Ona görə də Almaniya Azərbaycanda iqtisadi xüsusiyyətlərdən danışır, Ermənistanda isə siyasi şüarlarla çıxış edir.

- Qeyd etməmək mümkün deyil ki, Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Baerbok dəfələrlə Azərbaycanla bağlı mənfi fikirlər səsləndirib və Ermənistana dəstək verib. Məhz Bakıda keçirilən COP-29-da o, Azərbaycanı bu iqlim gündəmində öz məqsədlərini güdməkdə günahlandırdı.

- Yəqin ki, Ştaynmayeri Annalena Baerbok kimi iyrənc bir fiqurla müqayisə etməyə dəyməz, onun vəziyyətində həm səriştəsizlik, həm də təxribat nöqteyi-nəzərindən vəziyyət qeyri-rəsmidir.

-Avropa İttifaqının Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki missiyasına Almaniyanın nümayəndəsi rəhbərlik edir. Ştaynmayerin Ermənistana səfəri müəyyən mənada Ermənistanın sülh müqaviləsinin üçüncü ölkələrin qüvvələrinin yerləşdirilməməsinə dair bəndini təsdiq etdiyi indiki vəziyyətlə bağlıdır. Amma indi o, missiyanın sivil xarakter daşımasından danışır, “ola bilsin ki, hansısa formada onu tərk edək, bunda dəhşətli heç nə yoxdur” demək istəyir...

- Təbii ki, Almaniyanın belə bir fürsət yaranarsa, dünyanın istənilən yerində mövqeyini möhkəmləndirməsi sərfəlidir. Və təbii ki, Ermənistan istənilən vasitə ilə Aİ missiyasını öz ərazisində saxlamaq istəyir. Belə nəzərdə tutulur ki, Ermənistanla Aİ arasında münasibətlərin inkişafı həm də Avropa qüvvələrinin Ermənistan ərazisində bu və ya digər dərəcədə saxlanılması deməkdir. Missiya çox güman ki, saxlanılacaq, lakin o, “müşahidə”dən “humanitar”a “yenidən təsnifləşdiriləcək.

- Hazırda Avropanın Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin tənzimlənməsinə necə təsiri var?

-Bu gün Avropa Cənubi Qafqazda “mütəşəkkil olmayan” hərəkət edir; onun nə 100% vahid mexanizmi, nə regiondakı hərəkətlərə dair rəyi, nə də Zaqafqaziya dövlətləri ilə işləmək üçün vahid məntiqi var. Bu günün sxemi belədir: gəldik, danışdıq, yenə gəldik, danışdıq. Ermənistana təzyiq mexanizmləri var, amma Azərbaycana təzyiq mexanizmləri yoxdur.

-Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın paytaxtında Ştaynmayerlə keçirdiyi mətbuat konfransında bildirdi ki, Bakı Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasında müsbət şeylər görür, eyni zamanda İrəvanın Qarabağla bağlı dəyişmiş ritorikasını müsbət qiymətləndirir... Ştaynmayer İrəvanda təxribat xarakterli bəyanatlar verdi ki, Ermənistan sülh üçün çox şey edib, Bakı bunu qəbul etməlidir... və birdən Almaniya prezidenti Bakıda qəfil qeyd edir ki, Berlin həmişə Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi qəbul edib və əmindir ki, sülh müqaviləsinin şərtləri həyata keçirilə bilər...

- İlham Əliyev real vəziyyətdən danışır. Ermənistan üçün vəziyyət asan deyil, xüsusən də 2026-cı ildə keçiriləcək seçkilər öncəsi o, Aİ və Rusiya ilə münasibətləri barədə qərar verməli olacaq. Hansı strategiyanı seçəcəyini ancaq Paşinyan özü bilir. Steinmeier, sadəcə olaraq, vəziyyətdən asılı olaraq Aİ-nin ayaqqabılarını dəyişdirmək üçün "neytral" siyasət yürütməyə çalışır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı