Icma.az
close
up
RU
“Əsas sual haranı təmizləyək yox, çirklənmənin qarşısını necə almaqdır” KONKRET

“Əsas sual haranı təmizləyək yox, çirklənmənin qarşısını necə almaqdır” KONKRET

Icma.az, Konkret.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bölgələrdə tullantı problemini təmizlik aksiyaları və çəkilən fotoşəkillərlə deyil, davamlı ətraf mühitin idarəetmə sistemi vasitəsilə həll etmək lazımdır. Xüsusilə kənd və qəsəbələrdə məişət tullantılarının idarə olunması hələ də ciddi problemlərdən biri olaraq qalır. Qusar kimi təbiəti və turizm potensialı yüksək olan rayonlarda məişət tullantılarının çay sahillərinə, meşəlik ərazilərə və yol kənarlarına atılması artıq yalnız sanitariya məsələsi deyil, həm də ekoloji, sosial və iqtisadi problemdir.

Bu fikirləri beynəlxalq idarəetmə sistemləri üzrə mütəxəssis Asif İbrahimov KONKRET.az-a açıqlamasında səsləndirib.

Ekspertin sözlərinə görə, Qusarçay ərazisində tullantıların təmizlənməsi ilə bağlı mütəmadi aksiyaların keçirilməsi problemin hələ də tam həll olunmadığını göstərir:

“Yerli icra strukturlarının əməkdaşları əraziləri təmizləyir, görülən işləri fotoşəkillərlə nümayiş etdirirlər. Amma əsas sual bundan sonra həmin əraziyə yenidən tullantı atılmasının qarşısının necə alınmasıdır.

Hesab edirəm ki, problemin əsas səbəblərindən biri bir çox kəndlərdə məişət tullantılarının toplanması və daşınması üzrə davamlı və sistemli xidmətin kifayət qədər formalaşmamasıdır. Əslində, burada velosipedi yenidən icad etməyə ehtiyac yoxdur. Dünyada ətraf mühitin idarə olunması ilə bağlı formalaşmış beynəlxalq təcrübə və standartlar mövcuddur.

Ətraf mühitin idarəetmə sisteminin əsas məqsədi ətraf mühitə təsirləri müəyyənləşdirmək, onların qarşısını almaq, riskləri idarə etmək və fəaliyyətin davamlı şəkildə yaxşılaşdırılmasını təmin etməkdir.

Bu sistem çərçivəsində ilk növbədə ekoloji aspektlər müəyyən edilməli və onların ətraf mühitə təsiri qiymətləndirilməlidir. Məsələn, tullantıların çaylara atılması, qanunsuz tullantı məntəqələrinin yaranması, tullantıların vaxtında daşınmaması və təkrar emal imkanlarından istifadə edilməməsi ayrıca ekoloji problem kimi qiymətləndirilməlidir.

Daha sonra hansı problemin daha yüksək risk yaratdığı müəyyənləşdirilməli və ona uyğun tədbirlər görülməlidir. Yəni əsas sual “haranı təmizləyək?” yox, “çirklənmə haradan yaranır və onun qarşısını necə alaq?” olmalıdır”.

A. İbrahimov vurğulayıb ki, ətraf mühitin idarəetmə sistemi yalnız konteynerlərin yerləşdirilməsindən ibarət deyil:

“Konteynerlərin qoyulması ilə yanaşı, onların vaxtında boşaldılması, tullantıların daşınması, çeşidlənməsi, təkrar emalı və son olaraq təhlükəsiz şəkildə yerləşdirilməsi təmin edilməlidir. Hər bir mərhələ üzrə məsuliyyət müəyyənləşdirilməli, xidmətin hansı tezliklə həyata keçirildiyi nəzarətdə saxlanılmalı və nəticələr ölçülməlidir. Bu yanaşma beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş ətraf mühitin idarəetmə sistemi prinsipləri ilə də uzlaşır.

Burada məsuliyyət bölgüsü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bələdiyyələrin, yerli icra strukturlarının, kommunal xidmətlərin, tullantıların daşınmasını həyata keçirən şirkətlərin və digər aidiyyəti tərəflərin funksiyaları dəqiq müəyyən edilməlidir. Kim konteyneri yerləşdirir, tullantını yığır, daşıyır, son yerləşdirməyə cavabdeh olur, nəzarət edir və nəticələr barədə hesabat verir? Bu sualların cavabı olmadan davamlı tullantı idarəetmə sistemi qurmaq mümkün deyil.

Bu məsələyə ESG yanaşması ilə də baxmaq lazımdır. Ətraf mühit komponenti tullantıların və təbii ehtiyatların düzgün idarə olunmasını, sosial komponent insanların sağlam və təhlükəsiz mühitdə yaşamasını, idarəetmə komponenti isə məsuliyyət bölgüsünü, şəffaflığı və hesabatlılığı nəzərdə tutur. Yəni tullantı problemi yalnız ekologiya qurumlarının məsələsi deyil. Burada yerli idarəetmə, biznes və vətəndaş arasında qarşılıqlı məsuliyyət formalaşdırılmalıdır.

Bu yanaşma BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri ilə də əlaqəlidir. Xüsusilə təmiz su və sanitariya, dayanıqlı yaşayış məntəqələri, məsuliyyətli istehlak və istehsal, iqlim fəaliyyəti və quruda həyatla bağlı məqsədlər tullantıların düzgün idarə olunmasını nəzərdə tutur. Qusarçayın çirklənməsinin qarşısının alınması yalnız yerli təmizlik məsələsi deyil, həm də su ehtiyatlarının, torpağın, meşələrin və təbii ekosistemlərin qorunması məsələsidir”.

Onun sözlərinə görə, ilk növbədə hər rayon üzrə tullantıların idarə olunması xəritəsi hazırlanmalıdır:

“Hansı kənddə nə qədər tullantı yaranır, konteynerlər harada yerləşdirilməlidir, tullantılar hansı marşrutla və hansı tezlikdə daşınmalıdır, hansı ərazilərdə qanunsuz tullantı məntəqələri mövcuddur – bütün bunlar müəyyənləşdirilməlidir.

Xüsusilə ucqar kəndlər üçün rayon mərkəzində tətbiq olunan model eyni formada işləməyə bilər. Bir neçə yaxın kəndi əhatə edən toplama məntəqələrinin yaradılması və müəyyən edilmiş daşınma qrafikinin tətbiqi daha səmərəli həll ola bilər.

Qusar kimi rayonlarda ayrıca çay sahillərinin və təbii ərazilərin qorunması layihəsi həyata keçirilməlidir. Tullantıların daha çox atıldığı ərazilər müəyyənləşdirilməli, orada konteynerlər, xəbərdarlıq lövhələri və zəruri hallarda videomüşahidə vasitələri quraşdırılmalıdır.

Amma əsas məqsəd çayı ildə bir neçə dəfə təmizləmək deyil, tullantının çaya düşməsinin qarşısını almaqdır. Əgər hər il eyni ərazini təmizləyiriksə, deməli, idarəetmə sistemində problem qalır”.

Ekspert qeyd edib ki, kəndlərdə tullantı toplama məntəqələri yaradılmalı, vətəndaş tullantısını hara atmalı olduğunu və hansı günlərdə ərazidən götürüləcəyini dəqiq bilməlidir:

“Əgər kənddə konteyner yoxdur və tullantıların daşınması təşkil edilməyibsə, yalnız vətəndaşı məsul tutmaq düzgün deyil. Əvvəlcə infrastruktur və xidmət yaradılmalı, paralel olaraq qanunsuz tullantı atılmasına nəzarət gücləndirilməlidir.

Növbəti mərhələdə plastik, şüşə, kağız və digər tullantıların ayrıca toplanması və təkrar emalı genişləndirilməlidir. Xüsusilə Qusar, Quba, Şəki, Qəbələ, Lerik və digər turizm potensialı yüksək olan rayonlarda otellər, restoranlar və istirahət mərkəzləri bu sistemə cəlb edilməlidir. Çünki təmiz təbiət həmin rayonların turizm məhsulunun əsas hissələrindən biridir.

Bölgələrdə 2026–2030-cu illər üçün “Təmiz kənd, təmiz çay, yaşıl turizm” proqramının hazırlanması mümkündür. Bu proqramlar ətraf mühitin idarəetmə sistemi, ESG yanaşması və BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri ilə əlaqələndirilə bilər.

Burada əsas göstərici keçirilən aksiyaların sayı və çəkilən şəkillər deyil. Əsas meyar qanunsuz tullantı sahələrinin nə qədər azalması, neçə kəndin müntəzəm tullantı xidmətinə qoşulması, nə qədər tullantının çeşidlənərək təkrar emala göndərilməsi, çay və meşə ərazilərində ekoloji vəziyyətin nə qədər yaxşılaşması olmalıdır.

Nəticə etibarilə, təmizlik aksiyası problemin həlli deyil, problemin nəticəsinin aradan qaldırılmasıdır. Əsas məsələ elə bir ətraf mühitin idarəetmə sistemi yaratmaqdır ki, həmin əraziyə yenidən tullantı atılmasın. Bunun üçün ekoloji aspektlərin müəyyənləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi, məqsədlərin müəyyən edilməsi, məsuliyyətlərin bölüşdürülməsi, monitorinq, hesabatlılıq və davamlı yaxşılaşdırma prinsipləri tətbiq edilməlidir.

Bölgənin təmizliyi yalnız ekologiya məsələsi deyil. Bu, həm də əhalinin həyat keyfiyyəti, ictimai sağlamlıq, turizm, yerli iqtisadiyyat və gələcək nəsillər üçün təbii sərvətlərin qorunması baxımından mühüm prioritetdir”.

Aynurə İsmayıl
KONKRET.az

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:115
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 19 Avqust 2026 12:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see360

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see342

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see312

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see310

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see301

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see292

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see281

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see276

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see266

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see254

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see245

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see238

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see233

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see231

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see230

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see229

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see227

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see213

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri