Eşitmə qüsurlu 11 qəhrəman: Aya necə yol açdılar?

Müasir texnologiya sayəsində bu gün Marsa aparat göndərir, Ayın səthini xəritələndiririk. Lakin kosmosda astronavtların necə sağ qala bildiyinə dair əsas elmi biliklərin bir hissəsi yer üzündə aparılan olduqca xüsusi bir tədqiqat qrupuna dayanır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, 1950-ci illərin sonlarında aviasiya təbabəti hələ ilkin mərhələdə idi və çəkisizlik mühitinin insan orqanizminə təsiri tam olaraq bilinmirdi. Bu qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq üçün tibb dünyası, öz fərqlilikləri sayəsində xüsusi fizioloji xüsusiyyətlərə malik olan 11 könüllünün yardımına müraciət edib. Qallaudet Universitetindən olan bu eşitmə məhdudiyyətli könüllülər kosmos səyahətinin ən böyük problemlərindən biri sayılan "kosmik tutmanı” araşdırmaq üçün öz bədənlərini elmin xidmətinə təqdim etdilər.

İnsan bədəni daxili qulaqda yerləşən vestibulyar sistem vasitəsilə istiqamət və hərəkəti müəyyən edir. Lakin kosmosdakı sərbəst düşmə vəziyyəti bu sistemi sıradan çıxararaq ciddi ürəkbulanma və oriyentasiya pozğunluqlarına səbəb olur. Qallaudet On Birliyini xüsusi edən əsas məqam isə onların əksəriyyətinin uşaqlıqda keçirdikləri spinal meningit nəticəsində yalnız eşitmə deyil, eyni zamanda tarazlıq hissini də qismən və ya tam itirməsi idi. Bu vəziyyət tədqiqatçılar üçün hərəkət xəstəliyinə qarşı qeyri-adi dözümlülük modeli yaradırdı.

Adi insan üçün çətin olan şəraitlər onlar üçün gündəlik fiziki fəaliyyət kimi qəbul edilirdi. NASA və ABŞ donanması tərəfindən birgə aparılan testlərdə könüllülər günlərlə davam edən santriüfüq sınaqlarına qatılır, yüksək sürətlə fırlanan simulyasiya otaqlarında uzun müddət qalmağı qəbul edirdilər.

Ən diqqətçəkən hadisələrdən biri isə Nova Skotia sahillərində qeydə alınıb. Tədqiqat qrupu fırtınalı dəniz şəraitində ciddi hərəkət xəstəliyi yaşayarkən, Qallaudet üzvləri demək olar ki, heç bir narahatlıq hiss etmədən fəaliyyətlərini davam etdiriblər.

Bu gün "Artemis II” kimi böyük kosmik proqramlardan danışırıqsa, bunun arxasında Harold Domik, Barron Gülak və digər komanda üzvlərinin illərlə topladığı məlumatlar dayanır. Bu tədqiqatlar sayəsində hərəkət xəstəliyinin sərhədləri müəyyənləşdirilib və astronavtların təhlükəsizliyi üçün mühüm tibbi protokollar hazırlanıb.

Barron Gülakın illər sonra "gənc və macəra dolu idik” sözləri ilə xatırladığı bu dövr, elmi baxımdan bir məhdudiyyətin necə böyük bir üstünlüyə çevrilə biləcəyinin nadir nümunələrindən biri kimi tarixə düşüb.

Bu 11 nəfər kosmosun səssizliyini yalnız fiziki dözümlülükləri ilə deyil, həm də elmi tərəqqiyə verdikləri töhfə ilə təmsil edən simvolik fiqurlar olaraq qalır.

Aydın