Əsrin qanlı gecəsi ŞƏRH

Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinin ən kədərli, eyni zamanda erməni millətçilərinin həyata keçirdiyi ən qəddar cinayət aktıdır. 1992-ci ilin 26 fevralına keçən o qanlı gecə sadəcə bir şəhərin işğalı deyil, bəşəriyyətə qarşı törədilmiş kütləvi qırğın, bütöv bir xalqın etnik mənsubiyyətinə görə məhv edilməsi cəhdi idi. Xocalı strateji baxımdan Qarabağın "ürəyi" hesab olunurdu. Şəhərdə regionun yeganə mülki hava limanının yerləşməsi və Ağdam, Şuşa, Xankəndi şəhərlərini birləşdirən mühüm yolların buradan keçməsi onu strateji hədəfə çevirmişdi. 1991-ci ilin oktyabrından etibarən Xocalı tam mühasirəyə alındı. Noyabr ayından elektrik enerjisinin verilməsi kəsildi, telefon xətləri sıradan çıxarıldı və yollar bağlandı. İnsanlar aylarla qida, dərman və yanacaq çatışmazlığı ilə üz-üzə qalaraq sağ qalmaq mübarizəsi aparırdılar. Yanvar ayında Şuşa üzərində mülki vertolyotun vurulmasından sonra Xocalının xarici dünya ilə sonuncu əlaqəsi də kəsildi.

Fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri Xankəndidə yerləşən keçmiş SSRİ-nin 366-cı motoatıcı alayının ağır texnikası və şəxsi heyətinin birbaşa iştirakı ilə hücuma keçdi. Şəhər hər tərəfdən müasir silahlardan və ağır artilleriyadan atəşə tutuldu. Müdafiəsiz qalan sakinlər canlarını qurtarmaq üçün dondurucu soyuqda qarlı meşələrə və dağlara üz tutdular. Lakin erməni hərbi birləşmələri "azad dəhliz" vədi ilə insanları aldadaraq onları pusquya saldı və amansızlıqla qətlə yetirdi.

Bu soyqırımı aktı nəticəsində Azərbaycan xalqı görünməmiş itkilərə məruz qaldı:

613 nəfər qətlə yetirildi (onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə qoca idi).

8 ailə tamamilə məhv edildi, heç bir üzvü sağ qalmadı.

25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq isə valideynlərindən birini itirdi.

487 nəfər ağır yaralanaraq şikəst oldu.

1275 nəfər əsir götürüldü, onlardan 150 nəfərin taleyi bu günə qədər naməlumdur.

Cəsədlər üzərində aparılan ekspertizalar və Çingiz Mustafayev kimi jurnalistlərin lentə aldığı kadrlar göstərdi ki, insanlar yalnız güllələnməyib; onlar diri-diri yandırılmış, gözləri çıxarılmış, başlarının dərisi soyulmuş və görünməmiş işgəncələrə məruz qalmışdılar. Xocalıda törədilən vəhşiliklər o dövrün beynəlxalq mətbuatında da geniş əks olundu.

Xocalı faciəsi beynəlxalq hüquqa görə məhz soyqırımı (genosid) aktıdır. Çünki bu qırğın insanların məhz azərbaycanlı olduqları üçün kütləvi şəkildə məhv edilməsi məqsədi daşıyırdı. Otuz ilə yaxın davam edən işğaldan sonra, Azərbaycan ordusu 2020-ci il Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin sentyabrındakı antiterror tədbirləri ilə Xocalı qurbanlarının qisasını aldı. Bu gün Xocalı şəhəri tamamilə Azərbaycanın nəzarətindədir və orada böyük bərpa-quruculuq işləri aparılır. Artıq Xocalı şəhidlərinin ruhu şaddır, çünki xalqımız Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm döyüş meydanında qalib gəldi, həm də tarixi ədaləti bərpa etdi.

Ülkər Əliyeva

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəalı