Ev seçimi yox, risk seçimi: düzgün qərar necə verilir? ARAŞDIRMA

Ev almaq bir çox insan üçün həyatın ən böyük qərarlarından biridir. Amma çox vaxt bu qərar emosiyalar üzərindən verilir — bəyəndik, qiymət uyğun gəldi və dərhal razılaşdıq. Halbuki daşınmaz əmlak alışı təkcə seçim deyil, həm də ciddi araşdırma tələb edən prosesdir. Çünki burada edilən kiçik bir səhv sonradan böyük maddi və hüquqi problemlərə çevrilə bilər.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Ən əvvəl diqqət edilməli məsələ evin sənədləridir. Çıxarışın (kupçanın) olub-olmaması əsas şərtdir. Kupçasız evlərdə alıcı faktiki olaraq hüquqi baxımdan qorunmur. Bəzən belə evlər daha ucuz təklif olunur və bu da insanları cəlb edir. Lakin sonradan məlum olur ki, həmin əmlak ya tam rəsmiləşdirilməyib, ya da ümumiyyətlə başqa şəxsin adına qeydiyyatdadır. Bundan əlavə, evin girovda olub-olmaması, üzərində hər hansı borc və ya məhkəmə işi olub-olmaması da mütləq yoxlanmalıdır. Əks halda, siz başqasının problemini öz üzərinizə götürmüş olursunuz.

Texniki vəziyyət də ən az hüquqi məsələlər qədər vacibdir. İlk baxışda ideal görünən evdə gizli problemlər ola bilər. Divarlardakı xırda çatlar, rütubət qoxusu, zəif istilik sistemi kimi detallara diqqət yetirilmədikdə sonradan ciddi təmir xərcləri ortaya çıxır. Xüsusilə yeni tikililərdə bəzən keyfiyyətsiz materiallardan istifadə olunur və bu, bir müddət sonra özünü büruzə verir.

Evin yerləşdiyi ərazi də qərara birbaşa təsir etməlidir. İnfrastrukturun zəif olduğu yerlərdə yaşamaq zamanla çətinləşir. Məktəb, xəstəxana, ictimai nəqliyyat kimi əsas ehtiyaclara çıxış yoxdursa, bu, gündəlik həyat keyfiyyətini aşağı salır. Digər tərəfdən, sakit görünən bir ərazi gələcəkdə tikinti və ya yol layihələri səbəbilə səs-küylü və narahat bir məkana çevrilə bilər.

Ətraf mühit faktorları da çox vaxt nəzərdən qaçırılır. Yağış zamanı ərazidə su yığılıb-yığılmadığını, xüsusilə həyət evlərində və birinci mərtəbələrdə su basma riskini yoxlamaq vacibdir. Bu cür problemlər yalnız müəyyən hava şəraitində üzə çıxır və əvvəlcədən araşdırılmadıqda sonradan ciddi narahatlıq yaradır.

Maliyyə məsələləri isə təkcə evin qiyməti ilə bitmir. Bir çox hallarda alıcılar gizli xərcləri hesaba qatmır. Təmir, kommunal ödənişlər, bina xərcləri və digər əlavə ödənişlər ümumi büdcəni xeyli artırır. Nəticədə əvvəlcə sərfəli görünən ev əslində daha baha başa gəlir.

Bütün bunlarla yanaşı, bazarda fırıldaqçılıq halları da az deyil. Eyni evin bir neçə nəfərə satılması, saxta sənədlər, alıcını tələsdirmək üçün yaradılan süni təzyiq kimi hallar tez-tez rast gəlinir. Xüsusilə “təcili satılır” adı ilə təqdim olunan elanlara qarşı diqqətli olmaq lazımdır.

Ən sonda isə insan amili dayanır. Çoxları evi bəyəndiyi anda qərar verir, alternativlərə baxmır və ya kifayət qədər araşdırma aparmır. Halbuki bu prosesdə səbirli olmaq, müqayisə etmək və hər detalı yoxlamaq ən düzgün yanaşmadır.

Nəticə olaraq demək olar ki, ev almaq sadəcə seçim deyil, həm də risklərin düzgün idarə olunmasıdır. Kim bu prosesi düşünülmüş şəkildə aparırsa, o həm maddi, həm də psixoloji baxımdan özünü qorumuş olur.

Ayşən Sadıxzadə