Icma.az
close
up
RU
Evimizi niyə və necə yıxırıq? FAKTLAR VƏ RƏQƏMLƏR

Evimizi niyə və necə yıxırıq? FAKTLAR VƏ RƏQƏMLƏR

Ses qazeti portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Elçin Bayramlı

Tarixi faktlar və bu günlü elmi araşdırmalar göstərir ki, Yer planeti keçmiş əsrlərdə indikindən dəfələrlə daha gözəl, daha təbii, daha sağlam olub. Lakin son son əsrlərdə biz insanlar dünyamızı məhv etmək yarışına çıxmışıq. Sadəcə bəzi rəqəmlərə baxmaq kifayətdir ki, həyata keçirilmiş cinayətin miqyasını dərk edə bilək.

2 əsr əvvələdək bütün quru səthinin 60%-i meşə ilə örtülmüşdü. Hazırda isə bu göstərici 30%-ə enmişdir. İldə 100 kvadrat km meşə məhv edilir. 1940-cı illərin sonlarından bu yana dünyadakı rütubətli ekvatorial meşələrin yarısı məhv olub. Son 50 il ərzində insan meşələrin 70%-ni məhv edib. Qalan 30% isə hissə-hissə parçalanıb və məhv olmaq təhlükəsi altındadırlar.

Şumluq torpaqların genişləndirilməsi (yağ istehsalı məqsədilə əkilən palma plantasiyaları da daxil olmaqla) meşəsizləşmənin əsas amillərindən (təqribən 50 faiz) birincisidir. İkinci əsas səbəb örüş sahələridir (38,5 faiz).

Dünyadakı meşələr hər il atmosferdən 2 milyard tondan çox karbon qazını udur və onu oksigenə çevirir.

Heyvanların və bitkilərin təxminən 80 faizi meşələrdə yaşayır. Bütün quru heyvan növlərinin təxminən 50%-i meşələrdə yaşayır. Meşələrsiz həyat mövcud ola bilməz. Ona görə də, bəzi ölkələrdə süni meşələr salınır, qırılmış meşələrin bərpası yolla axtarılır.

Tədqiqatçılar baxış keçiriblər. Amerikada və Qərbi Afrikada 2200 ərazidə əkinçilik üçün məhv edilmiş və sonra tərk edilmiş meşə əraziləri tədqiq edilib. Məlum olub ki, meşələr 10 ildən də az müddətdə bərpa olunmağa başlayır. “Science” elmi jurnalındakı məlumata görə təxminən 100 il ərzində məhv olunmuş meşələr tam olaraq əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilir.

Bu yaxınlarda Braziliyadakı alimlər meşələrin həm təbii yolla bərpasını, həm də insanların iştirakı ilə bərpasını tədqiq ediblər. Bu tədqiqatın nəticəsi ilə bağlı "National Geographic” jurnalında deyilir: “Tədqiqatçılar ağac əkməyin vacib olmadığını biləndə çox sevindilər”. Araşdırmalar nəticəsində məlum oldu ki, müşahidə olunan ərazilərdə heç bir ağac əkilmədən cəmi 5 il ərzində təbii yolla ağaclar əmələ gəlib.

Hazırda dünya üzrə meşə örtüyünün sahəsi 4 milyard hektardır. Bunun 809 milyon hektarı Rusiya Federasiyasının, 478 milyon hektarı Braziliyanın, 310 milyon hektarı Kanadanın və 303 milyon hektarı ABŞ-nin payına düşür.

Problem təkcə meşələrlə bağlı deyil, digər təbii resurslarla bağlı da vəziyyət ağırdır. Son 100 ildə 45 min göl məhv edilib. Hər il kimyəvi sənaye 100 milyon ton 70 000 fərqli birləşməni təbiətə atır və hər il də bu assortimentin sayına 1000 yeni birləşmə əlavə olunur. Bu kimyəvi məhsulların yalnız az bir qismi insan və təbiət üçün zərərsizdir.

Son 50 il ərzində quşların 1/4 hissəsin məhv edib, 11% isə hal-hazırda məhv olma təhlükəsi altındadır. Məməlilərin 18%-i, balıqların 5%-i, bitkilərin isə 8% məhv olmaqla üz-üzədirlər. Mərcan rifləri balıq ehtiyatının tükənməsi, çirklənmə, epidemik xəstəliklər və temperaturun yüksəlməsindən əziyyət çəkir.

Bəşəriyyət 50 il ərzində iri balıq ehtiyatının 90%-ni məhv edib. Tanınmış balıq ovu məkanlarının 22% hədsiz ekspluatasiya nəticəsində balıq ehtiyatını tükətmiş, 44%-i isə tükənmə təhlükəsi ilə üz-üzədir. Yeyilə bilən balıqları ovlayarkən hər il tora düşən 27 milyon ton digər dəniz canlısı yenidən dənizə atılır. Aydın məsələdir ki, onlara artıq yaşamağa davam edə biləcək vəziyyətdə olmurlar. Dənizin dibi bəzi yerlərdə tullantı ilə o qədər örtülüdür ki, orda artıq heç nə yaşaya bilmir.

Okeanlarda və dənizlərdə təxmini hesablamalara görə 15 milyard ton plastik tullantı var. Kimya sənayesi atmosferə, su mənbələrinə hər il milyonlarla ton zəhərli maddələr buraxır. Faydalı qazıntıların amansızlıqla yer təkindən çıxarılması planetin kimyəvi balansını pozur, bir sözlə biz yerin altını üstünə çevririk. Bu səbəbdən yerdə həyat getdikcə çətinləşir, təbii fəlakətlər artır, xəstəliklər çoxalır.

Ona görə də ekologiyanı qorumaq, təbiəti sağlam saxlamaq ilk işimiz olmalıdır. Unutmamalıyıq- Yer ümumi evimizdir evimizi dağıtsaq, artıq bizə kainatda başqa ev yoxdur. Nə yaşayış üçün yararlı planet var, nə də hansısa planetə köçə bilmək üçün müvafiq texnologiyamız. Belə davam eləsək, tezliklə həm dünyanı, həm özümüzü məhv edəcəyik. İnsan cəmiyyəti gec-tez bu həqiqətlə barışmalıdır.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:248
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2025 17:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see292

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see284

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see283

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see268

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see265

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see260

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see259

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see239

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see230

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see221

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see212

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see209

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see209

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see208

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see208

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see206

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see203

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see198

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see194

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri