Icma.az
close
up
RU
Evimizi niyə və necə yıxırıq? FAKTLAR VƏ RƏQƏMLƏR

Evimizi niyə və necə yıxırıq? FAKTLAR VƏ RƏQƏMLƏR

Ses qazeti portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Elçin Bayramlı

Tarixi faktlar və bu günlü elmi araşdırmalar göstərir ki, Yer planeti keçmiş əsrlərdə indikindən dəfələrlə daha gözəl, daha təbii, daha sağlam olub. Lakin son son əsrlərdə biz insanlar dünyamızı məhv etmək yarışına çıxmışıq. Sadəcə bəzi rəqəmlərə baxmaq kifayətdir ki, həyata keçirilmiş cinayətin miqyasını dərk edə bilək.

2 əsr əvvələdək bütün quru səthinin 60%-i meşə ilə örtülmüşdü. Hazırda isə bu göstərici 30%-ə enmişdir. İldə 100 kvadrat km meşə məhv edilir. 1940-cı illərin sonlarından bu yana dünyadakı rütubətli ekvatorial meşələrin yarısı məhv olub. Son 50 il ərzində insan meşələrin 70%-ni məhv edib. Qalan 30% isə hissə-hissə parçalanıb və məhv olmaq təhlükəsi altındadırlar.

Şumluq torpaqların genişləndirilməsi (yağ istehsalı məqsədilə əkilən palma plantasiyaları da daxil olmaqla) meşəsizləşmənin əsas amillərindən (təqribən 50 faiz) birincisidir. İkinci əsas səbəb örüş sahələridir (38,5 faiz).

Dünyadakı meşələr hər il atmosferdən 2 milyard tondan çox karbon qazını udur və onu oksigenə çevirir.

Heyvanların və bitkilərin təxminən 80 faizi meşələrdə yaşayır. Bütün quru heyvan növlərinin təxminən 50%-i meşələrdə yaşayır. Meşələrsiz həyat mövcud ola bilməz. Ona görə də, bəzi ölkələrdə süni meşələr salınır, qırılmış meşələrin bərpası yolla axtarılır.

Tədqiqatçılar baxış keçiriblər. Amerikada və Qərbi Afrikada 2200 ərazidə əkinçilik üçün məhv edilmiş və sonra tərk edilmiş meşə əraziləri tədqiq edilib. Məlum olub ki, meşələr 10 ildən də az müddətdə bərpa olunmağa başlayır. “Science” elmi jurnalındakı məlumata görə təxminən 100 il ərzində məhv olunmuş meşələr tam olaraq əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilir.

Bu yaxınlarda Braziliyadakı alimlər meşələrin həm təbii yolla bərpasını, həm də insanların iştirakı ilə bərpasını tədqiq ediblər. Bu tədqiqatın nəticəsi ilə bağlı "National Geographic” jurnalında deyilir: “Tədqiqatçılar ağac əkməyin vacib olmadığını biləndə çox sevindilər”. Araşdırmalar nəticəsində məlum oldu ki, müşahidə olunan ərazilərdə heç bir ağac əkilmədən cəmi 5 il ərzində təbii yolla ağaclar əmələ gəlib.

Hazırda dünya üzrə meşə örtüyünün sahəsi 4 milyard hektardır. Bunun 809 milyon hektarı Rusiya Federasiyasının, 478 milyon hektarı Braziliyanın, 310 milyon hektarı Kanadanın və 303 milyon hektarı ABŞ-nin payına düşür.

Problem təkcə meşələrlə bağlı deyil, digər təbii resurslarla bağlı da vəziyyət ağırdır. Son 100 ildə 45 min göl məhv edilib. Hər il kimyəvi sənaye 100 milyon ton 70 000 fərqli birləşməni təbiətə atır və hər il də bu assortimentin sayına 1000 yeni birləşmə əlavə olunur. Bu kimyəvi məhsulların yalnız az bir qismi insan və təbiət üçün zərərsizdir.

Son 50 il ərzində quşların 1/4 hissəsin məhv edib, 11% isə hal-hazırda məhv olma təhlükəsi altındadır. Məməlilərin 18%-i, balıqların 5%-i, bitkilərin isə 8% məhv olmaqla üz-üzədirlər. Mərcan rifləri balıq ehtiyatının tükənməsi, çirklənmə, epidemik xəstəliklər və temperaturun yüksəlməsindən əziyyət çəkir.

Bəşəriyyət 50 il ərzində iri balıq ehtiyatının 90%-ni məhv edib. Tanınmış balıq ovu məkanlarının 22% hədsiz ekspluatasiya nəticəsində balıq ehtiyatını tükətmiş, 44%-i isə tükənmə təhlükəsi ilə üz-üzədir. Yeyilə bilən balıqları ovlayarkən hər il tora düşən 27 milyon ton digər dəniz canlısı yenidən dənizə atılır. Aydın məsələdir ki, onlara artıq yaşamağa davam edə biləcək vəziyyətdə olmurlar. Dənizin dibi bəzi yerlərdə tullantı ilə o qədər örtülüdür ki, orda artıq heç nə yaşaya bilmir.

Okeanlarda və dənizlərdə təxmini hesablamalara görə 15 milyard ton plastik tullantı var. Kimya sənayesi atmosferə, su mənbələrinə hər il milyonlarla ton zəhərli maddələr buraxır. Faydalı qazıntıların amansızlıqla yer təkindən çıxarılması planetin kimyəvi balansını pozur, bir sözlə biz yerin altını üstünə çevririk. Bu səbəbdən yerdə həyat getdikcə çətinləşir, təbii fəlakətlər artır, xəstəliklər çoxalır.

Ona görə də ekologiyanı qorumaq, təbiəti sağlam saxlamaq ilk işimiz olmalıdır. Unutmamalıyıq- Yer ümumi evimizdir evimizi dağıtsaq, artıq bizə kainatda başqa ev yoxdur. Nə yaşayış üçün yararlı planet var, nə də hansısa planetə köçə bilmək üçün müvafiq texnologiyamız. Belə davam eləsək, tezliklə həm dünyanı, həm özümüzü məhv edəcəyik. İnsan cəmiyyəti gec-tez bu həqiqətlə barışmalıdır.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:275
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2025 17:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see313

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see302

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see289

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see283

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see279

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see269

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see251

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see248

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see245

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see241

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see240

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see238

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see234

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see227

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see226

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see221

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see202

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see197

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see193

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri