FAO: Tammiqyaslı qlobal ərzaq böhranı labüddür

Bakı, 14 aprel, AZƏRTAC

Hörmüz boğazındakı fasilələr növbəti əkin mövsümü üçün lazım olan yanacaq və vacib gübrələrin axınını dayandırmaq təhlükəsi yaradıb və qlobal qida sistemləri ağır təzyiq altındadır. Bu vəziyyət ərzaq qiymətlərinin artması və yeni inflyasiya dalğası riskini artırır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə hesabat hazırlayan BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) vurğulayıb: “Dar, lakin vacib su yolu olan Hörmüz boğazından dünyanın enerji və kənd təsərrüfatı məhsullarının əhəmiyyətli bir hissəsi daşınır. Fevralın 28-də hərbi əməliyyatların başlamasından bəri baş verən fasilələr artıq yeni əkilmiş əsas məhsullar üçün neft, qaz və gübrə axınlarını məhdudlaşdırır və dalğalanma effektləri Yaxın Şərqin hüdudlarından daha çox kənara çıxır”.

Təşkilatın baş iqtisadçısı Maksimo Torero qeyd edib ki, xam neftin 30-35 faizi, təbii qazın 20 faizi və gübrələrin 20-30 faizini daşıyan gəmilər Körfəzdə hərəkətsiz qalıb. Atəşkəs qısa müddətə gəmiçiliyin bərpa olunacağına dair gözləntiləri artırsa da, qeyri-müəyyənlik yüksək olaraq qalır. Bu həftənin sonunda Pakistanın vasitəçiliyi ilə ABŞ ilə İran arasında aparılan danışıqlar da nəticəsiz olub. Bir çox tanker Körfəzdə qalıb, yeni gəmilər hələ də dəhlizə daxil olmayıb. Gəmi sahibləri və sığortaçılar davam edən təhlükəsizlik problemi fonunda bahalı aktivləri və heyətləri riskə atmaq istəmirlər. Gərginlik azalsa belə, nəqliyyatın normallaşması günlər və ya həftələr çəkə bilər.

FAO-nun Kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı bölməsinin direktoru Devid Laborde xəbərdarlıq edir ki, bu gecikmə çox ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Böhrandan əvvəl Körfəzdən yola düşən yüklərin böyük bir hissəsi artıq təyinat yerinə çatıb və bu o deməkdir ki, dünya artıq tədarükün azalmağa başlaya biləcəyi bir mərhələyə qədəm qoyur. “Biz qarşıdakı günlərdə tədarükdə əsl dayanmanın fəsadlarını görəcəyik”, -deyə o vurğulayıb.

Giriş xərclərinin kəskin artmasına baxmayaraq, qlobal ərzaq qiymətləri hələ də artmayıb, amma FAO iqtisadçılarının vurğuladığı bir məqamı əsas sabitliyin əlaməti kimi səhv salmaq olmaz.

FAO-nun mart ayı üçün Ərzaq Qiymətləri İndeksi yalnız cüzi artımlar göstərib ki, bu da güclü qlobal ehtiyatları və keçənilki yaxşı məhsuldarlığı əks etdirir. Torero deyib: “Bizdə kifayət qədər ehtiyat var və bu, hələ ki, kənd təsərrüfatı-ərzaq sisteminin şoka davamlı olmasına imkan verir. Lakin bu bufer qısamüddətli ola bilər. Qarşıdakı həftələrdə əkin qərarları verildikcə, daha yüksək xərclər və gübrələrə məhdud çıxışla üzləşən fermerlər çətinliklə qarşılaşacaq. Yaxın günlərdə vəziyyət normallaşmasa, istehsalçılar daha az məhsul istehsal etməli olacaq, məhsuldarlıq aşağı düşəcək. Bu, öz növbəsində, ilin sonlarında və növbəti ildə ərzaq qiymətlərini artıra bilər”.

FAO hökumətləri və beynəlxalq maliyyə qurumlarını təcili hərəkətə keçməyə çağırır. Böhranın təsirini azaltmaq təkliflərinə ticarət məhdudiyyətlərindən yayınmaq, sosial müdafiə vasitəsilə həssas ailələri dəstəkləmək, kredit xətləri və idxal maliyyələşdirməsi də daxil olmaqla fermerlər üçün likvidliyin təmin edilməsi daxildir. Uzunmüddətli perspektivdə böhran enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi, infrastrukturun gücləndirilməsi və Hörmüz boğazı kimi maneələrdən asılılığın azaldılmasının zəruriliyini vurğulayır.

Amma FAO vurğulayır ki, tammiqyaslı ərzaq böhranı labüddür, onun qarşısını almaq üçün pəncərə sürətlə bağlanır.