Fazil Mustafa Saleh Məmmədova elə cavab verdi ki...

Mərhum Əbülfəz Elçibəy prezident olarkən təyin etdiyi bir maliyyə naziri vardı. Adı Saleh Məmmədov idi. Bəlkə də kimsə iqtisadçı kimi daha doğru qiymətləndirə bilər, ancaq bir neçə dəfə ayaqüstü söhbətdən sonra o zamandan bəsit bir düşüncə sahibi təsəvvürü yaratmışdı məndə. Bu səbəbdən də heç vaxt təmas qurmağa marağım olmadı.

Sonralar bir-iki dəfə populust layihələrlə gündəmə gəlməyə təşəbbüs etdi, hər halda bunlar da orijinal layihələr kimi diqqət cəlb etmədi. Ola bilsin ki, öz sahəsində kimlərsə yaxşı mütəxəssis hesab etsin, buna görə kimsənin haqqına girə bilmərəm. Ancaq bu da inandırıcı görünmür, çünki iqtisadi təlatümlərin yaşandığı son 20 ildə ən azı diqqətçəkici bir neçə ciddi təhlillə çalışmalarını duymaq mümkün olardı. Necə ki, tanıdığım ən azı 7-8 iqtisadçının bu sahədə sanballı işləri ilə tanış olmuşan və bu mənbələrdən lazımınca faydalanmışam. Ancaq bir neçə dəfə tarix mövzusunda əleyhimizə qeydlərinə rast gəldiyimdə bu sahədə piyadalığına zərrə qədər şübhəm qalmadı.

Bu da mövzumuz üçün əsas deyil. Əlbəttə, bir mövzuda hamı eyni fikirdə ola bilməz, ancaq gərək hansısa fikirdə olasan ki, əks fikri təkzib edə biləsən. Sözümün canı başqa yerdədir. Haradasa on il öncə olar, bir dəfə Milli Məclis rəhbərliyinə çağırıb söylədilər ki, sizdən şikayət var. Baxdım ki, şikayəti professor Saleh Məmmədov imzalı biri yazıb və mənim guya xalqın tarixini və onun qəhrəmanlarını təhqir etdiyimi vurğulayaraq cəzalandırılmağımı tələb edib. Gülərək cavab verdim ki, dünən də, bu gün də, sabah da mənim düşüncə və görüşlərimə qarşı bu cür qeyri-ciddi və və qeyri -peşəkar yanaşmaların heç bir əhəmiyyəti yoxdur və kimsə mənə necə düşünəcəyimi öyrədə bilməz. Kitaba, məqaləyə, fikrə əsaslandırılmış kitabla, məqalə ilə, fikirlə cavab verilər. Söylədim ki, burada acınacaqlı başqa bir məqam var: müasir dövrün özünü demokrat sayan bir hansısa professoru tamamailə bilgisiz olduğu bir sahədə addim atdığının fərqinə varmadan araşdırmalar aparıb yazı yazan bir müəllifin fikirlərinin boğulmasını tələb edir. Bu kimi epizodlar, 1937-38-ci illərdə yazılmış məlum məktubları xatırlatdı mənə. Əlbəttə, tarix, din şüuru mövzusunda problemlər ətrafında istənilən ciddi opponentlə debatlara dəfələrlə çıxmışam, fikirlərimi tutarlı arqumentlərlə əsaslandırmağa çalışmışam. Bu prosesdə xeyli təhqir, böhtan, şantajla da qarşılaşmışam, ancaq bir çox hallarda bütöv bir qaragüruh axının qarşısında təkbaşına duruş gətirmişəm. İndi də təqribən o cürdir. Yazılan yazını, ortaya qoyulan kitabı bir qırağa qorub şəxsimə qarşı aparılan bu kampaniyanı da ağılsevər insanların dəstəyi ilə rahatlıqla boşa çıxaracağam. Sadəcə bir məqam diqqətimi çəkdi. Geriçiliyi, saxta tarix nağıllarını müdafiə edərək fikirlərimizi təhrif etməklə ictimai rəyi çaşdırmağa çalışan bir yazının altında baxıram ki, yenə də həmin professor Saleh Məmmədov peyda olur və özünəməxsus bəsit düşüncəsini təkrarlayır: "Mən o vaxt demişdim ki, bunu cəzalandırmaq lazımdır".Bu zavallı çayxana professoru eynən dinçi radikallar kimi düşünür və yenə də məntiqi sıfırlananda cəzadan, yox etmədən, susdurmadan dəm vurur.

Bu cür epizodlarla bağlı xeyli təcrübəli sayıla bilərərm və anladığım gerçək budur ki, xalq üçün, cəmiyyət üçün faydalı olan nə varsa, yazmaqdan çəkinməyin. Çünki yazılan hər zaman anlayan insanlar üçündür. Qaragüruh belə istəyir, hələ vaxtı deyil kimi ifadələrə baş qoşulsaydı, nə Yunanlarda, nə də Ortaçağda hansısa fikir həyatı ola bilərdi. Biz də də nə Axundov, nə Mirzə Cəlil, nə də Sabir olardı. Böyük Rəsulzadənin möhtəşəm bir fikrini təkrar xatırlatmaq istəyirəm: “Tarix, əlbəttə hər millətin siyasi həyatını və istiqlaliyyətini tədqiq edərkən, heç bir xətanı unutmayacağı kimi, heç bir fərdi də məsuliyyətsiz buraxmayacaqdır! Siyasətçilər siyasi xətalarından, alimlər tənbəlliyindən, hərbçilər yanlış müdafiə taktikalarından, camaat məfkurəsizliyindən, cahil də cahilliyindən məsuliyyət daşıyırlar.”

Şəxsən mən öz məsuliyyətimin hansı kateqoriyaya aid olduğunu dəqiq bilirəm. Salah Məmmədov kimi düşünənlərin isə hansı kateqoriyada məsuliyyət daşıdığının seçimini özlərinə buraxıram.

Fazil Mustafa,

Milli Məclisin komitə sədri