Fizikada Yeni Era: Başqa ölçülü hissəciklər tapıldı

İndiyə qədər kainatdakı bütün hissəciklər iki qrupa bölünürdü: Fermionlar (maddəni təşkil edənlər) və Bozonlar (qüvvə daşıyıcıları). Lakin Yaponiya və ABŞ alimlərinin birgə araşdırması bu ikili quruluşu sarsıdan "anyonların" birölçülü aləmdə də varlığını ortaya qoyub.

Milli.Az xəbər verir ki, Nobel mükafatçısı Frank Vilçek tərəfindən adlandırılan anyonlar, xüsusiyyətləri həm fermionlara, həm də bozonlara bənzəyən, lakin hər ikisindən fərqlənən kvazi-hissəciklərdir. Onların ən böyük özəlliyi "tənzimlənə bilən" olmalarıdır.

Üç ölçüdə qayda sərtdir: Hissəciklər yerini dəyişdikdə sistem ya +1 (bozon), ya da -1 (fermion) dəyərini alır.

Aşağı ölçülərdə qaydalar dəyişir: Birölçülü sistemlərdə hissəciklər bir-birinin içindən keçmək məcburiyyətində qaldığı üçün bu dəyər -1 ilə +1 arasında istənilən rəqəm ola bilir. Bu isə o deməkdir ki, biz bu hissəciklərin xüsusiyyətlərini riyazi olaraq "tənzimləyə" bilərik.

Okinawa Elm və Texnologiya İnstitutu (OIST) və Oklahoma Universitetinin bu kəşfi kvant kompüterləri üçün yeni bir qapı açır. Anyonların bu qeyri-adi davranışı daha stabil və sürətli kvant hesablamalarına imkan yarada bilər.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az