Fransa həbsxanaları: Avropa Şurası təşvişə düşüb: siçovul, tarakan, rütubətli kamera, zorakılıq...

Bu gün Avropa Şurası Fransa həbsxanalarının vəziyyətini pisləyərək, onların insan anbarlarına çevrilməsinə qarşı bir hesabat yayıb.

Bakıvaxtı.az "LeMonde.fr"ə istinadən xəbər verir ki, Avropa Şurasının İşgəncələrin Qarşısının Alınması Komitəsinin (CPT) prezidenti Alan Mitçel verdiyi açıqlamada bildirib ki, Fransadakı həbsxana şəraitindən son dərəcə narahatdır. CPT nümayəndə heyəti 2024-cü ilin sonlarında Fransanın dörd həbsxanasına - Paris bölgəsindəki "Fleury-Mérogis" və "Fresnes", Marseldəki "Les Baumettes" və "Villefranche -sur-Saône" (Rhône) - eləcə də Marseldəki "La Valentine" yetkinlik yaşına çatmayanların saxlanma mərkəzinə baş çəkib. Onların qiymətləndirməsi zamanı müəyyən olunub ki, həbsxanada həddindən artıq sıxlığın artması xüsusilə narahatedicidir.

CPT nümayəndə heyəti fiziki zorakılıqla bağlı etibarlı iddialar toplayıb. Məhbuslar arasında fiziki zorakılıq, xüsusən də həbsxana işçilərinin ümumiyyətlə müdaxilə etmədiyi idman meydançalarında geniş yayılıb. Hətta zorakılıq o dərəcədə geniş yayaılıb ki, bəziləri bu zorakılıqdan qorxaraq kameralarını tərk etməkdən imtina edirlər.

Binalarla bağlı CPT qeyd edir ki, «Fresnes» həbsxanasındakı saxlanma şəraiti dəhşətli idi :

"Binalar və kameralar rütubətli, bərbad və antisanitar vəziyyətdə idi, həmçinin siçovulların, tarakanların və taxtabitilərin olması həyəcan vericiidi. «Villefranche» və «Fleury-Mérogis » qadınların saxlanma mərkəzində kameralar köhnə və bərbad vəziyyətdə idi, mebelləri və pəncərələri sınıq idi" .

Hesabatda, ümumiyyətlə, məhbusların fəaliyyət qrafiki pislənir :

"Onlar gündə təxminən iyirmi saat, həftəsonları isə daha çox vaxtlarını kameralarında keçirirlər. Yetkinlik yaşına çatmayanlar bölmələrində təhsilin çox vaxt gündə bir və ya iki saatla məhdudlaşdırıldığı müşahidə olunur".

CPT nümayəndə heyəti həmçinin 14 dörd polis və jandarma məntəqəsinə baş çəkib. Onlar məntəqələrdə tez-tez antisanitar şəraitin, tualetlərin tıxandığını müşahidə ediblər. Müsahibə verən dustaqlardan biri 2020-ci ildə ABŞ-da Corc Floydun ölümünü xatırladan döyülmələr və hətta zorakılıq halları barədə məlumat verib: "Bir neçə kişi bir neçə polis məmuru tərəfindən yerə yıxılaraq, döyülür. Bəzən polislər dizlərini onların sinələrinə və boynlarına sıxıb, təzyiq göstərirlər, bəzən isə ayaqları ilə distaqların üzlərini əzirlər".  CPT xəbərdarlıq edib ki, belə bir üsula yenidən baxılmalıdır, çünki bu, asfiksiya riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır".

Hesabatda yer alan cavablarında Fransa hakimiyyəti hüquq-mühafizə orqanlarına verilən təlimi gücləndirmək niyyətində olduqlarını, işlərin görülməsi və ya maddi şəraitin yaxşılaşdırılması öhdəliyini götürdüklərini bildirirlər. Yanvarın əvvəlində ədliyyə naziri Gerald Darmanin, xüsusən də yeni həbsxanalar tikməklə həbsxanalarda həddindən artıq sıxlıqla mübarizə aparmaq niyyətində olduğunu bildirsə də, məhbusların sayının tənzimlənməsini istisna edib. Onun nazirliyi növbəti 18 ay ərzində modul tipli həbsxanalarda əlavə 3 min yer açmağı planlaşdırır.

Rəsmi rəqəmlərə görə, 1 dekabr 2025-ci il tarixinə Fransada 63min 613 həbsxana yeri üçün rekord sayda - 86 min 229 məhbus var idi ki, bu da ümumi doluluq nisbətinin 136,5%-ni təşkil edir. Hesabatda deyilir ki, CPT qəti şəkildə inanır ki, yeni saxlama müəssisələrinin tikintisi və ya həbsxanaların tutumunun artırılması həddindən artıq sıxlıq probleminin davamlı həlli deyil".

Fransa həbsxana sıxlığına görə Avropada ən pis göstəricilərə malik ölkələrdən biridir. Qırx altı üzv dövləti olan Avropa Şurasının 2025-ci ilin iyul ayında dərc etdiyi bir araşdırmaya görə, yalnız Sloveniya və Kipr daha pis vəziyyətdədir.

Aydın Baxış