Gecə işləyənlər üçün maraqlı kəşf

Güclü işıq gecə işləyərkən beynin diqqəti və ayıqlığı qorumasına kömək edə bilər.

Azpost.info bildirir ki, bu nəticə “Scientific Reports” jurnalında dərc olunan meta-analizdə ortaya çıxıb.

Alimlər gecə növbəsini təqlid edən şəraitdə işıq terapiyasının koqnitiv funksiyalara təsirini araşdıran 16 tədqiqatın nəticələrini təhlil ediblər. Araşdırmalarda ümumilikdə 311 nəfər iştirak edib.

İştirakçılar 1056–10 000 lüks intensivlikdə parlaq işığa məruz qoyulub. Nəzarət qrupları isə daha zəif işıqlandırılan şəraitdə saxlanılıb.

Ümumilikdə parlaq işıq qəbul edən iştirakçılar nəzarət qrupundakı insanlarla müqayisədə koqnitiv testlərdə daha yaxşı nəticələr göstəriblər. Ən nəzərəçarpan təsir ayıqlıq, diqqət və reaksiya sürətində müşahidə olunub.

Parlaq işıq diqqəti necə dəyişir?

İştirakçıların birbaşa işıq terapiyası zamanı qiymətləndirildiyi araşdırmalarda güclü işıq ümumi koqnitiv fəaliyyəti yaxşılaşdırıb. Bununla yanaşı, icraedici funksiyalarda da müsbət dəyişikliklər qeydə alınıb. Bura diqqəti cəmləmək, məlumatı emal etmək və mürəkkəb tapşırıqları yerinə yetirmək qabiliyyəti daxildir.

Bəzi göstəricilərdə müsbət təsir işığa məruz qalma başa çatdıqdan sonra da davam edib. Xüsusilə ayıqlıq, diqqət və reaksiya sürətinin yaxşılaşdığı müşahidə olunub.

Ən nəzərəçarpan nəticələr psixomotor ayıqlıq testlərində əldə edilib. Bu, qarşıya çıxan siqnallara mümkün qədər tez reaksiya vermək qabiliyyətidir və gecə işləyən insanlar üçün xüsusilə vacib hesab olunur.

Daha çox işıq daha yaxşı nəticə demək deyil

Araşdırmanın ən maraqlı nəticələrindən biri isə budur: daha çox işıq mütləq daha yaxşı nəticə vermir. Testdən əvvəl işığa məruz qalmanın ümumi müddəti nə qədər uzun olubsa, bəzi müsbət təsirlər bir o qədər zəifləşib.

Alimlər həmçinin “tərs U” prinsipinə uyğun mümkün əlaqə aşkar ediblər. Buna görə orta səviyyəli işıq təsiri həddindən artıq güclü və ya uzunmüddətli təsirdən daha effektiv ola bilər.

Lakin müəlliflər bunun hələlik yalnız hipotez olduğunu vurğulayırlar. Buna görə gecə işləri üçün optimal işıq səviyyəsini və təsir müddətini müəyyənləşdirmək hələ mümkün deyil.

Nəticələr hamıya aid edilə bilərmi?

Tədqiqatçıların fikrincə, nəticələri bütün gecə növbəsi işçilərinə birbaşa şamil etmək hələ tezdir. Araşdırma iştirakçılarının əksəriyyəti gənclər olub. Onların orta yaşı təxminən 24 təşkil edib, iştirakçıların 78 faizi kişi olub.

Bundan başqa, 16 araşdırmanın yalnız 6-sı randomizə edilmiş nəzarətli sınaq olub. Eksperimentlərin keçirildiyi şərait də hər zaman real gecə işinə tam uyğun gəlməyib. Bununla belə, nəticələr göstərir ki, düzgün seçilmiş parlaq işıq gecə işləyən zaman diqqəti və ayıqlığı qorumağa kömək edə bilər.

Alimlər gecə növbələri üçün hansı işıq səviyyəsinin, hansı saatlarda və nə qədər müddət ərzində tətbiq edilməsinin daha effektiv olduğunu müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirirlər.

Sunay

AzPost.az