Gələcəyi cızan “Cizgi”lər...

Əslində “SOS” düyməsini lap çoxdan sıxmalı olduğumuz, dəfələrlə bu barədə yazılmasına, deyilməsinə baxmayaraq hələ də dəyişməz qalan bir mövzu barədə yenidən danışmaq istəyirəm. Həm də 28 oktyabr–Beynəlxalq Animasiya Günü münasibətilə xüsusilə danışmaq istəyirəm ki, bəlkə oyana bilərik, bəlkə düzəliş edə bilərik. Əgər etməsək “Cizgi”lər uşaqlarımıza elə bir gələcək cızacaq ki, illər sonra onları tanıya bilməyəcəyik.

Bu gün münasibətilə çoxsaylı standart yazılarda olduğu kimi, nə animasiyanın tarixindən danışacağam, nə Azərbaycanda cizgi filminin nə zaman yaranmasına nəzər salacağam, nə də son illər istehsal olunan belə filmlərdən söhbət acacağam. Çünki danışmalı olduğumuz elə məsələlər var ki, yuxarıda sadaladıqlarım onun kölgəsində qalır.

Uşaqlarımız hansı cizgi filmlərinə baxır? Bax, günün sualı məhz budur. Onlar üçün cizgi filmlərini kim seçir, kim təqdim edir? Buna nəzarət varmı? Yoxsa uşaqlar nəyə istəyir, ona baxır?

Bu suallara cavab verəcəyimiz təqdirdə elə məsələni də həll etmiş olacağıq. Lakin təəssüf ki, hələ də bu barədə dərindən düşünə bilməyən valideynlər var. Uşaq hansı cizgi filminə baxır, hansı dildə baxır, mövzu nədir, nəyi aşılayır, nədən bəhs edir kimi suallar bəzi valideynlərin düşüncəsi xaricindədir. Odur ki, uşaqların gələcəyinə balta çalan çoxsaylı cizgi filmindən hər zaman olduğu kimi söhbət açmağa dəyər.

Cizgi filminə uşaqlar kiçik yaşlardan baxmağa başlayır. Əslində bu filmləri onlara biz təqdim edirik. Bəzən yemək istəmir, açırıq televizoru və yaxud da telefonumuzu, qarşımıza çıxan ilk cizgi filmini uşağa təqdim edirik ki, başı qarsısın, biz onu rahat, özümüzə əziyyət vermədən yedirə bilək.

Bəzən uşaq ağlayır, narahatlıq edir. Analar isə yenə də onları sakitləşdirmək, işinə mane olmamsı üçün televizor qarşısına qoyur və cizgi filmi ilə başlarını qatır.

Cizgi filmi əslində uşağın inkişafında, intellektinin formalaşmasında əvəzsiz vasitədir. Lakin hər cizgi filmi haqqında bunu demək mümkün deyil. Birincisi, uşaq öz ana dilində cizgi filminə baxmalıdır. Çünki yeni danışmaq istəyən uşağı başqa dildə olan filmlə anlaşılmaz vəziyyətə gətirə, beynini yükləmiş oluruq. Uşaq filmdəki danışıqla ailədəki danışıq arasında çətin bir vəziyyətə düşmüş olur və hansını qəbul edəcəyini bilmir. Elə bu səbəbdən də danışması ləngiyə də bilir.

Uşaqlara cizgi filmləri valideynləri tərəfindən seçilməlidir. Valideyn öncə filmi özü seyr etməli, burada artıq-əskik nə isə olmadığına əmin olandan sonra övladının baxmasına icazə verməlidir.

Xarici ölkələrdə istehsal olunan cizgi filmləri var ki, bu filmlər adamı həqiqətən də heyrətə gətirir: burada azyaşlı uşaqların makiyajdan istifadə etməsi, geyimlərini özləri seçməsi və ana ilə razılaşmaması, maddi vəziyyəti yaxşı olan və yaxşı olmayan dostlar, rəfiqələr arasında ayrı-seçkilik məsələləri var. Ötən aylarda bir cizgi filmi ilə qarşılaşmışdım, burada iki oğlan bir-biri ilə evlənirdi. Bax, bu kimi cizgi filmləri uşaqlarımıza nəyi aşılayır?..

Uşağın yaşına, yaşadığı cəmiyyətə, milli dəyərlərə uyğun olmayan filmlər onların gələcəyinin üzərindən bir cızıq çəkir. Bunu qətiyyən unutmayaq. Eyni zamanda əgər normal filmdirsə, lakin öz ana dilimizdə deyilsə, bu da onlar üçün zərərlidir. Düzdür, başqa dil öyrənmək yaxşıdır. Lakin bu, uşaq öz ana dilini mənimsəyəndən sonra ola bilər.

Beləliklə, uşaqlara elə cizgi filmləri təqdim edək ki, bu filmlər onların gələcək həyatında “özünəməxsus” yer almasın. Dünyaya baxışı yenicə formalaşan, beyni ağ səhifəyə bənzəyən övladımıza hər hansı bir məqsədlə hazırlanan, nəyə xidmət etdiyini heç özümüz də anlamadığımız filmlərə baxmağa icazə verməyək.

Yaxşı olar ki, onlara daha çox vaxt ayıraq. Özümüz baxmadan onların baxmasına mane olaq. Axı onlar cızgi filmini seçmək bacarığında da deyillər. Biz nəyi təqdim etsək, ona da baxacaqlar, ona da maraq göstərəcəklər. Belə isə, birinci özümüzü tərbiyə edək. O mənada ki, uşaqlara nəyi təqdim etdiyimizi anlayaq ki, onların gələcəyinə əngəl yaratmayaq.

Bu barədə yeni yazırıq, yenə deyirik. Fikirləşmək isə bu barədə əsla düşünməyən çoxsaylı valideynin üzərinə düşür. Cizgi filmləri övladımızın gələcəyini işıqlandırsın, yoxsa qaranlığa çevirsin, bu suala cavab verə bilsək, məsələ həll olunmuş sayılır.

Mətanət Məmmədova