Gənclər niyə kirayə əvəzinə kreditlə ev almağa üstünlük verir? ARAŞDIRMA

Son illərdə Azərbaycanda gənclər arasında kirayədə yaşamaq əvəzinə kreditlə mənzil almağa maraq artır. Əmlak bazarı iştirakçıları bildirirlər ki, xüsusilə ailə qurmağa hazırlaşan və ya yeni ailə quran gənclər uzunmüddətli kirayə xərcləməkdənsə, həmin vəsaiti öz evlərinə yönəltməyi daha məqsədəuyğun hesab edirlər. Bu tendensiya təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial və mədəni faktorlarla əlaqədardır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Kirayə pulu “itmiş xərc” kimi qəbul edilir

Azərbaycanda geniş yayılmış düşüncələrdən biri budur ki, kirayəyə ödənilən pul gələcəkdə heç bir mülkiyyət qazandırmır. Məsələn, bir şəxs 10 il ərzində hər ay kirayə haqqı ödəsə, böyük məbləğ xərcləmiş olur, lakin həmin müddətin sonunda ev sahibi olmur. Kredit ödəyən şəxs isə eyni dövrdə mənzil üzərində mülkiyyət hüququ əldə edir.

Bu yanaşma xüsusilə gənclər arasında “öz evimə pul ödəyirəm, başqasının evinə yox” fikrini gücləndirir.

Azərbaycanda ev sahibi olmaq sosial dəyərdir

Bir çox Qərb ölkələrindən fərqli olaraq Azərbaycanda ev sahibi olmaq sadəcə yaşayış məsələsi deyil, həm də sosial status göstəricisi hesab olunur. Ailə qurarkən, övlad böyüdərkən və gələcək planlar qurarkən şəxsi mənzilə sahib olmaq vacib amil kimi qəbul edilir.

Valideynlərin də övladlarını ev almağa təşviq etməsi bu tendensiyanı gücləndirən amillərdəndir. Bir çox ailələr ilkin ödəniş üçün övladlarına maddi dəstək göstərirlər.

Dünya təcrübəsində vəziyyət necədir?

Almaniya: Kirayə normadır

Almaniya dünyanın ən böyük kirayə bazarlarından birinə malikdir. Burada əhalinin əhəmiyyətli hissəsi uzun illər kirayədə yaşayır. Bunun səbəblərindən biri kirayəçilərin hüquqlarının güclü qorunmasıdır. İnsanlar kirayədə yaşadıqları halda da özlərini təhlükəsiz hiss edirlər və ev sahibi olmaq həyati zərurət kimi qəbul edilmir.

ABŞ: Həm kirayə, həm mülkiyyət modeli

Amerika Birləşmiş Ştatlarında uzun müddət ev sahibi olmaq “Amerika arzusu” hesab edilsə də, son illərdə yüksək faizlər və bahalaşan mənzil qiymətləri səbəbindən bir çox gənc kirayədə qalmağa üstünlük verir. Xüsusilə böyük şəhərlərdə mənzil almaq gənclər üçün əvvəlki illərlə müqayisədə daha çətinləşib.

Skandinaviya ölkələri: Elastiklik ön plandadır

İsveç, Norveç və Danimarka kimi ölkələrdə insanlar iş imkanlarına görə şəhər dəyişməyə daha meyilli olduqlarından kirayə bazarı geniş inkişaf edib. Burada ev sahibi olmaq vacib sayılsa da, kirayədə yaşamaq mənfi qarşılanmır.

Şərqi Avropa və Qafqaz: Azərbaycana bənzər yanaşma

Polşa, Rumıniya, Gürcüstan və digər region ölkələrində də insanlar mümkün qədər tez öz evlərinə sahib olmağa çalışırlar. Bu baxımdan Azərbaycan həmin ölkələrə daha çox bənzəyir.

Gənclərin qərarına iqtisadi amillər necə təsir edir?

Mənzil bazarı üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, kirayə qiymətlərinin artması da seçimə təsir edir. Bəzi hallarda aylıq ipoteka ödənişi ilə kirayə haqqı arasında ciddi fərq olmur. Belə vəziyyətdə gənclər kredit ödənişini daha sərfəli hesab edirlər.

Bununla yanaşı, daşınmaz əmlakın uzunmüddətli investisiya kimi qəbul olunması da marağı artırır. Mənzil qiymətlərinin zamanla artacağı gözləntisi ev alışını daha cəlbedici edir.

Bəs risklər nədir?

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, kreditlə ev almaq hər zaman ən yaxşı seçim deyil. Uzunmüddətli maliyyə öhdəlikləri, faiz xərcləri, iş yerinin dəyişməsi və gəlirlərin azalması kimi risklər nəzərə alınmalıdır.

Qərb ölkələrində bir çox gəncin kirayəyə üstünlük verməsinin əsas səbəblərindən biri də məhz bu çeviklikdir. Kirayədə yaşayan şəxs iş və ya təhsil səbəbindən başqa şəhərə köçmək istədikdə daha rahat qərar verə bilir.

Azərbaycanda gənclərin kreditlə ev almağa üstünlük verməsi həm iqtisadi, həm də mədəni səbəblərlə bağlıdır. Ev sahibi olmaq təhlükəsizlik, sabitlik və sosial status simvolu kimi qəbul edilir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə kirayədə yaşamaq daha normal qarşılandığı halda, Azərbaycan və region ölkələrində şəxsi mənzilə sahib olmaq hələ də əsas həyat məqsədlərindən biri olaraq qalır. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, seçim edərkən yalnız emosional amillər deyil, uzunmüddətli maliyyə imkanları da nəzərə alınmalıdır.

Ayşən Vəli