Gəncləri evlilikdən uzaqlaşdıran nədir? Deputatdan maraqlı açıqlama

Son illər gənclərin ailə qurmağı daha gec yaşlara saxlaması cəmiyyətdə müzakirə olunan məsələlərdəndir. Bəs buna səbəb yalnız maddi çətinliklər və mənzil problemidir, yoxsa gənclərin düşüncələri də dəyişib?

“Yeni Sabah”ın suallarını Milli Məclisin Gənclər və idman komitəsinin sədr müavini, Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin üzvü Könül Nurullayeva cavablandırıb:

– Könül xanım, gənclər niyə ailə qurmağa tələsmirlər? Əsas səbəb maddi çətinliklərdir, yoxsa başqa amillər də var? pizza sifarişi

– Gənclərin ailə qurmağı gec yaşlara saxlaması bu dünyanın bir çox ölkəsində müşahidə olunur. Məsələn, BMT-nin 2026-cı il hesabatında istinad edilən məlumatlara görə, ABŞ-də 18-24 yaşlıların yalnız 7%-i 2023-cü ildə evli olub, 30 il əvvəl bu göstərici 18% olub.  2004-2024-cü illər ərzində Avropa İttifaqı ölkələrinin 18-də nikah göstəricisi azalıb.

Mən hesab edirəm ki, gənclərin ailə qurmağı daha gec yaşlara saxlamasının əsas səbəblərindən biri müasir gənclərin düşüncələrilə bağlıdır. Belə ki, gənclərin əksəriyyəti əsasən təhsil almağa, peşəkar inkişaf etməyə və gələcəkdə daha sabit həyat qurmağa üstünlük verirlər. Onlar ailə qurmağı təkcə şəxsi münasibət deyil, həm də böyük məsuliyyət kimi qiymətləndirirlər.

Buna görə də gənclərin ailə qurmağa gec qərar verməsini yalnız ənənələrdən uzaqlaşmaq kimi deyil, dəyişən sosial və iqtisadi şəraitin nəticəsi kimi dəyərləndirmək lazımdır. Mənim yanaşmam bundan ibarətdir ki, möhkəm ailə erkən qurulan ailə yox, sosial, iqtisadi və emosional baxımdan hazırlıqlı insanların qurduğu və davam etdirdiyi ailədir.

– Sizcə, mənzil problemi gənclərin ailə qurmasına nə dərəcədə mane olur?

– Təbii ki, mənzil məsələsi gənclərin ailə qurmasına təsir edən əsas faktorlardan biridir. Mənzil təminatı yaşayış yeri olmaqla yanaşı, həm də ailənin gələcəyə inamı, uşaqların böyüdülməsi və sosial sabitliklə bağlıdır. Buna görə də əlçatan mənzil imkanlarının genişləndirilməsi gənclərin ailə qurmasını asanlaşdıran mühüm addımlardan biridir.

BMT-nin Əhali Fondunun 2026-cı ildə 73 ölkədə 108 926 nəfər 18-39 yaşlı internet istifadəçisi arasında keçirdiyi sorğuda iştirakçıların 57%-i iqtisadi və mənzil problemlərini münasibət qurmağa mane olan mühüm amil kimi göstərib.  “Habitat for Humanity” təşkilatının 2026-cı ildə 22 ölkədə 30 000 nəfərlə apardığı sorğuda isə respondentlərin 62%-i mənzil xərclərinin ailə qurmağı düşünməyi çətinləşdirdiyini bildirib.

Sevindirici haldır ki, Azərbaycanda gənc ailələr güzəştli mənzil və ipoteka kreditləri əldə etmək üçün dövlət xətti ilə bir sıra imkanlardan yararlana bilir.

–  Ailə qurmaq üçün gənclərin dövlət dəstəyinə ehtiyacı varmı?

–  Bəli, şübhəsiz dövlət dəstəyi gənclərin ailə qurmasını və müstəqil həyata başlamasını asanlaşdırır. Burada məqsəd insanları ailə qurmağa məcbur etmək deyil, onların bu qərarı daha əlverişli şəraitdə qəbul etmələri üçün imkanlar yaratmaqdır.

Gənclərin məşğulluğunun artırılması, sosial təminatın yaxşılaşdırılması, peşə hazırlığı proqramlarının genişləndirilməsi vacibdir. Eyni zamanda, gənc ailələrin mənzil əldə etməsi üçün əlçatan maliyyə mexanizmləri də vacibdir. Azərbaycanda dövlət siyasəti ailə qurmaq istəyən insanların qarşısındakı iqtisadi maneələri azaltmağa yönəlib. Əsas məsələ uzunmüddətli və sabit yaşayış imkanlarının təmin edilməsidir.

–  Gənc ailələr üçün hansı güzəştlər tətbiq oluna bilər?

–  Azərbaycanda gənc ailələr üçün müəyyən güzəştlər mövcuddur.  Əsas imkanlar güzəştli ipoteka krediti, MİDA vasitəsilə güzəştli mənzil əldə edilməsi və satmaq öhdəliyi ilə kirayə mənzil mexanizmidir.

Həmçinin müəyyən iş stajına malik dövlət qulluqçuları, müəllimlər və digər nəzərdə tutulan kateqoriyaların nümayəndələri bu hüquqdan yararlana bilər. Ümumiyyətlə, ölkəmizdə gənclər üçün güzəştlər əsasən mənzil, təhsil, məşğulluq, sahibkarlıq və sosial müdafiə sahələrini əhatə edir. Belə ki, ali və orta ixtisas təhsili alan, müvafiq şərtlərə cavab verən tələbələr dövlətin təhsil tələbə krediti proqramından yararlana bilərlər.

Sosial və standart kredit növləri mövcuddur. Bununla yanaşı, Dövlət Məşğulluq Agentliyi işaxtaranlara peşə hazırlığı, karyera məsləhəti və işə yönləndirmə xidmətləri göstərir. Bəzi proqramlarda iştirakçılar üçün əlavə dəstək də nəzərdə tutulur. Gənclərin biznes təşəbbüsləri və startap fəaliyyətləri üçün müxtəlif proqramlar da mövcuddur. Gənclər müxtəlif inkişaf, təlim və könüllülük layihələrində iştirak edə bilərlər. Layihələr təcrübə qazanmağa, yeni bacarıqlar öyrənməyə və gələcək iş imkanlarını genişləndirməyə kömək edir. 

–  Sizcə, gənclərin ailə qurmağa tələsməməsi gələcəkdə ölkədə doğum səviyyəsinə təsir edə bilərmi? 

–  Bəli, gənclərin ailə qurmağı daha gec yaşlara saxlaması uzunmüddətli perspektivdə doğum göstəricilərinə təsir edə bilər. Ailə qurmaq və ilk uşağın dünyaya gəlməsi gecikdikdə, bəzi ailələr planlaşdırdıqları uşaq sayına çatmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bununla belə, doğum səviyyəsi yalnız nikah yaşından asılı deyil. Təhsil, məşğulluq, səhiyyə xidmətləri, uşağa qulluq imkanları və ailələrin gələcəyə inamı da mühüm rol oynayır.

Əsas məqsəd insanları müəyyən yaşda ailə qurmağa təşviq etmək deyil, onların istədikləri ailə həyatını qurmaq üçün əlverişli şərait yaratmaq olmalıdır. Azərbaycanda demoqrafik siyasətin məqsədi mənfi meylləri aradan qaldırmaq, əhalinin artımını və keyfiyyətli insan kapitalının inkişafını təmin etməkdir. Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda yeni doğulan hər uşağa görə 600 manat birdəfəlik müavinət verilir. Həmçinin ailənin vəziyyətindən və digər şərtlərdən asılı olaraq əlavə sosial müavinətlər də təyin olunur. Ümumiyyətlə, analığın və uşaqlığın qorunması, gənc ailələrin dəstəklənməsi, qadınların əmək və yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması ölkəmizdə əsas prioriterlər sırasındadır.

 Əsmətxanım Rzazadə