Gərginlik artdı: İran hərəkətə keçdi Azərbaycan hazırlığa başlayır?

Yaxın Şərqdə gərginlik pik həddədir. Ötən gün İran tərəfi ABŞ-la danışıqlarda irəliləyiş əldə olunmayacağı və hərbi qarşıdurma halında bu ölkənin regiondakı bütün hərbi bazalarının vurulacağını açıqlayıb. Bundan sonra ABŞ-ın Bağdaddakı səfirliyini, İraqda vətəndaşlarını təxliyə etməyə hazırlaşdığı, Bəhreyn və Küveytdəki səfirliklərdə çalışan əməkdaşlarına isə həmin ölkələri tərk etmə icazəsi verdiyinə dair məlumat yayılıb.

Həmçinin bazar günü Omanda Vaşinqton və Tehran rəsmiləri arasında keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün təxirə salındığına dair iddialar yayılıb. Bütün bunlara paralel olaraq İsrail ordusunun yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirildiyi deyilir.

Yaxın Şərqdə nə baş verir? ABŞ İsrailin İrana hücum planı ilə razılaşılıb? Ehtimal qarşıdurmanın Azərbaycana nə kimi təsirləri ola bilər?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Elman Telmanoğlu deyib ki, Yaxın Şərqdəki son gərginliklər, xüsusən İran ilə ABŞ və İsrail arasında artan hərbi-siyasi qarşıdurma ehtimalı regionda ciddi təhlükəsizlik böhranı yaradıb:

“Hadisələrin inkişafı geosiyasi balanslara və regional güclərin strateji mövqelərinə birbaşa təsir göstərir. Bölgədə gərginliyin mahiyyətinə diqqət yetirsək, İranın son bəyanatları və ABŞ-ın regiondakı diplomatik heyətini təxliyə etməyə hazırlaşması, hərbi toqquşma ehtimalının real və yaxın olduğunu göstərir. İranın vurğuladığı “bütün ABŞ bazalarının hədəf alınacağı” xəbərdarlığı, onun hərbi reaksiya verməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir. Bu da Vaşinqtonu ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. Eyni zamanda, İsrailin hərbi hazırlıq vəziyyətini yüksəltməsi, Təl-Əvivin İrana qarşı mümkün preventiv hücum (önləyici zərbə) ssenarisini gündəmə gətirdiyini göstərir. Bu, həm də ABŞ-la koordinasiya olunmuş ola bilər, çünki Vaşinqtonla Tehranın Oman görüşü təxirə salınıb – bu da diplomatik yolların hazırda tükəndiyini göstərə bilər.

Bu hadisələrdə ən maraqlı sual ABŞ və İsrail arasında uzlaşma varmı sualıdır. ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi məsələlərdə tam razılığa gəlib-gəlmədiyini rəsmi olaraq söyləmək çətindir. Ancaq tarixi kontekstdə, İsrailin əsas məqsədi İranın nüvə proqramını dayandırmaqdır. İsrail üçün İranın nüvə silahına sahib olması qırmızı xətdir. ABŞ-ın yanaşması isə belədir: adətən, birbaşa hərbi toqquşmadan qaçaraq diplomatik və iqtisadi təzyiq üsullarını üstün tutur. Amma İsrailin hücum planını dəstəkləməsə də, göz yuma bilər. Belə bir razılaşma mümkündür: İsrail əməliyyatı həyata keçirir, ABŞ isə onu açıq dəstəkləmədən fonda diplomatik və kəşfiyyat dəstəyi verir”.

Elman Telmanoğlu

Həmçinin oxuyun:

Müharibə ANONSU: Yaxın saatlarda İsrail İrana hücum edə bilər – 3 HƏRBİ PLAN

Politoloqun sözlərinə görə, müharibə ehtimalının regional təsiri olacaq:

“Körfəz ölkələri – Bəhreyn, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ ABŞ-ın əsas müttəfiqləridir. Bu ölkələrdəki ABŞ bazaları hədəfə çevrilə bilər. Ticarət və enerji infrastrukturları zərər görə bilər – xüsusilə Hörmüz boğazı bağlanarsa, dünya neft qiymətləri kəskin artacaq. Livan, Suriya və İraq isə İranın bölgədəki müttəfiqləri (“Hizbullah”, Həşdi Şabi, Suriya hökuməti) İsrail və ABŞ hədəflərinə qarşı fəaliyyətə keçə bilər. Bu ölkələrdə ikinci dərəcəli münaqişələr alovlana bilər. Regionda əsas güclərdən biri də Türkiyədir. NATO üzvü olsa da, İran və ABŞ arasında balans saxlamağa çalışır. Gərginliyin artması Ankara üçün diplomatik çətinliklər yarada bilər.

Bu siyasi gərginlik fonunda Azərbaycanın durumu və ehtimal təsirləri nə ola bilər?

Azərbaycan Yaxın Şərqdəki birbaşa münaqişə zonasından uzaq olsa da, gərginlik ölkəyə bir neçə istiqamətdən təsir edə bilər. Enerji bazarları üzərindən, neft qiymətləri kəskin artarsa, Azərbaycan qısa müddətdə iqtisadi baxımdan qazanc əldə edə bilər. Amma uzunmüddətli müharibə enerji bazarlarında qeyri-sabitlik yaradaraq riskləri artırar. Burada ən əsas məsələ regional təhlükəsizlik məsələsidir. İranla qonşuluq və diplomatik əlaqələr Azərbaycanın balans siyasətini çətinləşdirə bilər. İran tərəfinin sərhəd yaxınlığında hərbi fəallığı Azərbaycanın cənub bölgələrində gərginliyi artıra bilər.

Geosiyasi mövqeyə gəldikdə isə Qərb ölkələrinin (xüsusən ABŞ və İsrailin) regionda artan marağı Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artıracaq. Eyni zamanda İran bu maraqları özünə təhdid kimi görə bilər və Azərbaycana müxtəlif təzyiqlər göstərə bilər, məsələn, siyasi, informativ və ya iqtisadi yollarla.

Ümumilikdə isə Yaxın Şərqdə yeni bir müharibənin baş verməsi ehtimalı artmaqdadır. İranın sərt ritorikası və ABŞ-İsrailin hərbi hazırlıqları bir toqquşmanın astanasında olunduğunu göstərir. Azərbaycanın bu gərginlikdə diqqətli və balanslı siyasət aparması böyük əhəmiyyət daşıyır. Həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından vəziyyətin gedişi Bakı üçün həm imkanlar, həm də risklər yaradır”.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az