Gözəllik kimdən gəlir Anadan, yoxsa atadan?

Uşağın fiziki xüsusiyyətləri — üz quruluşu, boyu, göz rəngi və ümumi görünüşü — hər zaman insanlarda maraq doğurur. Ən çox verilən suallardan biri də budur: uşaq daha çox anaya oxşayır, yoxsa ataya? Bəs “gözəllik” kimdən gəlir?
Demokrat.az xəbər verir ki, müasir genetika göstərir ki, uşağın xarici görünüşü tək bir valideyndən deyil, hər iki valideyndən gələn genlərin mürəkkəb qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır.
Uşaq genetik olaraq necə formalaşır?
İnsan bədəni 23 cüt xromosomdan ibarətdir. Bu xromosomların yarısı anadan, yarısı isə atadan gəlir. Hər bir xromosomda minlərlə gen yerləşir və bu genlər müxtəlif xüsusiyyətləri müəyyən edir: göz rəngi, saç quruluşu, dəri tonu, üz forması, boy və skelet quruluşu.
Bu səbəbdən uşaq genetik olaraq həm ananın, həm də atanın xüsusiyyətlərini daşıyır.
Niyə uşaqlar fərqli valideynə oxşayır?
Uşağın kimə daha çox oxşaması sadə “yarı-yarıya” prinsipinə əsaslanmır. Burada bir neçə vacib mexanizm rol oynayır.
Dominant və resessiv genlər
Bəzi genlər dominant olur və daha güclü şəkildə özünü göstərir, digərləri isə resessivdir və gizli qala bilər. Məsələn, tünd göz rəngi çox vaxt dominant, açıq göz rəngi isə resessiv olur. Buna görə uşaq bəzən valideynlərdən çox nənə və ya babaya oxşaya bilər.
Genetik rekombinasiya
Hər uşaqda genlər fərqli şəkildə qarışır. Bu proses hər bir uşağın unikal görünüşə malik olmasına səbəb olur və eyni valideynlərin övladları belə bir-birindən fərqlənə bilər.
Poligenik xüsusiyyətlər
Boy, üz simmetriyası və bədən quruluşu kimi xüsusiyyətlər bir deyil, bir neçə genin birlikdə təsiri ilə formalaşır. Bu isə irsiyyəti daha mürəkkəb edir.
“Gözəllik” genetikdirmi?
Elmi baxımdan gözəllik subyektiv anlayışdır və tam şəkildə genlərlə ölçülmür. Bununla belə, bəzi bioloji faktorlar rol oynayır: üz simmetriyası, dəri sağlamlığı, proporsiyalar və ümumi harmoniya. Bu xüsusiyyətlər genetik və hormonal inkişafla əlaqəlidir.
Ana və ata təsiri arasında fərq varmı?
Genetik baxımdan hər iki valideyn bərabər rol oynayır. Lakin bəzi istisnalar mövcuddur.
Mitoxondrial DNT yalnız anadan ötürülür və əsasən hüceyrənin enerji istehsalına təsir edir.
Cinsiyyət xromosomları isə uşağın cinsiyyətini müəyyən edir: ana həmişə X xromosomu verir, ata isə X və ya Y xromosomu ötürür.
Epigenetika: genlər necə aktivləşir?
Müasir elm göstərir ki, genlər yalnız mövcud olmaqla kifayətlənmir, onların aktivliyi də mühümdür. Hamiləlik dövrü, qidalanma, stress və hormonal balans kimi faktorlar genlərin necə “işləyəcəyinə” təsir edə bilər. Bu sahə epigenetika adlanır.
Nəticə
Uşağın xarici görünüşü həm anadan, həm də atadan gələn genlərin birgə təsiri nəticəsində formalaşır. Yəni məsələ sadə deyil: uşaq nə tam anaya, nə də tam ataya oxşayır — o, hər ikisinin unikal genetik qarışığıdır.
Demokrat.az