Güc, diplomatiya və etimad

Bakı ilə Pekinin hərbi əməkdaşlığı genişlənir

Avrasiya məkanında sabitliyin təmin olunması region dövlətlərinin strateji yanaşmalarından, eləcə də həyata keçirilən diplomatiyanın dəqiqliyindən asılıdır. Asiya qitəsinin güc mərkəzi hesab edilən Çin Xalq Respublikası ilə Cənubi Qafqazın aparıcı dövləti Azərbaycan Respublikası arasındakı münasibətlər məhz həmin strateji zərurətə əsaslanır.

Asiya nəhənginin müdafiə qabiliyyəti və daim sülh missiyası xarici doktrinanın ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Hazırkı dünya nizamında yaranan təhlükəsizlik boşluqlarını doldurmaq məqsədilə böyük dövlətlər tərəfdaş ölkələrlə etibarlı müttəfiqlik əlaqələrini inkişaf etdirməyə üstünlük verirlər. Çin Xalq Azadlıq Ordusunun yaradılmasının 99- cu ildönümü fonunda verilən bəyanatlar cərəyan edən geosiyasi proseslərin hərbi müstəvidə necə qarşılandığını nümayiş etdirir.

Diplomatik əlaqələrin intensivləşməsi bu yaxınlaşmanın möhkəm strateji təmələ əsaslandığını göstərir. Çin Xalq Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Lu Mey ordunun 99-cu ildönümü münasibətilə təşkil olunmuş rəsmi qəbulda aydın siyasi paradiqmalar səsləndirib. Xanım səfir vurğulayıb ki, “Çin və Azərbaycan hərtərəfli strateji tərəfdaşlardır və iki ölkə liderlərinin rəhbərliyi altında münasibətlər yüksələn xətt üzrə inkişaf edir”. Bəyan edilən yanaşma iki ölkənin silahlı qüvvələri arasında əməliyyat imkanlarının genişləndirilməsi üçün əlverişli zəmin formalaşdırır. Məşhur “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsündə artıq iqtisadi komponentdən daha çox müasir logistika və nəqliyyat təhlükəsizliyi məsələləri ön plana çıxır.

Müstəqilliyini qətiyyətlə qoruyan gənc dövlətlərlə hərtərəfli tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulması uzunmüddətli strateji dividendlər vəd edir. Səfir Lu Mey “Sülh və inkişaf bütün xalqların ortaq arzusudur” fikrini səsləndirərək vahid taleyə malik icma konsepsiyasının əhəmiyyətini önə çəkib. Həmin nəzəriyyə əsla sadəlövh arzu kimi qiymətləndirilə bilməz, məhz mürəkkəb qütbləşmədən xilas strategiyası mənası daşıyır. Çin dövlət idarəçiliyi fəlsəfəsinə görə, davamlı sülh və sabitlik yalnız qarşılıqlı etimada, kollektiv təhlükəsizliyə və ortaq inkişaf prinsiplərinə əsaslanan beynəlxalq nizam vasitəsilə təmin oluna bilər. Ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş, regionda dayanıqlı təhlükəsizlik və sabitlik mühitinin formalaşdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirən Azərbaycan da bu yanaşma ilə üst-üstə düşən mövqe nümayiş etdirir.

Çinin Azərbaycandakı hərbi attaşesi, polkovnik Sun Çjun çıxışında Pekinin təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərini hərbi aspektdən şərh edib. O vurğulayıb ki, davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunması asan proses deyil. Bu məqsəd ardıcıl hazırlıq, müasir texnologiyalar və yüksək peşəkarlığa əsaslanan silahlı qüvvələrin formalaşdırılmasını tələb edir. Polkovnik bildirib ki, Çin Xalq Azadlıq Ordusu ölkənin inkişaf tarixinin həlledici mərhələsində yaradılıb və zaman keçdikcə həm milli təhlükəsizliyin təminatçısı, həm də beynəlxalq sülhün və regional sabitliyin qorunmasına töhfə verən mühüm qüvvəyə çevrilib. Polkovnik Sun Çjun xüsusilə qeyd edib ki, yüksək peşəkarlığa malik şəxsi heyət, müasir texnologiyalar və innovativ hərbi idarəetmə prinsipləri silahlı qüvvələrin mürəkkəb təhlükəsizlik çağırışlarına operativ reaksiya vermək imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu baxımdan, Azərbaycan ilə Çin arasında müdafiə sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi iki ölkənin ortaq maraqlarına cavab verən və dəyişən geosiyasi reallıqlardan irəli gələn strateji zərurət kimi qiymətləndirilə bilər.

* * *

Beynəlxalq elm və təcrübə potensialının müdafiə bazalarına inteqrasiyası ən kəskin qarşıdurma zonalarında vəziyyəti əsaslı formada stabilləşdirmək fürsəti tanıyır. Səfir Lu Mey çıxışında yaxın günlərdə Şanxay şəhərində keçirilən Ümumdünya Süni İntellekt Konfransının nəticələrini yüksək qiymətləndirərək tədbirdə irəli sürülən əsas təşəbbüsləri diqqətə çatdırıb. O bildirib ki, konfrans çərçivəsində süni intellekt texnologiyalarının qlobal idarəetmə sisteminə məsuliyyətli və təhlükəsiz inteqrasiyası, etik normaların formalaşdırılması və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində mühüm yanaşmalar müzakirə olunub. Müasir texnologiyalar sahəsində formalaşan bu əməkdaşlıq platformaları tərəfdaş ölkələr üçün qabaqcıl təcrübə mübadiləsi, innovativ həllərin tətbiqi və təhlükəsizlik potensialının gücləndirilməsi baxımından mühüm imkanlar yaradır. Regional və qlobal sülh təşəbbüslərini ardıcıl şəkildə dəstəkləyən Azərbaycan süni intellekt və rəqəmsal təhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına töhfə verir.

Cənubi Qafqaz regionunda formalaşan yeni güc balansı şəraitində Çin Xalq Respublikası Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qətiyyətlə dəstəkləyir. Azərbaycan tərəfi də analoji olaraq "Vahid Çin" siyasətinə tam sadiqlik nümayiş etdirir. Siyasi prinsipiallıq ikitərəfli hərbi-strateji dialoqun sarsılmaz təməlini təşkil edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində Bakı ilə Pekin arasında koordinasiyalı fəaliyyət hər iki dövlətin milli maraqlarına xidmət edir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında dialoq tərəfdaşı olan Azərbaycanın Çin ilə hərbi-siyasi əlaqələri təşkilat çərçivəsində də əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə zəmin yaradır. Geosiyasi təzyiqlərin artdığı müasir şəraitdə ikitərəfli hərbi diplomatiya tərəflərin strateji manevr imkanlarını daha da genişləndirir.

Səfir Lu Mey və polkovnik Sun Çjunun səsləndirdiyi bəyanatlar Çin Xalq Azadlıq Ordusu ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri arasında gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. İki dövlətin hərbi rəhbərliyi arasında keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər müdafiə sahəsində konkret layihələrin həyata keçirilməsinə təkan verir. Azərbaycan hərbi təhsil, birgə təlimlər, kibertəhlükəsizlik və hərbi-texniki əməkdaşlıq istiqamətlərində əlaqələrin genişləndirilməsində maraqlıdır. Çin hərbi doktrinasının sülhyönümlü yanaşması və qlobal sabitliyə töhfə vermək məqsədi Azərbaycanın sülhsevər, lakin qətiyyətli müdafiə siyasəti ilə uzlaşır. İkitərəfli təhlükəsizlik dialoqu regional risklərin azaldılmasına, sabitliyin möhkəmləndirilməsinə və Avrasiyada daha dayanıqlı təhlükəsizlik mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Bakıda Çin Xalq Azadlıq Ordusunun 99-cu ildönümü münasibətilə keçirilən tədbir adi diplomatik mərasimdən daha geniş siyasi məna daşıyır. Azərbaycan ilə Çin arasında hərbi-siyasi tərəfdaşlıq tərəflərin milli maraqlarının uzlaşmasına əsaslanır. Səfir Lu Meyin Çin ordusunun Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ilə əməkdaşlığı dərinləşdirməyə hazır olduğunu deməsi münasibətlərdə yeni hərbi-diplomatik mərhələnin başlandığını nümayiş etdirir. Təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsi, beynəlxalq hüquqa sadiqlik və strateji tərəfdaşlıq prinsipləri Bakı–Pekin əməkdaşlığını Avrasiya məkanında sabitliyin mühüm dayaqlarından birinə çevirir. İkitərəfli hərbi-siyasi əlaqələrin inkişafı regional sülhün möhkəmləndirilməsinə, dövlətlərin suverenliyinin qorunmasına və davamlı təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına mühüm töhfə verir.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ