“Gücümüz silahımızdan öncə ruhumuzdadır”

Prezident İlham Əliyev Zəfər Günü ilə bağlı xalqa müraciətində bir sıra məsələlərlə yanaşı, milli-mənəvi dəyərlərin önəminə diqqət çəkib, əldə edilən uğurların məhz bu faktordan qaynaqlandığını bildirib.

Maraqlıdır, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və təbliğində təhsil müəssisələrinin üzərinə hansı vəzifələr düşür və təhsil ocaqları hazırda bu missiyanın öhdəsindən lazımınca gəlirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən sabiq millət vəkili, təhsil eksperti Sona Əliyeva mövzu ilə bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib:

“Milli-mənəvi dəyərlər dərslikdə yazılan-öyrədilən mövzu deyil, uşağın hər gün gözü ilə gördüyü real həyat olmalıdır. Doğrudur, məktəblərimiz bu missiyanı daşıyır, amma hələ ki daha çox sözlə və az nümunə ilə. Açıq danışsaq, məktəbdə formal tərəf var, ruh isə hələ tam formalaşmayıb.

Prezidentin Zəfər Günü müraciətində məhz bu mövzunu önə çəkməsi təsadüfi deyil. 44 günlük müharibə bütün dünyaya göstərdi ki, bizim gücümüz silahdan əvvəl ruhumuzdadır. Dağlara, sıldırım qayalara dırmaşıb Şuşanı azad edən o gənclər dünən məktəb partasında oturan uşaqlar idi. Onların qəlbindəki vətən sevgisi, ölümün gözünə dik baxan cəsarəti və silah yoldaşına sədaqəti boşluqdan yaranmamışdı. Onlar bunu ailədən, müəllimdən, böyüdükləri mühitdən götürmüşdülər. Deməli, bu gün qarşımızda duran sual çox sadə, həm də çox ağırdır. Zəfəri qazanan nəslin ruhunu ondan sonra gələnlərə necə ötürək?

Məktəbin bu yoldakı ən böyük vəzifəsi dəyəri əzbər materialına çevirməməkdir. Uşaq vətənpərvərliyin tərifini yaxşı bilə bilər, amma bu, onun vətənpərvər olduğu demək deyil. Psixologiya elmi çoxdan sübut edib ki, insan dəyəri öyrənmir, mənimsəyir. Mənimsəmə isə nümunə ilə baş verir. Uşaq müəlliminin ədalətli olduğunu, zəifin müdafiə edildiyini, verilən sözün tutulduğunu görəndə dəyər onun daxili qanununa çevrilir. Görmədiyi şeyə isə inanmır, nə qədər danışsan da.

Ədəbiyyat və tarix dərsləri də yalnız tarix və ad sadalayan dərslər olmamalıdır. Şagird Nizamini, Füzulini, Cavidi, Müşfiqi oxuyarkən öz köklərinə toxunduğunu hiss etməlidir. Şəhidlərimizin həyat yolu isə bayram tədbirinin ssenarisində bir abzas olaraq qalmamalıdır. Bu, hər uşağın qarşısında dayanan canlı bir sualdır: o, bu torpaq üçün canını verdi, bəs sən nə edəcəksən?

Bu gün işimiz həm də ona görə çətindir ki, uşağın dünyagörüşünə müəllimdən və valideyndən çox telefon ekranı təsir edir. Burada qadağa ilə heç nəyə nail olmaq mümkün deyil. Öz kimliyini tanıyan, dəyərlərini dərk edən uşaq yad dəyərlərin hücumuna qarşı daha davamlı olur. Kökü dərində olan ağacı külək yıxa bilmir. Dünya təcrübəsi də bunu təsdiqləyir. Yaponiya əxlaq tərbiyəsini 2018-ci ildən ibtidai, 2019-cu ildən isə orta məktəbdə ayrıca fənn kimi tədris edir. Lakin orada dərsin mərkəzində nəsihət yox, müzakirə dayanır: uşaq özü düşünür, özü seçir. Cənubi Koreya xarakter tərbiyəsini 2015-ci ildə qəbul edilmiş qanunla dövlət siyasətinə çevirib. Sinqapur isə xarakter və vətəndaşlıq tərbiyəsini bütün məktəb həyatının əsas xəttinə qoyub. Bu ölkələrin ortaq qənaəti budur: dəyər bir dərsin deyil, bütün məktəb mühitinin işidir.

Bəs bizdə vəziyyət necədir? Reallıq ondan ibarətdir ki, məktəblərimizdə bu sahədə görülən işlərin böyük hissəsi hələ də tədbir xarakteri daşıyır. Bayram günlərində şeirlər oxunur, şəhidlər anılır, sərgilər açılır. Bunlar vacibdir, amma yetərli deyil. Tədbir bitəndə o ruh çox vaxt akt zalında qalır, sinif otağına keçmir. Səhər səhnədə “Vətən” şeiri deyən uşaq günortadan sonra məktəb həyətində zorakılığın şahidi olursa, ona hansı dəyəri öyrətmiş oluruq? Belə olan təqdirdə dəyər qəlbə yox, yalnız dilə yazılır. Bununla belə, ümidverici addımlar da var. Elm və Təhsil Nazirliyinin təhsildə vurğunu əzbərçilikdən müstəqil və tənqidi düşüncəyə keçirmək istəyi məhz düzgün istiqamətdir. Çünki öz ağlı ilə düşünən gənc öz dəyərlərini də şüurla seçir və onları heç kimə təslim etmir.

Fikrimcə, bu yükün ən ağır hissəsi müəllimin çiynindədir. Məktəb dəyəri müəllimin simasında ötürür. Peşəsini sevən, uşağın gözünə baxa bilən, cəmiyyətdə hörmət gördüyünü hiss edən müəllim bir dərsdə on tədbirin verə bilmədiyini verir. Yorğun, narazı, özünü qiymətsiz hiss edən müəllimdən isə uşağa ruh ötürməsini gözləmək real deyil. Ona görə də milli-mənəvi tərbiyə yalnız proqram məsələsi deyil, həm də müəllimə yatırımdır. Ailə də bu prosesdən kənarda qala bilməz. Məktəbdə eşitdiyini evdə görməyən uşaq iki dünya arasında qalır və sonda heç birinə inanmır.

Bir sözlə, təhsil ocaqlarımız bu missiyanı daşıyır, amma onun öhdəsindən tam gəldiyini söyləmək hələ tezdir. Dərslər var, proqramlar var, tədbirlər keçirilir. Çatışmayan isə məktəbin gündəlik həyatında dəyərin canlı nəfəsidir. Deməli, uşaqlarımıza nə qədər danışdığımız yox, onlara nə göstərdiyimiz həlledicidir. Zəfəri qazanan nəsil də vətəni kitabdan yox, həyatdan sevməyi öyrənmişdi”.

Seymur ƏLİYEV