Günəşdə açılmayan sirlər

Günəş sistemi onilliklərdir tədqiq edilməsinə baxmayaraq, hələ də çoxsaylı cavabsız suallarla zəngindir. Müasir teleskoplar, kosmik aparat və peyklərdən əldə edilən məlumatlara baxmayaraq, bəzi fenomenlər hələ də izah olunmur.

BAKU.WS xəbər verir ki, aşağıda elmi ictimaiyyətdə maraq və mübahisələr doğuran beş əsas sirdən bəhs olunur.

1. Marsdakı metanın mənşəyi

2003‑cü ildə Avropa Kosmik Agentliyi (ESA) "Mars Express" orbit aparatının müşahidələri vasitəsilə Mars atmosferində metan izi aşkarladı. 2019‑cu ildə "Curiosity" roveri Qeyl kraterində metanın 21 milyardda 1 həcm konsentrasiyasına çatdığını təsdiqlədi. Yerdə metan adətən orqanik fəaliyyətlə bağlıdır, amma Marsdakı mənbələri naməlum qalır. Vulkanik proseslər və ya yeraltı rezervuarlardan sərbəstləşmə kimi geoloji hipotezlər irəli sürülüb, lakin heç biri hələ sübuta yetirilməyib. Həm də metan səviyyələri zamana görə dəyişir, bu da araşdırmanı çətinləşdirir. 2028‑ci ildə planlaşdırılan "ExoMars" missiyası bu sirri aydınlatmağa ümid edir.

2. "Pioner" aparatlarının hərəkət anomalisi

1972‑1973‑cü illərdə NASA tərəfindən buraxılmış "Pioneer 10" və "Pioneer 11" aparatları orbit trayektoriyalarında gözlənilməz sapma göstərdi. Hər ikisində Günəşə doğru az miqdarda, izah olunmayan əlavə sürət müşahidə olundu. 1980‑ci illərdə qeydə alınan bu "Pioner anomalisi" üçün günəş şüaları, planet cazibəsi və hesablama səhvləri istisna edilib, lakin yekun izah tapılmayıb. 2012‑ci ildə aparatın öz istilik şüalanması hipotezi irəli sürüldü, amma elm aləmində konsensus yaranmadı. "New Horizons" kimi müasir missiyalarda belə sapmalar qeydə alınmayıb, bu da sirri daha da maraqlı edir.

3. "Oumuamua" obyektinin təbiəti

2017‑ci ilin oktyabrında Havayda "Pan‑STARRS" teleskopu Günəş sisteminə gələn ilk ulduzlararası obyekt - "Oumuamua"nı aşkarladı. Təqribi uzunluğu 100–1000 metr, siqar şəklində qeyri‑adi formaya malik bu cisim, kometlərdə müşahidə olunan qaz püskürməsi olmadan sürətində gözlənilməz dəyişiklik göstərdi. Harvard Universitetindən Avi Loeb daxil bir qrup tədqiqatçı "Oumuamua"nın yadplanetli sivilizasiya istehsalı ola biləcəyini irəli sürdü, lakin bu fikir hələ də mübahisəlidir. Çoxları cismin təbii mənşəli olduğunu ehtimal edir, amma dəqiq təbiət hələ də müəmmalıdır. 2018‑ci ildə "Oumuamua" müşahidə məsafəsindən çıxıb və daha çox sual qoyub.

4. Saturnun qütbündəki heksaqon

Saturnun şimal qütbündə nəhəng heksaqonal fırtına var - 1981‑ci ildə "Voyager 1" tərəfindən ilk dəfə aşkar olunub, 2006–2017‑ci illərdə isə "Cassini" missiyası zamanı ətraflı öyrənilib. Təxminən 30 000 km diametrli bu altıbucaq şəkilli bulud quruluşu 10 saat 39 dəqiqə periodla fırlanır. Niyə belə dəqiq həndəsi formanın yarandığı hələ məlum deyil. Atmosfer cərəyanlarının qarşılıqlı təsiri nəzəri modellərdə müəyyən dərəcədə bu heksaqonu izah etsə də, laboratoriyada tam surətdə təkrarlamaq mümkün olmayıb. 2034‑cü ildə NASA‑nın "Dragonfly" missiyası gələcək yeni məlumatlara ümid verir.

5. Səkkizinci planet sirri (Planeta 9)

2016‑cı ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutundan Konstantin Batıgin və Maykl Braun Günəş sisteminin uzaq kənarında 9‑cu planetin mövcudluğu hipotezini irəli sürdülər. Təxminən Yer kütləsinin 5–10 dəfə kütləvi bu cisim Kuiper kəmərindəki bəzi obyektlərin orbitlərini izah edə bilər. Məsələn, 2012 VP113 və Sedna kimi transneptunik cisimlərin qeyri‑adi trayektoriyaları bu böyük cismin varlığına işarə edir. Lakin birbaşa müşahidə hələ yoxdur, çünki o, Günəşdən 400–1500 astronomik vahid uzaqda yerləşə və çox qaranlıq ola bilər. 2025‑ci ildə fəaliyyətə başlayacaq Vera C. Rubin Teleskopu bu hipotezi yoxlamağa kömək edə bilər.

Qeyd edək ki, bu beş sirr göstərir ki, Günəş sistemi qabaqcıl texnologiya dövründə belə hələ çoxsaylı müəmmalar saxlayır. "ExoMars", "Dragonfly" və Vera C. Rubin müşahidələri kimi gələcək missiyalar bu sualların bəzilərinə cavab verə bilər. Ancaq hər bir həll daha yeni sirrlər doğuraraq kosmosun sonsuz elmi potensialını yenidən təsdiqləyəcək.