Icma.az
close
up
RU
Güney Azərbaycanın unudulmayan tarixi: 21 Azər İstiqlal Hərəkatı

Güney Azərbaycanın unudulmayan tarixi: 21 Azər İstiqlal Hərəkatı

Icma.az, Xalq qazeti portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, Dövlət Mükafatı laureatı və Bilkənd Universitetinin professoru Əmirulla Məmmədov redaksiyamıza göndərdiyi müraciətdə 12 dekabr 1945-ci ildə Güneydə qurulan Azərbaycan Milli Hökumətinin 80 illik yubileyini xatırladır. 

Onun mesajında  hökumət tərəfindən təsis edilmiş “21 Azer Medalı” barədə də məlumat yer alır. Professorun bildirdiyinə görə, 1946-cı ildə təsis edilən bu medal Güney Azərbaycanın milli-demokratik hərəkatında fəal iştirak edən, təxminən 20 min fədai və vətənpərvərə təqdim edilmiş, lakin Milli Hökumət zorakılıqla devrildikdən sonra medalın verilməsi dayandırılmışdır.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Milli Hökumətinin yaranmasına gətirən 21 Azər hərəkatı xalqımızın milli mübarizə tarixində ən şərəfli səhifələrdən biri kimi dəyərləndirilir. Bu hərəkat, əslində, Məşrutə inqilabından və Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin milli hökumət ənənələrindən güc alan geniş xalq oyanışının davamı idi. Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi altında güclənən milli-azadlıq ideyaları 12 dekabr 1945-ci ildə Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulması ilə öz siyasi ifadəsini tapdı. Həmin dövrdə Azərbaycan Milli Məclisi xalq hakimiyyətinin möhkəmlənməsi üçün Hökumətə geniş səlahiyyətlər verdi, Təbrizdəki şah qoşunlarının təslimi isə hərəkatın qələbəsini təsdiqlədi. 1945-ci ilin sonunadək Güney Azərbaycanda demokratik idarəçilik quruldu, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin isə bir ilə iki yüz mindən çox üzvü və böyük tərəfdar kütləsi formalaşdı. Bu prosesdə ana dilli mətbuatın rolu xüsusilə mühüm idi.

Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə qurulan Azərbaycan Milli Hökuməti cəmi bir il mövcud oldu və bu bir il ərzində Güney Azərbaycanın inkişafı üçün misilsiz addımlar atdı, böyük mədəni və sosial islahatlar reallaşdırdı: Azərbaycan İncəsənət Məktəbi, Dövlət Teatrı, Radioverilişləri Agentliyi, Təbriz Dövlət Universiteti və onlarla məktəb açıldı, milli teatr və filarmoniya yaradıldı, kitabxanalar fəaliyyətə başladı.

21 Azər hərəkatı Pəhləvi rejiminin assimilyasiya siyasətinə qarşı Azərbaycan milli kimliyini qorumağı hədəfləyirdi. 1946-cı il 6 yanvarda qəbul edilən qərarla türk dili Azərbaycanın rəsmi dili elan olundu və ana dilli təhsil sürətlə genişləndi. Bu dövrdə “Vətən yolunda”, “Azərbaycan”, “Fəryad”, “Maarif”, “Demokrat” kimi qəzet və jurnallar nəşr edilərək milli mətbuatın formalaşmasına böyük töhfə verdi. Milli Hökumət eyni zamanda torpaq islahatı, yeni xəstəxana və yolların açılması, kənd təsərrüfatının inkişafı və işsizliyin azaldılması kimi mühüm sosial-iqtisadi tədbirlər həyata keçirdi.

1946-cı ilin dekabrında ABŞ və Böyük Britaniyanın dəstəyi, SSRİ-nin isə verdiyi vədlərə xilaf çıxması ilə Milli Hökumət süquta uğradıldı. Ardınca minlərlə soydaşımız qətl edildi və sürgünə göndərildi. Bir çox inqilabçılar Sovet Azərbaycanına sığındı. Pişəvəri 1947-ci ildə müəmmalı şəkildə həlak oldu; silahdaşları onun xəstəxanada zəhərləndiyini bildirirdi. Milli Hökumətin  qurucuları -  Firudin İbrahimi edam edildi, Məhəmməd Biriya illərlə həbsdə saxlanıldı, digərləri  ağır mühacirət həyatı yaşamağa məcbur oldular.

Cəmi bir il mövcud olsa da, Azərbaycan Milli Hökuməti Cənubi Azərbaycanda müasir milli dövlətçilik idealının real şəkildə həyata keçə biləcəyini sübut etdi. 80 il əvvəl baş vermiş həmin hadisələr bu gün də xalqımızın yaddaşında azadlıq və ləyaqət mübarizəsinin rəmzi kimi yaşayır.

Namiq Qədimoğlu

XQ

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:222
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 12 Dekabr 2025 16:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see286

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see275

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see272

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see266

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see266

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see255

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see250

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see249

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see245

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see243

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see230

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see225

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see224

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see224

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see221

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see217

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see213

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see212

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see206

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see205
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri