Icma.az
close
up
RU
Güney Azərbaycanın unudulmayan tarixi: 21 Azər İstiqlal Hərəkatı

Güney Azərbaycanın unudulmayan tarixi: 21 Azər İstiqlal Hərəkatı

Icma.az, Xalq qazeti portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Dünya şöhrətli azərbaycanlı alim, Dövlət Mükafatı laureatı və Bilkənd Universitetinin professoru Əmirulla Məmmədov redaksiyamıza göndərdiyi müraciətdə 12 dekabr 1945-ci ildə Güneydə qurulan Azərbaycan Milli Hökumətinin 80 illik yubileyini xatırladır. 

Onun mesajında  hökumət tərəfindən təsis edilmiş “21 Azer Medalı” barədə də məlumat yer alır. Professorun bildirdiyinə görə, 1946-cı ildə təsis edilən bu medal Güney Azərbaycanın milli-demokratik hərəkatında fəal iştirak edən, təxminən 20 min fədai və vətənpərvərə təqdim edilmiş, lakin Milli Hökumət zorakılıqla devrildikdən sonra medalın verilməsi dayandırılmışdır.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Milli Hökumətinin yaranmasına gətirən 21 Azər hərəkatı xalqımızın milli mübarizə tarixində ən şərəfli səhifələrdən biri kimi dəyərləndirilir. Bu hərəkat, əslində, Məşrutə inqilabından və Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin milli hökumət ənənələrindən güc alan geniş xalq oyanışının davamı idi. Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi altında güclənən milli-azadlıq ideyaları 12 dekabr 1945-ci ildə Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulması ilə öz siyasi ifadəsini tapdı. Həmin dövrdə Azərbaycan Milli Məclisi xalq hakimiyyətinin möhkəmlənməsi üçün Hökumətə geniş səlahiyyətlər verdi, Təbrizdəki şah qoşunlarının təslimi isə hərəkatın qələbəsini təsdiqlədi. 1945-ci ilin sonunadək Güney Azərbaycanda demokratik idarəçilik quruldu, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin isə bir ilə iki yüz mindən çox üzvü və böyük tərəfdar kütləsi formalaşdı. Bu prosesdə ana dilli mətbuatın rolu xüsusilə mühüm idi.

Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə qurulan Azərbaycan Milli Hökuməti cəmi bir il mövcud oldu və bu bir il ərzində Güney Azərbaycanın inkişafı üçün misilsiz addımlar atdı, böyük mədəni və sosial islahatlar reallaşdırdı: Azərbaycan İncəsənət Məktəbi, Dövlət Teatrı, Radioverilişləri Agentliyi, Təbriz Dövlət Universiteti və onlarla məktəb açıldı, milli teatr və filarmoniya yaradıldı, kitabxanalar fəaliyyətə başladı.

21 Azər hərəkatı Pəhləvi rejiminin assimilyasiya siyasətinə qarşı Azərbaycan milli kimliyini qorumağı hədəfləyirdi. 1946-cı il 6 yanvarda qəbul edilən qərarla türk dili Azərbaycanın rəsmi dili elan olundu və ana dilli təhsil sürətlə genişləndi. Bu dövrdə “Vətən yolunda”, “Azərbaycan”, “Fəryad”, “Maarif”, “Demokrat” kimi qəzet və jurnallar nəşr edilərək milli mətbuatın formalaşmasına böyük töhfə verdi. Milli Hökumət eyni zamanda torpaq islahatı, yeni xəstəxana və yolların açılması, kənd təsərrüfatının inkişafı və işsizliyin azaldılması kimi mühüm sosial-iqtisadi tədbirlər həyata keçirdi.

1946-cı ilin dekabrında ABŞ və Böyük Britaniyanın dəstəyi, SSRİ-nin isə verdiyi vədlərə xilaf çıxması ilə Milli Hökumət süquta uğradıldı. Ardınca minlərlə soydaşımız qətl edildi və sürgünə göndərildi. Bir çox inqilabçılar Sovet Azərbaycanına sığındı. Pişəvəri 1947-ci ildə müəmmalı şəkildə həlak oldu; silahdaşları onun xəstəxanada zəhərləndiyini bildirirdi. Milli Hökumətin  qurucuları -  Firudin İbrahimi edam edildi, Məhəmməd Biriya illərlə həbsdə saxlanıldı, digərləri  ağır mühacirət həyatı yaşamağa məcbur oldular.

Cəmi bir il mövcud olsa da, Azərbaycan Milli Hökuməti Cənubi Azərbaycanda müasir milli dövlətçilik idealının real şəkildə həyata keçə biləcəyini sübut etdi. 80 il əvvəl baş vermiş həmin hadisələr bu gün də xalqımızın yaddaşında azadlıq və ləyaqət mübarizəsinin rəmzi kimi yaşayır.

Namiq Qədimoğlu

XQ

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:243
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 12 Dekabr 2025 16:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see295

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see289

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see252

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see239

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see237

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see235

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see234

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see232

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see225

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see221

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see220

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see216

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see208

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see199

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see198

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see195

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see190

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see189

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri