Gürcüstanda 2 ilə çözülən məsələ: Azərbaycanda niyə illərdir həll olmur?

Azərbaycanda sənədsiz evlərlə bağlı problem hələ də öz həllini tapmayıb. 

Bu istiqamətdə bir sıra tədbirlərin həyata keçiriləcəyi, 500 min evə “kupça” veriləcəyi deyilsə də, amma reallıq bunu əks etdirmir.Ancaq bir sıra ölkələrdə, məsələn, qonşu Gürcüstanda bu problem asanlıqla və qısa müddətdə öz həllini tapıb. Belə ki, Gürcüstan 2004-cü ildə problemin köklü şəkildə həllinə qərar verib.

2004-cü ildən 2006-cı ilədək daşınmaz əmlak qeydiyyatında dərin islahatlar həyata keçirib. Bunun üçün Beynəlxalq Bank və Dünya Bankının texniki yardımı ilə vahid "Daşınmaz Əmlak Agentliyi" yaradılıb. Gürcüstanda istənilən vətəndaş internet üzərindən mülkiyyət sənədinə baxa, cəmi 1-2 gün ərzində "kupça" ala bilir. 2012-ci ildən bütünlüklə reyestr elektronlaşdırılıb. Bundan başqa, Gürcüstanda qanunsuz tikililər üçün 2010-cu ildə amnistiya tətbiq olunub. 

Sənədsiz evlərə dövlət tərəfindən status verilib və qeydiyyata alınıb. Nəticədə hazırda Tbilisidə sənədsiz ev demək olar ki, qalmayıb. 
Azərbaycan Respublikasında daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatı "Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında" Qanun (2004-cü il, 12 fevral) ilə tənzimlənir. Qanunun 4-cü maddəsinə əsasən, daşınmaz əmlakın hüquqi statusu yalnız dövlət qeydiyyatından keçməklə təsdiq edilir. Bu sənəd olmadan, yəni "kupça" alınmadan mülkiyyət hüququ tam təsdiqlənmiş sayılmır. 

Qanunsuz tikililərlə bağlı problem niyə Gürcüstanda hələ 2010-cu ildə öz həllini tapdığı halda ölkəmizdə 2025-ci ildə mümkün deyil?  

Məsələ ilə bağlı daşınmaz əmlak üzrə ekspert Elnur Azadov “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, Azərbaycanla Gürcüstan arasında olan qanunvericilik bir qədər fərqlidir:

“Bizdə müxtəlif vaxtlarda, çox böyük həcmdə daşınmaz əmlaklar ərsəyə gəlib. Sovet dövründə və bu rejim dağılandan sonra da olub. Bu gün torpaq sahəsinə dair müxtəlif sənədi olan, yaxud heç bir sənədi olmayan evlər də var.

Məhz qaçqın və məcburi köçkünlər tərəfindən zəbt edilmiş əmlaklar olub. 2000-ci ilin əvvəllərindən başlayıb bələdiyyə torpaqlarının üzərində qanunsuz tikililər ərsəyə gəlib, yəni miqyas olduqca böyükdür. Eləcə də şəhərin Baş planlaması Gürcüstanda daha inkişaf etmiş olub, bizdə yox. Yəni səbəblər müxtəlifdir. Ona görə də onların hamısının qeydiyyata alınması və tanınması bizim qanunvericilikdə mümkün deyil. Bunun üçün mərhələ-mərhələ müvafiq qanunlarda dəyişiklik aparılmalıdır.

Normativ hüquqi sənədlər təsdiq olunmalıdır ki, ondan sonra tədricən bu həyata keçirilsin, qeydiyyata alınsın. Onların arasında elə kompakt şəkildə salınmış ərazilər var ki, dövlət onları leqallaşdırsa, bir yanğın baş versə yanğınsöndürən, tibbi yardım maşınları əraziyə çata bilməyəcək.

Kommunikasiya xətlərinin olduğu ərazidə, dəmir yolu xətlərinə 60 metrdən yaxın tikilmiş əmlaklar var. Belə əmlakların ümumiyyətlə heç bir sənədi yoxdur. Hər hansı bir sənədi olan əmlakın leqallaşması daha labüddür, realdır. Bu qədər qeyri-leqal olan bir qanunla leqallaşdırmaq mümkün deyil. Bu gün bələdiyyə torpaqlarımızda hələdə sərhədlər müəyyən olunmayıb.

Biz o problemi həll edə bilməmişik. Amnistiya üçün hüquqi əsaslar yoxdur. Gərək hüquqi normativ sənədlər hazırlansın ki, qanunda bunların həlli üçün əsas yaransın”.

Onun sözlərinə görə, biz yaxın vaxtlarda müəyyən sənədlərin əsasında yalnız onun leqallaşmasını edə bilərik:

“Ölkə başçısının 2015-ci ilin yanvar ayında “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Fərmanı var və burada qanun qüvvəyə minənədək əldə edilmiş və yaranmış daşınmaz əmlak obyektləri üzərində hüquqların əldə edilməsini təsdiq edən sənədlərin siyahısı var. 

Bundan başqa 28 sentyabr 2024-cü ildə ölkə başçısının “Torpaqların kateqoriyalara aid edilməsi və onların bir kateqoriyadan digərinə keçirilməsi Qaydaları”nın təsdiq edilməsi haqqında fərmanı var. Yəni ölkədə hansı torpağın kateqoriyası imkan vermirsə ki, onun üzərində digər əmlaklar inşa olunsun, məsələn, kənd təsərrüfatı zonalarında yaşayış məntəqələri salınıb. Bu torpaqların təyinatının dəyişdirilməsi ilə bağlı artıq prosedur var. Ancaq vətəndaş gedib fərdi şəkildə müraciət etsə ki, “torpağın üstündə mənim qanunsuz tikilim var, onun tanınması lazımdır”, digər qanun hələ formalaşmayıb. Lazımdır ki, icra hakimiyyətləri öz ərazilərində olan bu kimi qanunsuz tikililərlə bağlı hökumətə müraciət etsinlər.

Məsələn, Xəzər rayonu ərazisində kənd təsərrüfatı torpaqları üzərində yaşayış massivi salınıb. Hər rayonun icra hakimiyyəti ərazisində salınmış yaşayış zonaları ilə bağlı müvafiq dövlət qurumlarına müraciət etsin. Qanuna uyğun olaraq şəhərin Baş planına dəyişiklik edilməlidir ki, ondan sonra o ərazidə yaşayan vətəndaşlar onların mülkiyyətində olan qanunsuz tikililəri qanuniləşdirməyə başlaya  bilərlər.

Qanun var, ancaq icra mexanizmi tam formalaşmayıb. Vətəndaşlar fərdi şəkildə müraciət edəndə hökumət onu tanımır ki, icra hakimiyyəti müraciət etməlidir. Nə vaxt bütün ərazinin təyinatı dəyişərsə, o zaman vətəndaşın müraciəti keçərli olacaq.

Çox güman ki, icra hakimiyyətləri hökumətdən bir tapşırıq gözləyirlər. Fikrimcə, təbliğat düzgün aparılsa, qanunsuz salınmış ərazilərin vətəndaşları yerli icra hakimiyyətləri və bələdiyyələrə müraciət etsələr, onlar da bu müraciətə əsasən nəsə edərlər”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Sənədsiz evlər həll Elnur Azadov