Hasan Oktay: Türkiyə Ermənistan Azərbaycan sülhünün bir an əvvəl imzalanması zəruridir

Qarabağın uzun müddət işğal altında qalması Cənubi Qafqaz regionunda qeyri-sabitliyə səbəb olub. Hazırda Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edən güclü bir dövlətdir.

Bunu Qarabağ Universitetində keçirilən 7-ci ADA Siyasi Forumunun “Geosiyasi dəyişikliklər və onların regional suverenliyə təsiri” panelində Türkiyə Prezidentinin baş müşaviri Çağrı Erhan deyib.

"Qarabağ Azərbaycanın mədəniyyət, sənaye və turizm mərkəzidir. Hazırda dünyada müxtəlif siyasi və iqtisadi güc mərkəzləri mövcuddur. Qarabağın uzun müddət işğal altında qalması Cənubi Qafqaz regionunda qeyri-sabitliyə səbəb olub. Hazırda Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edən güclü bir dövlətdir. Türkiyə bu mənada hər zaman Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyib. Türkiyə regionda sülhün və sabitliyin möhkəmləndirilməsini dəstəkləyir. Əlbəttə ki, Qarabağın işğaldan azad olunması təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın inkişafına mühüm töhfələr verəcək. Hazırda vacib regional əməkdaşlıq platformalarından biri də hər birinizə yaxşı məlum olan "3+3"dür”, - Çağrı Erhan vurğulayıb.

O, eyni zamanda, qeyd edib ki, təkcə avtomobil və digər nəqliyyat dəhlizləri deyil, enerji dəhlizlərinin də inkişafının təşviqi regional əməkdaşlıqda mühüm rol oynayacaq.

Türkiyəli siyasətçi vurğulayıb ki, Azərbaycan qlobal bazarları neft və neft məhsulları ilə təchiz edir.

“Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda öz maraqları çərçivəsində siyasət yeridən ölkədir və Türkiyə Azərbaycanın bu istiqamətdəki siyasi gedişlərini dəstəkləyir”, - Çağrı Erhan əlavə edib.

Ankarada fəaliyyət göstərən Qafqaz Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (KAFKASSAM) sədri, politoloq Hasan Oktay "Sherg.az"a deyib ki, Cənubi Qafqaz bölgəsi, Rusiyanın 1801-ci ildən bu günə qədər davamlı şəkildə yürütmüş olduğu siyasətin nəticəsi olaraq çıxılmaz bir vəziyyətə düşüb:

"Ruslar keçmişdə Tiflis və İrəvan quberniyaları vasitəsilə bölgəni idarə ediblər. Sovet dövründə isə Gürcüstan və Ermənistan dövlətləri üzərindən Cənubi Qafqazı öz maraqları istiqamətində yönləndirib. 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra müstəqilliyini elan edən üç Cənubi Qafqaz dövləti — Ermənistan, Gürcüstan və Azərbaycan — Türkiyə tərəfindən tanınmış, sərhəd qapıları açılmış, lakin Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurulmamışdı. Bu, Ermənistanın Rusiya adından Cənubi Qafqazda Azərbaycana təzyiqlər göstərməsi və Azərbaycanın yeddi rayonunu işğal etməsi ilə bağlı idi. Türkiyə Ermənistanla açıq olan sərhəd qapılarını, 3 aprel 1993-cü ildə Kəlbəcər rayonu işğal edildikdən sonra bağlamaq məcburiyyətində qaldı. Azərbaycan 44 günlük müharibə nəticəsində əvvəlcə yeddi rayonu, daha sonra isə Dağlıq Qarabağı əhatə edən ərazilərini öz suveren sərhədləri çərçivəsində bərpa etdi. Rusiyanın müdaxiləsi ilə imzalanan atəşkəs razılaşmasının daimi sülh sazişinə çevrilməsi bu gün ən çox gözlənilən məsələdir.

Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Türk dünyası üçün son dərəcə əhəmiyyətlidir. 10 noyabr razılaşmasından sonra Türkiyənin təklif etdiyi “3+3” formatı (Türkiyə, Rusiya, İran + Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan) Gürcüstanın Rusiya ilə münasibətlərinin pis olması səbəbindən  effektivliyini itirib. Bundan sonra Türkiyə Ermənistanla ikitərəfli danışıqlara başlayıb. Bu danışıqların ilki Moskvada, üçü Vyanada, sonuncusu isə İğdırda keçirilib. Görüşlər Türkiyə-Ermənistan münasibətlərini normallaşdırmaq və Türkiyə-Azərbaycan-Ermənistan üçtərəfli sülhünün imzalanması istiqamətində əhəmiyyətlidir".

Politoloq qeyd edib ki, Türkiyə Prezidentinin Xarici Siyasət Şurasının üzvü professor Çağrı Erhanın “3+3” formatı əsasında bölgə analizləri, əslində, bölgənin reallıqlarından xeyli uzaqdır:

"Çünki bölgədə sülh yalnız Türkiyə-Rusiya-Ermənistan üçtərəfli razılaşması ilə mümkündür. Türkiyə 1991-ci ildə Ermənistanı tanıyarkən açdığı sərhəd qapılarını 2 aprel 1993-cü ildə Kəlbəcər işğal olunduğuna görə bağlamışdı. İndi bu səbəb aradan qalxdığı üçün həmin sərhəd qapılarını üçtərəfli sülhə aparan bir vasitə olaraq istifadə edir. Lakin bu vəziyyətin uzun müddət davam etməsi real görünmür. Buna görə də Azərbaycan-Türkiyə-Ermənistan arasında üçtərəfli sülhün tez bir zamanda imzalanması və Cənubi Qafqaza sabitliyin gətirilməsi vacibdir. Bu məqamda xüsusilə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı gözləntilər — onun forması, məzmunu və nəzarəti ilə əlaqəli bir çox suallar — yalnız üçtərəfli sülh vasitəsilə həll edilə bilər. Əlaqə xətləri, keçid prioritetləri kimi məsələlər də aydınlaşdırılaraq, Türkiyə-Ermənistan-Azərbaycan üçtərəfli sülhünün bir an əvvəl imzalanması zəruridir".