Həm axtarışda olan terrorçu, həm də Əsədin yerinə namizəd Colani kimdir?

Əbu Məhəmməd əl-Colani 2003-cü ilin martında Dəməşqdə avtobusa minərək, Amerikanın İraqa yaxınlaşan işğalını dəf etmək istəyən könüllü yoldaşları ilə səhradan Bağdada doğru yola düşdü. O, 2011-ci ildə İraqda Amerikanın idarə etdiyi əsir düşərgəsində 5 il qaldıqdan sonra vətənə qayıdanda İŞİD-in qurucusu Əbubəkr əl-Bağdadinin emissarı idi. Colani Suriyaya nağd pul dolu çantalar və ekstremist hərəkatı dünyaya çatdırmaq missiyası ilə gəlmişdi.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Wall Street Journal” yazıb.
Təhlildə qeyd olunur:
Keçən həftə 42 yaşlı Colani Suriyanın ikinci ən böyük şəhəri Hələbə qruplaşmasının dominantlıq etdiyi “Heyət Təhrir əl-Şam”ın (HTŞ) - Türkiyənin dəstəklədiyi üsyançı qüvvələrin aparıcı komandiri kimi zəfərlə daxil oldu. Onun gözlənilməz və sürətli qələbəsi, dramaturgiyadan məhrum olmayan Yaxın Şərqdə ən dramatik anlardan birini qeyd edir.
İŞİD-in 2014-cü ildə İraqın ikinci ən böyük şəhəri Mosulu ələ keçirməsi ilə müqayisədə şok dəyəri və strateji əhəmiyyəti ilə Hələbin süqutu indiyədək çox fərqli bir hadisə olub.
Yaxın Şərq Media Tədqiqat İnstitutunun vitse-prezidenti və Dövlət Departamentinin terrorla mübarizə üzrə keçmiş koordinatoru Alberto Miguel Fernandes bildirib: "Onlar oyunu necə oynamağı öyrəndilər. Onlarda hələ də ekstremist ideologiya adlandıracağımız şey var, lakin axmaq ekstremist deyillər, millətçi ekstremistlərdir. Covlani bilir ki, o, məsələn, azlıqlara münasibətdə tonunu mülayimləşdirməlidir, çünki bu, Qərbdəki insanların onun üzünə atacağı bir şeydir”.
Colaninin transformasiyasının nə dərəcədə həqiqi olduğu və onun mötədilliyə çağırışlarının Əsəd rejimini dəyişdirmək axtarışlarını davam etdirərkən nə dərəcədə digər suriyalıları və Qərbi rahatlığa sövq etmək məqsədi daşıdığı bəlli deyil. Əfqanıstandakı “Taliban” da 2021-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirməzdən əvvəl inklüziv hökumət və qadınların hüquqlarına daha çox hörmət vəd edib, lakin o vaxtdan qadınları iş yerindən və təhsildən sıxışdırıb, 2001-ci ilə, ABŞ-nın işğalından əvvəl idarə etdiyi üsula qayıdıb.
“İraqda kiçik bir suriyalı cihadçıdan Suriya inqilabının liderinə çevrilmə? Mən çox şübhələnirəm, - bunu Lion 2 Universitetinin Suriya üzrə mütəxəssisi Fabris Balanş deyib:
- Bəli, Colani yəqin ki, yaşlandıqca daha burjua olub və ola bilsin, radikal ideologiyasının bir hissəsindən imtina edib. Amma məncə, onun əsl niyyətlərini gizlədərək təqiyyə oyunu oynaması ehtimalı daha çoxdur”.
Hüquq müdafiəçiləri HTŞ-yə tənqidi fikirlər səsləndirən fəalları, jurnalistləri və digər mülki şəxsləri özbaşına həbs etməkdə günahlandırıb və həbsdə olanların işgəncə və pis rəftara məruz qaldığını iddia edib. Colani bu ittihamları rədd edir.
“Onlar qlobal cihaddan yerli rejimə keçdilər və indi avtoritar meyllərinə görə ərəb dünyasındakı bir çox rejimlərə bənzəyirlər”.
Afinalı xarici siyasət analitiki Corc Meneşyanın sözlərinə görə, Hələbi zəbt etdikdən sonra Colani döyüşçüləri bəzi xristian evlərinin qapılarını döyüb və sakinlərə sülhlə gəldiklərini söyləyiblər. “Onlara deyiblər ki, Milad bayramınızı qeyd edə bilərsiniz”.
HTŞ-nin Hələbi ələ keçirməsindən sonra əsasən xristianların yaşadığı məhəllədəki bazarda lentə alınan videoda Milad ağacı görünür. Bu təminatlara baxmayaraq, çoxları ehtiyatlı davranır. Meneşyan bildirib:
“Onların rəhbərliyi azlıqlara hörmət edəcəklərini söyləsə belə, hər bir döyüşçünü idarə edə bilməzlər”.
Həqiqətən də, HTŞ sıralarında yüzlərlə, hətta minlərlə xarici döyüşçünün – çeçenlər, türklər, iraqlılar, orta asiyalılar və xüsusən də Çinin Sincan şəhərindən olan uyğurların olması beynəlxalq ictimaiyyət üçün əsas məsələdir. 2020-ci ildə Beynəlxalq Böhran Qrupu ilə görüşdə bu adamlar haqqında soruşduqda Colani Suriyadan kənarda heç kim üçün təhlükə yaratmadıqlarını söyləyib.
“Uyğurlar Çində təqiblərlə üzləşir və bunu qətiyyətlə pisləyirik. Onların gedəcək başqa yerləri yoxdur. Təbii ki, onlara rəğbət bəsləyirəm. Ancaq onların Çindəki mübarizəsi bizim deyil, ona görə də deyirik ki, qaydalarımıza əməl etdikləri müddətcə burada xoş qarşılanırlar”.
2021-ci ildə Suriyanın İdlib şəhərində verdiyi müsahibədə Colani 2001-ci ilin 11 sentyabrını, “Əl-Qaidə”nin Amerikaya hücumlarını və ya İraqda ABŞ qoşunlarına qarşı döyüşməsini qeyd etdiyinə görə peşman olmadığını söyləyib.
“Əgər Amerikanın iştirakı olmasaydı, müqavimət də olmazdı. O zaman İslam və ya Ərəb dünyasında yaşayan hər kəs [11 sentyabr hücumlarından] məmnun olmadığını deyərsə, yalan danışar. Amma insanlar, şübhəsiz ki, günahsız insanların öldürülməsinə təəssüflənirlər”.
Hələbdə adının açıqlanmasını istəməyən bir xristian qadın dedi: “Onlar Hələbi ələ keçirdiklərini dedikləri gün sanki “Titanik” batdı. Lakin qarət olmadı və ertəsi gün mağazalar və restoranlar açıldı. Hər kəs şokda idi, çünki onlar bizimlə gözəl rəftar edirdilər. Onlar qorxulu görünürlər”.
Colanini ABŞ hələ də terrorçu kimi səciyyələndirirlər. Vaşinqton Colanini tutana 10 milyon dollar mükafat təklif edir. Lakin Bəşər Əsəd rejiminin süqutu halında Suriyanın hakimi olmaq üçün potensial namizəd kimi təqdim edir.
Əsl adı Əhməd Hüseyn əl-Şaraa olan Colani 1967-ci ildə İsrailin işğal etdiyi Colan Təpələrində doğulub. O, köklərinə istinad edən Colani adını qəbul edib. 2012-ci ildə İŞİD-lə, “Əl-Qaidə” ilə əlaqələrini kəsib. 2016-cı ildə və o vaxtdan bəri hər iki təşkilatla qanlı kampaniyalarda vuruşub.
“Onun və qrupunun İŞİD və “Əl-Qaidə” ilə əlaqəsi çox səmimidir”, - bunu Vaşinqton Yaxın Şərq Siyasəti İnstitutunun baş elmi işçisi Aaron Zelin bildirib.
Y. QACAR

Ana səhifəyə dön