Həm sosial, həm də psixoloji aspektdən ciddi siqnaldır Cəmiyyətdə artan aqressiyanın səbəbləri nədir?

"Son illərdə ictimai münasibətlərdə aqressiyanın artması, insanların bir-birinə qarşı dözümsüz və emosional davranışlar sərgiləməsi həm sosial, həm də psixoloji aspektdən ciddi siqnaldır. Avtobusdakı gərginliklər, yol mübahisələri, gündəlik ünsiyyətdə qıcıqlanma hallarının çoxalması kimi hallar cəmiyyətdə narahatlıq yaradır. Əlbəttə ki, bu hallar müəyyən psixoloji amillərlə bağlıdır".

Bu sözləri Oxu.Az-a Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov deyib. O bildirib ki, bu amillər içərisində ilk növbədə emosional tükənmə və stresi qeyd edə bilərik:

"İnsan enerjisini tükətdikdə, ən sadə qıcığa qarşı belə emosional partlayışla cavab verir. Ailədaxili konflikt, zərərli vərdişlər, uzunmüddətli gərginlik və s. bu kimi hallar zaman keçdikcə emosional tükənməyə gətirib çıxarır. Bu vəziyyət aqressiyanın əsas psixoloji mexanizmlərindən biridir. Digər tərəfdən özünüifadə çatışmazlığı da cəmiyyət içərisində aqressiyaya səbəb olur. Müasir insan hislərini sözlərlə deyil, davranışla ifadə etməyə meyillidir. Empatiyanın azalması, dialoq bacarıqlarının zəifləməsi və "haqlıyam" mədəniyyətinin yayılması ünsiyyətə aqressiv ton qatır. Burada, həmçinin uşaqlıq təcrübələri də böyük rol oynayır", - mütəxəssis bildirib.

Onun sözlərinə görə, aqressiya çox vaxt erkən dövrdə öyrənilmiş davranışdır:

"Uşaq ailədə zorakılıq, qışqırıq və cəza ilə böyüyürsə, o, konfliktin həllini dialoqda yox, aqressiyada görür. Bu model sonradan sosial münasibətlərdə də təkrarlanır. Bu prosesdə biz, həmçinin sosial və mədəni amilləri də qeyd etməliyik. Qlobal qeyri-sabitlik və informasiyanın çoxluğu da aqressiyaya səbəb olur. Sosial şəbəkələr və informasiya axını insanlarda daimi müqayisə və təzyiq hissi yaradır. İnsanlar başqalarının həyatını ideal görür, öz reallığı ilə barışa bilmirlər, nəticədə daxili gərginlik artır. Bu gərginlik də sonda aqressiyaya çevrilir. Ünsiyyət mədəniyyətinin zəifləməsi də qeyd olunmalıdır. Keçmişdə insanlar üz-üzə, dəyərlər əsasında ünsiyyət qururdu. İndi isə "virtual münasibətlər" üstünlük təşkil edir. Üz ifadəsi, səs tonu, empatik jestlər olmadan ünsiyyət emosional anlayışı zəiflədir və dözümsüzlüyü artırır. Bu məqamda aqressiyanın nəsillərarası yayılması faktı da diqqətə alınmalıdır. Bu gün aqressiya artıq təkcə böyüklər arasında deyil, uşaqlarda və gənclərdə də müşahidə olunur. Bu halın əsas səbəbləri kimi, valideyn nümunəsinin aqressiv olması, rəqəmsal oyunlarda və mediada zorakılığın normallaşdırılması, məktəblərdə sosial-emosional təlimlərin kifayət qədər yer almaması, özünüifadə, münaqişə həlli və emosional tənzimləmə bacarıqlarının tədris olunmamasını göstərmək olar".

Psixoloq qeyd edib ki, artan aqressiyanı yalnız cərimə və inzibati tədbirlərlə deyil, emosional savadlılıq və psixoloji rifah siyasəti ilə azaltmaq mümkündür: "Bunun üçün məktəblərdə "emosional tənzimləmə" dərslərinin tətbiqi, iş yerlərində psixoloji rifah proqramları (stress menecment, empatiya təlimləri), KİV və sosial mediada aqressiv ritorikanın məhdudlaşdırılması, psixoloji xidmətlərin əlçatanlığının artırılması vacib məqamdır. Çünki, cəmiyyətdə aqressiyanın artması fərdi problem deyil, sosial-emosional tarazlığın pozulmasıdır. Əgər cəmiyyətin emosional iqlimi gücləndirilsə, insanlar bir-birinə rəqib kimi deyil, tərəfdaş kimi baxmağı öyrənsə, aqressiya yerini anlayış və empatiyaya verəcək", - deyə o fikrini yekunlaşdırıb.

Aygün Mirakif