Hər şey 1892 ci ildən başladı 72 il əvvəlin hekayəsi KONKRET

72 il əvvəl Nyu-York limanında milyonlarla gələcək amerikalının keçdiyi bir qapı bağlandı. Kimisi cibində cəmi bir neçə dollarla gəlmişdi, kimisi qucağında uşaqları ilə, kimisi isə bir çemodan və okeanın o tayında həyatının nəhayət dəyişəcəyinə dair böyük ümidlərlə…

Söhbət Ellis Aylend (Ellis Island) adasından gedir. Bütöv nəsillər üçün Amerikanın başladığı yerdən…

Bu adanın tarixi o qədər maraqlıdır ki, müasir immiqrasiya vəkilləri onun haqqında oxumazdan əvvəl bir fincan deyil, iki fincan qəhvə içsələr, yaxşıdır!

1892-ci il yanvarın 1-də Ellis Aylend federal immiqrasiya mərkəzi kimi fəaliyyətə başladı.

Burada qeydiyyata alınan ilk immiqrant İrlandiyadan gəlmiş 17 yaşlı Eni Mur (Annie Moore) adlı qız idi. Sonrakı onilliklər ərzində bu adadan 12 milyondan çox insan keçdi!

İtalyanlar, irlandlar, Şərqi Avropadan olan yəhudi ailələri, almanlar, polyaklar və onlarla başqa xalqın nümayəndələri yeni həyat axtarışı ilə buraya üz tuturdular. Onların çoxu yoxsulluqdan, siyasi və dini təqiblərdən, müharibələrdən qaçırdı. Arxada doğma torpaqlarını, evlərini, bəzən də bütün keçmişlərini qoyub gəlirdilər.

Qarşıda isə onları Nyu-York gözləyirdi. Nəhəng, səs-küylü, yad və bir o qədər də ümidverici şəhər. Elə bir şəhər ki, burada qabyuyan kimi işə başlayıb, illər sonra öz restoranını açmaq mümkün idi.

Amma əvvəlcə Amerika məmurunu inandırmaq lazım gəlirdi ki, sağlamsan, hara getdiyini bilirsən və bu ölkə üçün dərhal problemə çevrilmək niyyətində deyilsən.

Tanış səslənir?

AMERİKAYA XOŞ GƏLMİSİNİZ! ƏVVƏLCƏ 29 SUALA CAVAB VERİN!

Ellis Aylendə gələn immiqrantlar tibbi müayinədən və xüsusi müsahibədən keçirdilər.

Məmurları sözün əsl mənasında hər şey maraqlandırırdı: adınız, peşəniz, doğulduğunuz yer, gələcəkdə harada yaşayacağınız və cibinizdə nə qədər pulunuzun olduğu…

Gələnlərin əksəriyyəti yoxlamadan nisbətən tez, bəzən cəmi bir neçə saat ərzində keçirdi.

Ancaq hamı bu qədər şanslı deyildi. Bəziləri əlavə tibbi müayinəyə göndərilir, digərləri isə ölkəyə buraxılıb-buraxılmayacaqları barədə qərarı günlərlə gözləməli olurdular. Bəzi insanların Amerikaya girişinə isə ümumiyyətlə icazə verilmirdi.

Təsəvvür edin: həftələrlə Atlantik okeanını keçmisiniz, nəhayət, üfüqdə Azadlıq Heykəlini görmüsünüz. Artıq xəyalını qurduğunuz ölkədəsiniz. Amma qarşıda elə bir məmurun kabineti dayanır ki, bütün gələcəyiniz onun verəcəyi qərardan asılıdır.

Belə müsahibədən sonra insanın əsəbləri ayrıca immiqrasiya statusu tələb edə bilərdi!

ADA NİYƏ BAĞLANDI?

1920-ci illərdən etibarən ABŞ immiqrasiya siyasətini ciddi şəkildə sərtləşdirməyə başladı. Ölkəyə gələnlərin sayına məhdudiyyətlər qoyuldu, müxtəlif ölkələr üçün kvotalar müəyyən edildi. Viza prosedurları isə tədricən xaricdəki Amerika konsulluqlarına keçirildi.

Nəticədə Ellis Aylendin nəhəng zalları əvvəlki əhəmiyyətini itirməyə başladı.

Sonrakı illərdə burada əsasən ölkəyə girişinə icazə verilməyən, deportasiya və ya digər hüquqi qərarları gözləyən şəxslər saxlanılırdı.

Nəhayət, 1954-cü il noyabrın 12-də immiqrasiya mərkəzi fəaliyyətini tamamilə dayandırdı.

Adada saxlanılan sonuncu şəxs norveçli dənizçi Arne Petersen oldu.

Beləliklə, altmış ildən artıq müddətdə milyonlarla insanın Amerikaya ilk addım atdığı bu tarixi məkanın immiqrasiya mərkəzi kimi fəaliyyəti başa çatdı.

HƏTTA ADANIN ÖZÜ DƏ MÜBAHİSƏSİZ QALMADI!

Məlum olub ki, Ellis Aylend Nyu-Yorkla Nyu-Cersi arasında ərazi mübahisəsinə də səbəb olub!

Əvvəlcə cəmi bir neçə akr ərazisi olan təbii ada Nyu-Yorka məxsus idi. Lakin sonradan torpaq doldurulması yolu ilə onun sahəsi xeyli genişləndirildi.

1998-ci ildə ABŞ Ali Məhkəməsi məsələ ilə bağlı qərar verdi: sonradan süni şəkildə yaradılmış ərazinin böyük hissəsi Nyu-Cersinin yurisdiksiyasına aid edildi.

Təsəvvür edirsiniz?

Milyonlarla insan amerikalı olmaq arzusu ilə bu adaya gəlirdi, iki Amerika ştatı isə illər sonra onların ayaqları altında dayandıqları torpağın kimə məxsus olduğunu aydınlaşdırırdı. Nyu-Yorkda hətta bir ada da əmlak mübahisəsindən kənarda qala bilmir!

BU GÜN BURADA VİZALARI YOXLAMIRLAR, İNSANLAR ÖZ KÖKLƏRİNİ AXTARIRLAR

1990-cı ildə aparılan genişmiqyaslı bərpa işlərindən sonra Ellis Aylenddə İmmiqrasiya Muzeyi açıldı.

Bu gün burada nəhəng zallar, tarixi fotoşəkillər, immiqrantların şəxsi əşyaları, sənədlər və ailə arxivləri qorunub saxlanılır. İnsanlar buraya yalnız tarixi öyrənmək üçün deyil, həm də öz ailə tarixlərinin izlərini tapmaq məqsədilə gəlirlər.

ABŞ Milli Parklar Xidmətinin məlumatına görə, bu gün amerikalıların 40 faizindən çoxunun əcdadlarının tarixi Ellis Aylendlə bağlıdır.

Bir anlıq düşünün!

Bəlkə də vaxtilə bu adada dayanan, ingilis dilini bilməyən, cibində cəmi bir neçə dolları olan və sabah harada gecələyəcəyindən belə əmin olmayan bir immiqrantın nəvəsi bu gün tanınmış həkim, müəllim, sahibkar və ya böyük bir şirkətin rəhbəridir.

Həmin insanın Amerika pasportu yox idi. Gələcəyi barədə dəqiq təsəvvürü yox idi. Amma o, artıq bu ölkənin gələcəyinin formalaşmasında iştirak edəcək milyonlarla insandan biri idi.

AMERİKA MƏHZ BELƏ QURULDU

Milyonlarla insan bu ölkəyə öz dili, adət-ənənələri, ailə reseptləri, arzuları və inanılmaz həyat eşqi ilə gəldi.

Kimisi hər şeyə sıfırdan başladı. Kimisi uğursuzluğa düçar oldu, kimisi isə böyük uğurlar qazandı.

Onlar müxtəlif xalqlardan, fərqli mədəniyyətlərdən və ayrı-ayrı dünyalardan gəlmişdilər. Amma zaman keçdikcə ortaq bir cəmiyyətin, ortaq bir dövlətin formalaşmasına töhfə verdilər.

Bu gün tanıdığımız Amerika da məhz həmin insanların zəhməti, iradəsi, arzuları və mübarizəsi ilə quruldu.

Yəqin ki, Ellis Aylendi bu qədər xüsusi edən də elə budur.

Burada bir vaxtlar okean səyahəti başa çatırdı. Amma milyonlarla insan üçün tamam başqa bir həyat, tamam başqa bir tarix başlayırdı.

Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az