Hindistanda bir quşun nəsli kəsildiyi üçün yarım milyon insan öldü

Alimlərin ətraf mühitə və iqlimə təhlükə ilə bağlı xəbərdarlıqlarına məhəl qoymadıqları üçün bəşəriyyət daha uzun sürə biləcək yüz minlərlə həyatla ödəyir. Yalnız bir vəhşi quşun nəsli kəsilməsinin yarım milyon insanı necə öldürdüyünə dair bariz nümunə “Forbes” jurnalının səhifələrində Ratgers Universitetindən amerikalı təkamülçü bioloq Skot Travers tərəfindən verilmişdir.
1990-cı illərə qədər Hindistanda eyni ekoloji nişdə mövcud olan üç əsas növlə təmsil olunan çoxlu Kərkəs (lat. Gyps) quşları var idi. Onlar həm şəhərlərdə, həm də kənd yerlərində adi bir mənzərə idi. Lakin 2007-ci ilə qədər onların sayı 97%-99,9% azalmışdır. Hindistanda Kərkəs quşların sayının bu fəlakətli azalması dünyada indiyə qədər qeydə alınan quşların sayının ən sürətli azalmasıdır.
Kərkəs quşlarının fəlakətli şəkildə məhv olmasının səbəbi heyvandarlıqda geniş istifadə olunan qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərman olan diklofenak olub. Mal-qara üçün təhlükəsiz olsa da, mal-qara cəmdəklərini yeyən Kərkəs quşları üçün öldürücü bir zəhər olduğunu sübut etdi. Diklofenakla "çirklənmiş" bir cəsəd onlarla Kərkəs quşlarını zəhərləyə bilər.
Yalnız bir quş növü olan Kərkəs quşlarının nəsli kəsilməsi Hindistanın təbii ekosisteminin tarazlığını pozdu və ölümcül zəncirvari reaksiyaya səbəb oldu. Kərkəs quşlarının yoxa çıxması vəhşi itlər və siçovullar üçün ekoloji niş yaratdı və onlar sürətlə çoxaldılar. Bununla belə, Kərkəs quşları çürüyən ətdə ölümcül bakteriyaları zərərsizləşdirən güclü mədə turşularına malik olsa da, itlər və siçovullar "effektiv olmayan" köhnə sakinlər oldular və əksinə, təhlükəli xəstəliklərin daşıyıcılarına çevrildilər.
Birincisi, quduzluq hallarının sayı kəskin artdı. 1992-2006-cı illər arasında ən azı 47,300 hindistanlı quduz it dişləmələri səbəbindən öldü. Ancaq bu, ən pisi deyildi. İkinci problem ondan ibarət idi ki, artıq Kərkəs quşlarının yemədiyi heyvanların çürüyən cəsədləri su ehtiyatlarını çirkləndirir, qarayara, vərəm, brusellyoz kimi xəstəlikləri yayırdı. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, 2000-2005-ci illər arasında bu, hər il 100.000-dən çox əlavə ölümə səbəb olub! Yəni, təkcə bu beş il ərzində və təkcə bu səbəbdən Hindistanda həddindən artıq ölüm kümülatif olaraq təxminən yarım milyon insan təşkil edib.
Skot Travers yazır: " Quzğun böhranı ekosistemlərin bir-biri ilə nə qədər dərin bağlı olduğunu və onların nə qədər asanlıqla sökülə biləcəyini xatırladır. Tək bir növün itməsi sağlamlıqla bağlı fövqəladə hallara, iqtisadi itkilərə və insan faciələrinə səbəb olub".
Almaz Həsənli