Hindistanda mobil cihazlara rəsmi nəzarət güclənir

Smartfon istehsalçılarından dövlət tətbiqini yükləmələri tələb olunur

Kibertəhlükəsizlik təhdidləri dünya ölkələrini onlarla mübarizə yolları axtarmağa məcbur edir. Hindistanda Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi smartfon istehsalçılarına dövlət tərəfindən dəstəklənən “Sanchar Saathi” tətbiqinin cihazlarda əvvəlcədən quraşdırılması ilə bağlı göstəriş göndərib. Bu qərarın əleyhdarları hesab edirlər ki, silinməsi mümkün olmayan belə bir proqram istifadəçi hüquqlarını pozur.

“Sanchar Saathi” tətbiqi Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin təşəbbüsü ilə 2023-cü ildə hazırlanaraq istifadəyə verilib. Bu proqram hindistanlılara oğurlanmış və ya itmiş telefonu eyni adlı internet portalı vasitəsilə bloklamağa imkan verir (telefon sahibinə geri qaytarıldıqdan sonra eyni portaldan cihazın blokunu açmaq mümkündür). Həmçinin tətbiq vasitəsilə şübhəli zənglər, spam və zərərli keçidlər barədə polisə müraciət etməklə xəbər vermək olar.

Xidmət IMEI (International Mobile Equipment Identity – mobil avadanlığın beynəlxalq identifikatoru – red.) sayəsində fəaliyyət göstərir. IMEI hər bir mobil qurğuya verilən 14–17 rəqəmli unikal nömrədir. Bu nömrə ilə telefonun mənşəyini, modelini və seriya nömrəsini müəyyən etmək olur. Dələduzluq hallarında adətən saxta və ya təkrarlanan IMEI nömrələrindən istifadə edilir. Hindistan hökuməti bildirir ki, bu məlumatlara çıxış polisə itmiş və ya oğurlanmış cihazların qara bazara düşməsinin qarşısını almağa imkan verir. Rəsmi rəqəmlərə görə, tətbiq istifadəyə verildikdən bəri 3,7 milyon cihaz bloklanıb və 30 milyonadək saxta bağlantı kəsilib.

Nazirliyin göstərişinə əsasən, Hindistana idxal edilən smartfonlarda e-poçt, brauzer, qeydlər və digər əsas tətbiqlərlə yanaşı, “Sanchar Saathi” də əvvəlcədən quraşdırılmalıdır. Bu qərar Samsung, Vivo, Oppo, Xiaomi və Apple kimi şirkətləri əhatə edir. Göstərişin icrası üçün onlara 90 gün vaxt verilib. Artıq istifadədə olan cihazlara isə proqram təminatının yenilənməsi vasitəsilə tətbiqin quraşdırılması təmin edilməlidir.

Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, əsas problemlər Stiv Cobsun yaratdığı şirkətlə bağlı olacaq. Apple əvvəllər də müxtəlif ölkələrin oxşar tələblərini rədd edib. Bu, şirkətin korporativ siyasəti ilə bağlıdır: Apple satılmamış smartfonlara dövlət və ya üçüncü tərəf tətbiqlərinin quraşdırılmasına icazə vermir.

Bununla belə, “Apple” Hindistanda ən populyar brend deyil. Texnoloji bazarın tədqiqat şirkəti “Counterpoint”in son məlumatlarına görə, Hindistan smartfon bazarının cəmi 9 faizi “Apple”a məxsusdur. Ən populyar brend 24 faiz payla Vivo-dur; onu 16 faiz ilə Oppo izləyir. Samsung və Xiaomi isə hərəsi 13 faiz bazar payına sahibdir.

“Counterpoint”in tədqiqat direktoru Tarun Patxak (“Reuters”ə istinadla) qeyd edib ki, Apple ilə bağlı məsələni həll etmək üçün elə bir seçim variantı tapıla bilər ki, istifadəçilər tətbiqi özləri quraşdırmağa həvəslənsinlər. Ekspertlər hesab edirlər ki, tətbiqin hindistanlılara nəzarət məqsədilə istifadə olunacağı real görünmür. Qeyd olunur ki, “Sanchar Saathi”nin əvvəlcədən quraşdırılması ilk növbədə yerli istehsalçıya dəstək məsələsidir və bu, artıq uzun müddətdir ölkənin gündəmindədir. Mütəxəssislər həm də əlavə edirlər ki, hindistanlı proqramçıların dəstəklənməsi siyasətinin məqsədlərindən biri Çin IT məhsullarının bazardan sıxışdırılmasıdır, bu isə yalnız yeni proqram təminatının yaradılması ilə məhdudlaşmır. Belə ortaq fikir var ki, insanların tətbiqləri onlayn mağazalardan yükləməsinə qadağa qoymaq çətindir. Buna görə də hökumət qeyri-iqtisadi üsullarla, o cümlədən öz proqram təminatının əvvəlcədən quraşdırılması yolu ilə yerli şirkətlərə dəstək göstərməyə çalışır. Bütün bunlar gələcəkdə “Sanchar Saathi”nin də daxil olduğu bütöv rəqəmsal ekosistemin yaradılmasına səbəb olacaq.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ