HİV müalicəsində tarixi addım: Virus hüceyrə daxilində görünən hala gətirildi

Avstraliyanın Melburn şəhərində yerləşən Peter Doherty Yoluxucu Xəstəliklər və İmmunitet İnstitutunun alimləri İnsanın İmmunçatışmazlığı Virusunun (Human Immunodeficiency Virus - HİV) insan orqanizmindən tamamilə yox edilməsi istiqamətində ümidverici bir addım atıblar.

Bizimyol.info "trthaber"ə istinadən xəbər verir ki, tədqiqatçılar indiyədək həm immun sistemindən, həm də dərmanlardan gizlənə bilən HİV virusunun ağ qan hüceyrələri (leukositlər) içərisində görünən hala gətirilməsini mümkün edən yeni bir üsul hazırlayıblar.

Bu araşdırma əsasən, "COVID-19" peyvəndləri ilə məşhurlaşan "mRNA" texnologiyasına əsaslanır. Alimlər xüsusi şəkildə hazırlanmış yağ kapsullarına (lipid nanop hissəciklər) yerləşdirilmiş "mRNA"nı HİV-in gizləndiyi ağ qan hüceyrələrinə çatdırmağı bacarıblar. Bu "mRNA" hüceyrələrə virusu üzə çıxarmaq üçün siqnal göndərir.

"Nature Communications" jurnalında dərc olunan araşdırmada "LNP X" adlanan yeni nəsil nanop hissəcik dizaynının həmin hüceyrələr tərəfindən qəbul edildiyi sübut olunub. Əvvəlki nəsil nanop hissəciklər bu hüceyrələr tərəfindən qəbul edilmirdi və virusun burada gizlənməsi müalicəyə mane olurdu.

Araşdırmanın həmmüəllifi Dr. Paula Kevaal: "Bu hüceyrələrə "mRNA" çatdırmaq əvvəllər qeyri-mümkün sayılırdı. Amma indi əldə etdiyimiz nəticələr hamımızı heyrətə saldı",- deyə bildirib.

Bu kəşf, HİV-in bədəndə "yatmış" vəziyyətdə qaldığı rezervuardan çıxarıla biləcəyini sübut edir. Lakin növbəti kritik sual hələ cavabsızdır: Virus üzə çıxarıldıqdan sonra immun sistemi və ya əlavə müalicələrlə tamamilə məhv edilə biləcəkmi?

Tədqiqat, laboratoriya şəraitində HİV-pozitiv şəxslərdən götürülmüş hüceyrələr üzərində aparılıb. Gerçək xəstələr üzərində sınanması üçün öncə heyvan təcrübələri, sonra isə təhlükəsizlik və effektivlik sınaqları aparılmalıdır. Bu prosesin illərlə çəkə biləcəyi bildirilir.

Tədqiqatın əsas müəlliflərindən Dr. Mixael Roçe bu texnologiyanın təkcə HİV deyil, həm də xərçəng kimi digər xəstəliklərin müalicəsində də istifadə oluna biləcəyini deyib.

Francis Krick İnstitutundan retrovirus mütəxəssisi Dr. Jonathan Stoye isə bu üsulun HİV-in gizləndiyi yerlərdən çıxarılması baxımından “indiyədək ən böyük irəliləyiş” olduğunu bildirib.

Bununla belə, Stoye: “Bu virusu məhv etmək üçün rezervuar tamamilə yox edilməlidir, ya da əhəmiyyətli bir hissəsinin məhv edilməsi kifayət edəcəkmi – bunu zaman göstərəcək”, - deyə xəbərdarlıq edib.

Digər tərəfdən, Oksford Universitetinin Jenner İnstitutundan professor Tomas Hanke bu nailiyyətin əhəmiyyətini qəbul etsə də, “bədəndəki bütün HİV rezervuarlarına çatmağın hələ ki sadəcə bir xəyal olduğunu” vurğulayıb.

Dünya üzrə təxminən 40 milyon insan HİV ilə yaşayır və onların əksəriyyəti virusu nəzarətdə saxlamaq üçün ömürlük dərman istifadə etməlidir.

HİV hələ də hər il milyonlarla insanın ölümünə səbəb olur. 2023-cü ildə hər dəqiqə bir nəfər HİV səbəbilə həyatını itirib. Bu yeni araşdırma, xəstəliyin qalıcı müalicəsinə doğru atılmış indiyə qədərki ən əhəmiyyətli elmi addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Qadir, Bizimyol.info